Προσέχω για να… μην έχω
Διατροφή και υγιής τρίτη ηλικία

Πώς μπορεί η διατροφή να συμβάλει στο να διατηρήσουν τα άτομα της τρίτης ηλικίας μια καλή ποιότητα ζωής;

του Γιάννη Δημακόπουλου

Ας μιλήσουμε για τη διατροφή και τη γήρανση. Αφορμή γι’ αυτό, η μελέτη των Samieri και συνεργατών, η οποία πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ το 2013, με σκοπό να εξετάσει κατά πόσον η διατροφή στη μέση ηλικία επηρεάζει την ποιότητα ζωής μας αργότερα στη ζωή.
Τις τελευταίες δεκαετίες, έχουμε δει άνοδο στο επίπεδο ζωής, ειδικά στη Δύση, με αποτέλεσμα να παρατηρηθεί και αύξηση του πληθυσμού ηλικίας 65 και άνω. Τώρα, περισσότερο από ποτέ, μας ενδιαφέρει να εξετάσουμε το πώς αυτή η ομάδα του πληθυσμού θα μπορούσε να διατηρήσει μια καλή ποιότητα ζωής. Με λίγα λόγια, μια ζωή χωρίς χρόνιες ασθένειες και/ή φυσικές και/ή διανοητικές δυσκολίες.
Έως πρόσφατα, ο στόχος ήταν να μειωθεί η θνησιμότητα, κάτι που λίγο-πολύ επιτεύχθηκε. Είναι φυσικό τώρα η προσοχή να έχει στραφεί στο πώς αυτά τα έξτρα χρόνια μπορεί κανείς να τα ζήσει έχοντας καλή υγεία.
Ο τρόπος ζωής μας μέχρι να φτάσουμε στην τρίτη ηλικία, θεωρείται ότι επηρεάζει την ανάπτυξη παθήσεων σε βάθος χρόνου. Ένας από τους παράγοντες επιρροής είναι και η διατροφή. Οπότε, το ερώτημα που τίθεται είναι: Μπορεί η δίαιτά μας να μας βοηθήσει να γεράσουμε με υγεία;
Παρόλο που το ζήτημα αφορά ένα σημαντικό κομμάτι του πληθυσμού, ο όγκος της έρευνας πάνω σε αυτό το θέμα δεν είναι μεγάλος. Τέτοιες μελέτες, λοιπόν, αποδεικνύεται ότι έχουν ξεκάθαρο κοινωνικό όφελος.

Η μελέτη
Τα δεδομένα προήλθαν από τη μελέτη Nurses’ Health Study, η οποία ξεκίνησε το 1976 σε έντεκα πολιτείες των ΗΠΑ. Οι συμμετέχουσες ήταν γυναίκες νοσοκόμες, ηλικίας 30 – 55 ετών. Ο κύριος τρόπος συλλογής πληροφοριών έγινε μέσω ερωτηματολογίων. Από αυτή την ομάδα γυναικών, μόνο 10.670 αποτέλεσαν την ομάδα μελέτης της Samieri και συνεργατών (2013), οι οποίες ήταν σε ηλικία από 55 μέχρι 65. Κι αυτό διότι σ’ αυτή την περίοδο μπαίνουν τα θεμέλια για μετέπειτα χρόνιες ασθένειες. Το αν απολάμβαναν υψηλή ποιότητα υγείας σε προχωρημένη ηλικία προσδιορίστηκε σε επόμενες αξιολογήσεις.

Η προσλαμβανόμενη τροφή, όπως αποτυπώθηκε στα Ερωτηματολόγια Συχνότητας Κατανάλωσης Τροφίμων, μετατράπηκε σε θρεπτικά συστατικά. Επίσης, υπολογίστηκαν τιμές για τους δείκτες Alternate-Healthy Eating Index-2010 και Alternate Mediterranean Diet.
Οι συμμετέχουσες χωρίστηκαν σε δύο κατηγορίες: στο γκρουπ όσων γέρασαν υγιώς και στο γκρουπ με άτομα που εμφάνισαν συνήθη γήρανση.
Για να μπει μια γυναίκα στο πρώτο γκρουπ, έπρεπε να πληροί τέσσερις προϋποθέσεις:
– Να μην υποφέρει από μία εκ των έντεκα χρόνιων ασθενειών που προσδιορίστηκαν από τους ερευνητές, βάσει των κυριότερων αιτιών θανάτου στις ΗΠΑ.
– Να μην έχει κάποια διανοητική πάθηση.
– Να μην έχει καμιά φυσική αναπηρία.
– Να έχει καλή ψυχική υγεία.
Το δείγμα ήταν μεγάλο, η συμμετοχή ήταν υψηλή καθ’ όλη τη διάρκεια της μελέτης, ενώ η υγεία σε προχωρημένες ηλικίες αξιολογήθηκε διεξοδικά.

Τι παρατηρήθηκε
• Από τις 10.670, μόνο 1.171 ταξινομήθηκαν ως “υγιείς”.
• Το γκρουπ με τις γυναίκες με συνήθη γήρανση περιείχε πιο πολλές γυναίκες με παχυσαρκία, πιο πολλές καπνίστριες, γυναίκες που δεν γυμνάζονταν πολύ και αρκετές με υπέρταση.
• Στο γκρουπ των υγιών γυναικών, έτρωγαν πιο πολλά φρούτα, λαχανικά και τρόφιμα ολικής άλεσης. Επιπροσθέτως, τα μέλη του γκρουπ αυτού σκόραραν ψηλότερα στους δείκτες υγιούς διατροφής και εναλλακτικής μεσογειακής δίαιτας. Οι ψηλές τιμές στους δείκτες αυτούς συνδέονται και με μειωμένο ρίσκο εμφάνισης προβλημάτων ψυχολογικής υγείας και σωματικών αναπηριών.

Η υγιεινή διατροφή κατά τη μέση ηλικία αυξάνει περίπου κατά 40% την πιθανότητα να έχουμε καλή υγεία μετά τα 65. Μια δίαιτα με πολλά λαχανικά, φρούτα, τρόφιμα ολικής άλεσης και ψάρι, αλλά λίγο κόκκινο κρέας, μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα ευεργετική για την ευεξία μας σε προχωρημένη ηλικία.
Σημειωτέον ότι, παρόλο που η έρευνα των Samieri και συνεργατών κοιτάει την υγιή γήρανση σφαιρικά, τα αποτελέσματά της είναι σε συμφωνία με αποτελέσματα άλλων μελετών που εξετάζουν τη σχέση της διατροφής με μεμονωμένες παθήσεις.
Άρα, έρχεται να προσθέσει άλλο ένα λιθαράκι στην άποψη ότι ο δεσμός μεταξύ δίαιτας και υγιούς γήρανσης είναι ισχυρός!

Πηγή: Samieri et al., The relation of midlife diet and healthy aging: a cohort study, Ann Intern Med, 2013; 159(9): 584-591.

giannis-dimakopoulosO Γιάννης Δημακόπουλος είναι Κλινικός Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, πτυχιούχος του Τμήματος Διατροφής και Μεταβολισμού του University of Surrey (BSc Nutrition). Έχει μετεκπαιδευτεί στη κλινική διαιτολογία στο Τμήμα Διατροφής και Διαιτολογίας της Ιατρικής Σχολής του King’s College London, με υποτροφία από το National Health Service (MSc Dietetics). Συμμετέχει ως υποψήφιος Διδάκτορας στην Πανελλαδική Μελέτη Διατροφής & Υγείας (ΠΑΜΕΔΥ), η οποία υλοποιείται από τη Μονάδα Διατροφής του Ανθρώπου του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών. Διατηρεί το γραφείο του στην οδό Ηριδανού 6, στην Αθήνα.
www.dimakopoulosi.gr