Νέος κορονοϊός COVID-19: Όλα όσα θα θέλαμε να ρωτήσουμε τον γιατρό μας

Σχετικά με το νέο κορονοϊό έχουν ήδη δημοσιευθεί εκατοντάδες άρθρα σε επιστημονικά ιατρικά περιοδικά και σε ιστοσελίδες έγκυρων Οργανισμών (π.χ. Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας), Πανεπιστημιακών Ιδρυμάτων και Ερευνητικών Ινστιτούτων. Ωστόσο, η μεγάλη διασπορά ειδήσεων σχετικά με τον νέο κορονοϊό έχει προκαλέσει μεγάλη ανησυχία στους πολίτες, αλλά και σύγχυση ως προς τα βασικά χαρακτηριστικά του και τον τρόπο αντιμετώπισής του.

Σε συνδυασμό και με στοιχεία που μας δίνει ο καθηγητής Ιατρικής και πρύτανης ΕΚΠΑ, κ. Αθανάσιος-Μελέτιος Δημόπουλος, ακολουθούν οι απαντήσεις στις βασικότερες ερωτήσεις, οι οποίες προκύπτουν από τον “βομβαρδισμό” ειδήσεων που δεχόμαστε καθημερινά σχετικά με τον νέο κορονοϊό:

• Τι είναι COVID-19 και τι SARS–CoV-2;
Ο νέος κορονοϊός-2019 ονομάζεται τώρα SARS-CoV-2, ενώ η ασθένεια που προκαλεί ονομάζεται COVID-19. O ιός ανιχνεύθηκε πρώτη φορά το Δεκέμβριο του 2019 στην περιοχή Γιουχάν της Κίνας και έκτοτε έως σήμερα έχει διασπαρεί σε περισσότερες από 60 χώρες σε όλο τον κόσμο. Αποτελεί ένα νέο στέλεχος κορονοϊού που μέχρι τότε δεν είχε απομονωθεί στον άνθρωπο. 

• Μεταδίδεται ο νέος κορονοϊός COVID-19 από άνθρωπο σε άνθρωπο;
Ναι, ο ιός μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο πιθανότατα με τα σταγονίδια σιέλου και βλέννης κατά το βήχα, το φτάρνισμα, τη χειραψία και την από κοινού κατανάλωση φαγητού ή ποτού. Πρόσφατα δεδομένα αναφέρουν ότι ο ιός μεταδίδεται με μεγάλα σταγονίδια, τα οποία «ταξιδεύουν» λιγότερο από δύο μέτρα.

• Ποια είναι η περίοδος επώασης;
Ως περίοδος επώασης ορίζεται ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ της επαφής του ατόμου με την πηγή του ιού και της εμφάνισης των πρώτων συμπτωμάτων. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα συμπτώματα εμφανίζονται μέσα στις πρώτες 5 ημέρες, ωστόσο η περίοδος επώασης ποικίλλει από 1 έως 14 ημέρες. Υπάρχουν και αναφορές για μεγαλύτερη περίοδο επώασης αλλά αυτές αποτελούν μάλλον εξαιρέσεις του γενικού κανόνα.

• Ποια είναι τα συμπτώματα, τα εργαστηριακά ευρήματα και η πρόγνωση της λοίμωξης από τον ιό;
Πρόσφατη μελέτη από την Κίνα, που δημοσιεύθηκε στις 28 Φεβρουαρίου από το New England Journal of Medicine και περιλάμβανε 1099 ασθενείς που νοσηλεύθηκαν σε 552 Νοσοκομεία της Κίνας, ανέφερε τα παρακάτω στοιχεία:
– Η διάμεση ηλικία των ασθενών ήταν 47 έτη, 58% ήταν άνδρες.
– Πυρετός (σε 90% των ασθενών), ξηρός βήχας (σε 68% των ασθενών), δύσπνοια (σε μικρότερο ποσοστό) είναι τα συνηθέστερα και σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρήθηκε ναυτία, έμετος, διάρροια (περίπου 5%).
– Παθολογικά ακτινολογικά ευρήματα διαπιστώθηκαν σε 86% των ασθενών που υπεβλήθησαν σε αξονική τομογραφία θώρακα.
– Χαμηλός αριθμός λεμφοκυττάρων διαπιστώθηκε σε 83% των ασθενών.
– Μηχανική υποστήριξη της αναπνοής απαιτήθηκε για το 6% των ασθενών.
– Θάνατος διαπιστώθηκε στο 1,4% των ασθενών.

• Πόσοι ασθενείς εμφανίζουν σοβαρή νόσο;
Οι περισσότεροι ασθενείς εμφανίζουν ήπια νόσο. Σε περίπτωση βαρύτερης νόσησης, ο ασθενής μπορεί να εμφανίσει σοβαρή πνευμονία και να χρειαστεί νοσηλεία σε νοσοκομείο.

• Ποια άτομα κινδυνεύουν περισσότερο;
Τα άτομα που ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου (π.χ. ηλικιωμένοι, καρδιοπαθείς, άτομα με σακχαρώδη διαβήτη, ηπατοπάθειες ή πνευμονοπάθειες) είναι πιθανότερο να εμφανίσουν σοβαρή νόσο.

• Μπορούν οι ασυμπτωματικοί φορείς να μεταδίδουν τον ιό;
Ναι, μπορούν οι ασυμπτωματικοί φορείς να μεταδίδουν τον ιό. Ωστόσο, δεν έχει εξακριβωθεί πόσο εύκολα γίνεται αυτό και πόσο συχνά συμβαίνει.

• Επιβιώνει ο ιός σε επιφάνειες;
Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο κορονοϊός μπορεί να μεταδοθεί από μαλακές επιφάνειες όπως υφάσματα και χαλιά. Είναι πιθανό ο ιός να μεταδίδεται μέσω σκληρών επιφανειών που τις ακουμπάμε συχνά όπως πόμολα πόρτας, κουμπιά ανελκυστήρα. Ωστόσο, αυτό προϋποθέτει κάποιος ασθενής ή φορέας του ιού να τις έχει ακουμπήσει αφού έχει φταρνιστεί ή βήξει στο χέρι του ή έχει τρίψει τα μάτια του. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας η επιβίωση των ιϊκών σωματιδίων στις σκληρές επιφάνειες δεν ξεπερνά τις μερικές ώρες.

• Υπάρχει περίπτωση να κολλήσω από το κατοικίδιό μου;
Παρόλο που πρόσφατα αναφέρθηκε μία περίπτωση ανίχνευσης του νέου κορονοϊού σε κατοικίδιο, δεν έχει αναφερθεί και δεν αναμένεται ότι τα κατοικίδια ζώα όπως οι σκύλοι και οι γάτες θα μπορούν να μεταδίδουν τον ιό στον άνθρωπο και αντίστροφα.

• Πρέπει να φοράω μάσκα; Πρέπει να φοράνε μάσκα τα παιδιά μου;
Δεν συστήνεται η χρήση μάσκας από το γενικό πληθυσμό για προληπτικούς λόγους. Η μάσκα συστήνεται για τους ασθενείς με κλινική συμπτωματολογία (βήχας, φτάρνισμα), προκειμένου να προφυλάξουν τον κοινωνικό τους περίγυρο. Επίσης υπάρχουν ειδικές συστάσεις για τη μάσκα και τον τύπο αυτής για τους εργαζόμενους σε υγειονομικές δομές. Οι ίδιοι κανόνες ισχύουν και για τους ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, εκτός αν έχουν λάβει διαφορετική οδηγία από τον προσωπικό τους ιατρό.

• Μπορώ να αποδέχομαι με ασφάλεια πακέτα από Κίνα ή από άλλα κράτη που ενδημεί ο ιός;
Ναι, όπως και με τον ιό της γρίπης, δεν τίθεται θέμα μετάδοσης του ιού.

• Μπορεί να κολλήσω τον ιό με τη βρώση τροφής;
Δεν υπάρχουν σαφή δεδομένα σχετικά με τη μετάδοση του ιού μέσω της τροφής. Ο COVID-19, όπως και άλλοι κορονοϊοί, έχουν ανιχνευτεί στα κόπρανα ασθενών. Σε κάθε περίπτωση, εκτιμάται ότι αυτός ο τρόπος μετάδοσης, εάν επαληθευτεί, μάλλον θα αποτελεί εξαίρεση. Το καλό μαγείρεμα μειώνει σαφέστατα τις πιθανότητες.

• Μπορώ να ταξιδέψω στο αεροπλάνο;
Οι ταξιδιωτικές οδηγίες υφίστανται διαρκώς τροποποιήσεις με βάση τα διαρκώς ανανεωμένα δεδομένα. Η χρήση της μάσκας ακολουθεί τους ίδιους γενικούς κανόνες που αναφέρθηκαν προηγουμένως. Εάν κάποιος έχει συμπτώματα από το αναπνευστικό και πυρετό, καλό είναι να αναβάλει το αεροπορικό ταξίδι. Επιπλέον, εάν δεν είναι απαραίτητο, καλό θα ήταν να αναβάλει κανείς ταξίδια προς χώρες με μεγάλη συρροή κρουσμάτων. Τα αεροπορικά ταξίδια πρέπει να αποφεύγονται από τους ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.

• Σε ποιες χώρες της Ευρώπης έχουν εμφανιστεί κρούσματα COVID-19;
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ECDC, την 1η Μαρτίου, έχουν αναφερθεί κρούσματα σε 29 ευρωπαϊκές χώρες, με 4 επαρχίες της Βόρειας Ιταλίας να έχουν συνεχιζόμενη μετάδοση στην κοινότητα. Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί 7 έως σήμερα κρούσματα όλα με ιστορικό ταξιδιού στις πληττόμενες περιοχές/επαρχίες της Ιταλίας.

• Γιατί ο αριθμός των κρουσμάτων αυξάνει τόσο γρήγορα;
Οι δύο βασικές αιτίες για την ταχεία αύξηση του αριθμού των κρουσμάτων είναι ότι ο ιός μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο και ότι έχει βελτιωθεί η δυνατότητα ανίχνευσής του.

• Πώς μπορώ να προφυλαχθώ από το COVID-19;
– Παραμονή κατ’ οίκον και αποχή από την παρακολούθηση μαθημάτων ή την εργασία οποιουδήποτε ατόμου εμφανίζει συμπτώματα λοίμωξης αναπνευστικού.
– Αποφυγή στενής επαφής, εφόσον αυτό είναι δυνατό, με οποιοδήποτε άτομο εμφανίζει συμπτώματα από το αναπνευστικό, όπως βήχα ή πταρμό (φτέρνισμα). Αυτό ιδιαίτερα ισχύει για τα άτομα που ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες.
– Αποφυγή επαφής χεριών με τα μάτια, τη μύτη και το στόμα για τη μείωση του κινδύνου μόλυνσης.
– Σε βήχα ή φτέρνισμα κάλυψη της μύτης και του στόματος με το μανίκι στο ύψος του αγκώνα ή με χαρτομάντιλο, απόρριψη του χρησιμοποιημένου χαρτομάντηλου στους κάδους απορριμμάτων και επιμελές πλύσιμο των χεριών.
– Τακτικό και επιμελές πλύσιμο των χεριών με υγρό σαπούνι και νερό, για τουλάχιστον 20’’, πριν τη λήψη τροφής και μετά την επίσκεψη στην τουαλέτα, και προσεκτικό στέγνωμα χεριών με χάρτινες χειροπετσέτες μιας χρήσης και απόρριψή τους στους κάδους απορριμμάτων.
– Εναλλακτικά του πλυσίματος χεριών, μπορεί να εφαρμοστεί καλό τρίψιμο των χεριών με αντισηπτικό αλκοολούχο διάλυμα ή χαρτομάντιλα με αλκοόλη. 

• Υπάρχει εμβόλιο;
Δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο, ωστόσο προκλινικές και κλινικές μελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη προς αυτό τον σκοπό. Δεν αναμένουμε να υπάρχει εμβόλιο εμπορικά διαθέσιμο για το γενικό πληθυσμό σε λιγότερο από έξι μήνες.

• Υπάρχει θεραπεία;
Δεν υπάρχει ειδική αντι-ιική θεραπεία. Η θεραπεία είναι υποστηρικτική είτε κατ’οίκον είτε σε επίπεδο νοσοκομείου για τις σοβαρότερες περιπτώσεις. Υπάρχει ισχυρό ερευνητικό ενδιαφέρον σε παγκόσμιο επίπεδο για την ανεύρεση αποτελεσματικών αντι-ιικών θεραπειών και πολλές σχετικές κλινικές μελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη. Αντιρετροικοί παράγοντες όπως η λοπιναβίρη και η ριτοναβίρη, ο αντι-ιικός παράγοντας ρεμντεσιβίρη, που είχε σχεδιαστεί αρχικά εναντίον του ιού Ebola αλλά δεν είχε την αναμενόμενη αποτελεσματικότητα, και το ανθελονοσιακό φάρμακο χλωροκίνη έχουν δείξει ιδιαίτερα ενθαρρυντικά προκαταρκτικά αποτελέσματα.

• Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση γίνεται με βάση την κλινική συμπτωματολογία και το ειδικό τεστ που πραγματοποιείται σε εξειδικευμένα εργαστήρια όπως στο ινστιτούτο Pasteur και στα Μικροβιολογικά Εργαστήρια της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ και του ΑΠΘ με την τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης. Σε παγκόσμιο επίπεδο, αποτελεί πρόκληση η απλοποίηση της διαδικασίας ώστε το τεστ να γίνει ευρέως διαθέσιμο. Ιδανικά, ένα απλό τεστ με γρήγορα αποτελέσματα που θα γινόταν ακόμα και κατ’οίκον (κατά αναλογία με το τεστ εγκυμοσύνης) θα βοηθούσε αποτελεσματικά στον έγκαιρο εντοπισμό και απομόνωση των κρουσμάτων.

• Πόσο θανατηφόρος είναι ο ιός;
Με βάση δεδομένα που έχουμε έως σήμερα, η θνητότητα υπολογίζεται στο 1%. Ωστόσο το ποσοστό μπορεί να είναι χαμηλότερο δεδομένου ότι πολλοί ολιγοσυμπτωματικοί ασθενείς ή ασυμπτωματικοί φορείς δε θα αναζητήσουν ιατρική φροντίδα και δε θα διαγνωσθούν. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι η πρόγνωση των ασθενών εκτός Κίνας είναι μάλλον πολύ καλύτερη. Ως εκ τούτου, προβλέπεται ότι η θνητότητα από τον ιό αυτό μπορεί να είναι όσο και αυτής του ιού της γρίπης δηλαδή γύρω στο 0,1%.

• Τι πρέπει να κάνω εάν νομίζω ότι έχω λοίμωξη από τον νέο κορονοϊό;
Εάν έχετε ταξιδέψει σε περιοχή με συρροή κρουσμάτων ή έχετε έρθει σε επαφή με κρούσμα και έχετε συμπτώματα όπως πυρετό, βήχα και δύσπνοια, ο ΕΟΔΥ συστήνει ψυχραιμία και επικοινωνία με τον οικογενειακό ιατρό ή/και τον ΕΟΔΥ, οι οποίοι θα αξιολογήσουν την κατάσταση και τον κίνδυνο και σας καθοδηγήσουν αναλόγως. Δεν ενδείκνυται να μεταβείτε απευθείας στα επείγοντα ιατρεία εφημερεύοντος νοσοκομείου.

• Μπορεί κάποιος που έχει αναρρώσει να συνεχίσει να είναι φορέας και να μεταδίδει τον ιό;
Προς το παρόν τα στοιχεία δείχνουν ότι σχεδόν όλοι οι ασθενείς θα αναρρώσουν. Η περίοδος ανάρρωσης ποικίλλει από μερικές ημέρες για όσους έχουν ήπια συμπτωματολογία έως πολύ περισσότερο (εβδομάδες) για όσους έχουν πνευμονία ή και μήνες για όσους επιβίωσαν από σοβαρές, δυνητικά θανατηφόρες επιπλοκές. Υπάρχουν αναφορές περιπτώσεων όπου το τεστ για τον κορονοϊό παρέμεινε θετικό αρκετές μέρες μετά την ύφεση των συμπτωμάτων, ωστόσο δεν έχει εξακριβωθεί η ικανότητα μετάδοσης σε αυτή την περίπτωση.

• Η έλευση της άνοιξης και του καλοκαιριού θα βοηθήσουν στην εξάλειψη του ιού;
Η απάντηση είναι πως πιθανώς θα βοηθήσουν στον περιορισμό, αλλά δεν αποτελεί ικανή συνθήκη για την εξάλειψη του ιού και σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί αφορμή για εφησυχασμό. Με βάση την προηγούμενη εμπειρία με άλλους κορονοϊούς και τον ιό της γρίπης, το ζεστό και το υγρό κλίμα δεν ευοδώνουν τη μετάδοση, ενώ πιθανότατα ο χρόνος ημίσειας ζωής του κορονοϊού μειώνεται δραματικά. Επιπλέον, η μείωση του συγχρωτισμού σε κλειστούς χώρους μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης. Ωστόσο, δεν γνωρίζουμε τι ισχύει επακριβώς για τον νέο κορονοϊό COVID-19 και αν θα ακολουθήσει την εκτιμώμενη πορεία. Επιπλέον, ως νέο στέλεχος δεν υπάρχει ο αντίστοιχος βαθμός ανοσίας στην κοινότητα όπως με άλλους κορονοϊούς και τη γρίπη.

Για περισσότερες πληροφορίες, επισκεφθείτε την ιστοσελίδα του ΕΟΔΥ: www.eody.gov.gr