Μπορεί η μοναξιά να βλάψει την υγεία;
Οι επιπτώσεις σε σώμα και ψυχή

Η μοναξιά επηρεάζει την ψυχική υγεία. Αυτό είναι κάτι που ανακαλύψαμε φέτος, με σκληρό τρόπο, μέσα από την πανδημία. Ωστόσο, επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η μοναξιά μπορεί να συμβάλει και στην εμφάνιση ασθενειών, επηρεάζοντας εξίσου και τη σωματική υγεία. Σε μια περίοδο που, για πολλούς, η παραμονή στο σπίτι συνεπάγεται και μεγάλη μοναξιά, τα όσα ακολουθούν καταλήγουν σε ένα βασικό συμπέρασμα: Επικοινωνήστε!

Το 2018 είχε κάνει τον γύρο του κόσμου η είδηση ότι στη Βρετανία ορίστηκε Υπουργός Μοναξιάς, με αρμοδιότητα «την κατάρτιση μιας εθνικής στρατηγικής για να καταπολεμηθεί αυτή η σύγχρονη μάστιγα». Η εν λόγω κυβερνητική θέση είχε δημιουργηθεί βάσει των συστάσεων μιας έκθεσης που είχε δώσει στη δημοσιότητα η διακομματική Επιτροπή για την Μοναξιά (Commission on Loneliness), η οποία είχε συσταθεί στο Βρετανικό Κοινοβούλιο.
Σύμφωνα με την έκθεση, 9 εκατομμύρια Βρετανοί (τα 2 εκατομμύρια ηλικίας άνω των 75 ετών) υποφέρουν από μοναξιά, η οποία «βλάπτει την υγεία όσο και 15 τσιγάρα την ημέρα» και κάτι τέτοιο μπορεί να αντιμετωπιστεί «μόνο αν συνεργαστούν όλοι – η κυβέρνηση, οι επιχειρήσεις, οι οργανισμοί της κοινωνίας των πολιτών, οι οικογένειες, οι τοπικές κοινωνίες και κάθε άτομο ξεχωριστά».

Όλα τα παραπάνω ίσως φαίνονται κάπως… παράδοξα, ωστόσο έχουν στέρεες επιστημονικές βάσεις. Ολοένα και περισσότερες έρευνες δείχνουν πως όσοι ζουν ολομόναχοι, δίχως να έχουν κάποιον να μιλήσουν και να μοιραστούν τις σκέψεις και τις εμπειρίες τους, παρουσιάζουν σταδιακή φθορά της ψυχοσωματικής τους υγείας. Είναι επίσης πιθανό να ζουν, τελικά, λιγότερο από ό,τι όσοι δεν είναι μοναχικοί.
Το γεγονός αυτό δείχνει να λαμβάνει ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις διεθνώς τον τελευταίο χρόνο, εξαιτίας τού κατ’ οίκον περιορισμού που έχει επιβληθεί λόγω της πανδημίας, με τα ποσοστά των ψυχικών διαταραχών να αυξάνονται συνεχώς σε ομάδες ανθρώπων που έχουν αναγκαστεί να κλειστούν στο σπίτι, μόνοι εντελώς.
Όπως εξηγεί ο νευρολόγος – ψυχίατρος Δρ. Νίκος Ε. Δέγλερης, διδάσκων Ψυχοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο Paris V, στη Γαλλία, είναι καλά τεκμηριωμένο ότι η μοναξιά βλάπτει την ψυχική υγεία, καθώς ανοίγει τον δρόμο για την εμφάνιση διαταραχών όπως η κατάθλιψη, το στρες και οι αγχώδεις διαταραχές. Ωστόσο, «πληθαίνουν οι ενδείξεις πως η ψυχική επιβάρυνση που επιφέρει, ενεργοποιεί μια αλληλουχία βιολογικών μηχανισμών, οι οποίοι οδηγούν σε σωματικά προβλήματα. Οι διεργασίες αυτές σχετίζονται, επίσης, με επιδείνωση πολλών παθήσεων και με αυξημένο κίνδυνο θανάτου από αυτές».

Τι δείχνουν οι έρευνες
Το 2006, παραδείγματος χάριν, μελέτη σε 2.800 γυναίκες με καρκίνο του μαστού έδειξε πως όσες ζούσαν μόνες, δίχως φίλους ή οικογένεια, είχαν πενταπλάσιες πιθανότητες να πεθάνουν από τη νόσο τους. Αντίστοιχα, οι ηλικιωμένοι που απομένουν μόνοι στη ζωή, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να παρουσιάσουν πρόωρα κινητικές δυσκολίες ή ακόμα και να χάσουν τη ζωή τους, σύμφωνα με άλλη μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2015 στο επιστημονικό περιοδικό Archives of Internal Medicine.
Επιπλέον, μελέτες του Πανεπιστημίου Weill Cornell στη Νέα Υόρκη έχουν συσχετίσει τη μοναξιά στην τρίτη ηλικία με διαταραχές του ύπνου, μη φυσιολογικές ανοσολογικές αντιδράσεις και επιτάχυνση της νευρωνικής εκφύλισης που οδηγεί στην άνοια και τη νόσο Αλτσχάιμερ.
Άλλες ερευνητικές ομάδες έχουν συσχετίσει τη μοναξιά με καρδιαγγειακά προβλήματα, με την υπέρταση, την παχυσαρκία, το μεταβολικό σύνδρομο (η συνύπαρξη σε ένα άτομο πολλών ασθενειών που επιβαρύνουν την καρδιαγγειακή λειτουργία, όπως παχυσαρκία, υπέρταση και διαβήτης μαζί) και πολλές άλλες παθήσεις.

Πού μπορεί, όμως, να οφείλονται αυτές οι συσχετίσεις;
Σε πειράματα που πραγματοποίησαν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες (UCLA), διαπίστωσαν πως όσοι νιώθουν μόνοι έχουν μια τάση προς την κατανάλωση ανθυγιεινών τροφίμων, κυρίως όσων περιέχουν ζάχαρη και λίπος. Αυτό δεν είναι τυχαίο. «Έχει βρεθεί ότι η κατανάλωση τέτοιων τροφίμων ενεργοποιεί τα κέντρα ευχαρίστησης στον εγκέφαλο, επομένως δημιουργεί -έστω και παροδικά- ένα αίσθημα ευεξίας», εξηγεί ο Δρ. Δέγλερης.
«Άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι οι μοναχικοί άνθρωποι συχνά στρέφονται στην υπερφαγία, στην υπερκατανάλωση ποτού ή/και στο τσιγάρο, σε μια προσπάθεια να αισθανθούν καλύτερα. Επιπλέον, σπανίως γυμνάζονται συστηματικά. Όλες αυτές οι συμπεριφορές προδιαθέτουν για την ανάπτυξη προβλημάτων υγείας», συνεχίζει.

Το στρες της μοναξιάς
Ακόμα, όμως, κι αν δεν υιοθετήσει κάποιος ανθυγιεινές ή ριψοκίνδυνες συμπεριφορές, η στεναχώρια και το στρες της μοναξιάς, από μόνα τους, αρκούν για να υπονομεύσουν την υγεία. Και αυτό, διότι αυξάνουν τα επίπεδα των ορμονών του στρες και της φλεγμονής στον οργανισμό – δύο συνέπειες που μπορεί να προκαλέσουν εκτεταμένες βλάβες σε όλα σχεδόν τα όργανα και τους ιστούς.
Η χρόνια φλεγμονή, για παράδειγμα, σχετίζεται με την καρδιοπάθεια, την αρθρίτιδα, τον διαβήτη τύπου ΙΙ, ακόμα και τον καρκίνο. Επιπλέον, όσοι νιώθουν μόνοι και δυστυχισμένοι, έχουν την τάση να αντιδρούν πιο έντονα στα αρνητικά γεγονότα της ζωής και να θεωρούν πιο στρεσογόνο την καθημερινότητά τους, γεγονός που μπορεί να καταστείλει το ανοσοποιητικό τους σύστημα. Χαρακτηριστικό είναι ότι μελέτες του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Οχάιο έχουν δείξει πως οι μοναχικοί άνθρωποι διαθέτουν υψηλότερα επίπεδα αντισωμάτων στους ιούς του έρπη, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι συγκεκριμένοι ιοί είναι πιο ενεργοί σε αυτούς απ’ ό,τι στους ανθρώπους που δεν νιώθουν μόνοι.
«Ακόμα και την έκφραση γονιδίων που ρυθμίζουν την καταπολέμηση της φλεγμονής μπορεί να επηρεάσει η μοναξιά, σύμφωνα με αρκετά ερευνητικά δεδομένα», σχολιάζει ο Δρ. Δέγλερης. «Δεν προκαλεί έκπληξη, επομένως, το ότι σχετίζεται με την εκφύλιση των νευρο-γνωστικών λειτουργιών και με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο άνοιας».

Τι γίνεται με τους νέους;
Παρότι η μοναξιά έχει εξεταστεί περισσότερο στην τρίτη ηλικία, αυτό δεν σημαίνει πως δεν αποτελεί πρόβλημα και των νέων. Μεγάλη έρευνα που παρουσιάστηκε στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας, το 2018, έδειξε ότι η συχνότητα της μοναξιάς κορυφώνεται σε τρία στάδια της ζωής: στην εφηβεία, στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής και, κατόπιν, στους ηλικιωμένους. Στην έρευνα αυτή, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Brigham Young, είχαν αναλυθεί συνδυαστικά τα ευρήματα 70 κλινικών μελετών, τα οποία αφορούσαν σε 3,4 εκατομμύρια ανθρώπους.

Φάνηκε, λοιπόν, ότι η μοναξιά αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου και ότι το μέγεθος αυτού του κινδύνου είναι πολύ μεγαλύτερο από εκείνο που επιφέρουν άλλοι γνωστοί εχθροί της υγείας, όπως π.χ. η παχυσαρκία.
«Ένας άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται μόνος για πολλούς και διαφορετικούς λόγους», τονίζει ο Δρ. Δέγλερης. «Όποιος κι αν είναι ο λόγος, το σημαντικό είναι να το παραδεχτεί, να το εξωτερικεύσει και, στη συνέχεια, να προσπαθήσει να βάλει νέα πρόσωπα στη ζωή του (π.χ. δηλώνοντας συμμετοχή σε προγράμματα εθελοντισμού ή αναθερμαίνοντας τις σχέσεις με την οικογένεια ή παλιούς φίλους που άφησε να χαθούν στον χρόνο)».
Στην περίπτωση του κατ’ οίκον περιορισμού λόγω πανδημίας, ευτυχώς η τεχνολογία μπορεί να δώσει κάποιες λύσεις. Όποιος είναι μόνος στο σπίτι μπορεί πλέον να διατηρεί μια πιο “ζωντανή” επαφή με την οικογένεια και τους φίλους του, όσο μακριά κι αν είναι, μέσω των βιντεοκλήσεων ή των κοινωνικών δικτύων. Διότι ακόμα κι αν οι συνθήκες καθίστανται απαγορευτικές για μια αγκαλιά, η αγάπη και η έγνοια για έναν άνθρωπο μπορεί να μεταδοθεί μέσα από την εικόνα και τα λόγια εκείνων με τους οποίους επιλέγει να κρατήσει επαφή.



Abbvie