Πώς επηρεάζει το κρύο τα μάτια
Ένας χρήσιμος οδηγός προστασίας

Όταν η θερμοκρασία πέφτει, είναι εύκολο να θυμηθεί κανείς να βάλει κασκόλ για να προστατεύσει τον λαιμό του, γάντια για τα χέρια του και μπότες για να διατηρήσει ζεστά τα πόδια του. Ωστόσο, χρειάζεται να φροντίσει και τα μάτια του, γιατί κι αυτά μπορεί να υποφέρουν.

Ο χειρουργός-οφθαλμίατρος Δρ. Αναστάσιος Ι. Κανελλόπουλος εξηγεί πώς επηρεάζει το κρύο τα μάτια και προτείνει μερικά μέτρα που μπορούμε να λάβουμε για να τα προστατεύσουμε.

Ξηροφθαλμία
Το κρύο και ο αέρας μπορεί να προκαλέσουν ξηρότητα στα μάτια, η οποία εκδηλώνεται με αίσθημα καύσου (κάψιμο), ευαισθησία στο φως, κοκκίνισμα, θολή όραση και δακρύρροια (δακρύζουν τα μάτια). Σε ακραίες καιρικές συνθήκες, η παραγωγή δακρύων μπορεί να μην είναι επαρκής για να καταπραϋνθούν τα συμπτώματα της ξηροφθαλμίας.
Επιπλέον, ξηροφθαλμία μπορεί να προκληθεί και από τα χαμηλά επίπεδα υγρασίας μέσα σε κλειστούς χώρους (σπίτι, γραφείο), εξαιτίας της υπερβολικής ζέστης από την κεντρική θέρμανση.
Για να προλάβουμε την ξηροφθαλμία, καλό θα είναι να προστατεύουμε τα μάτια μας με γυαλιά ηλίου όταν βγαίνουμε στο κρύο, ιδιαίτερα όταν φυσάει – πόσω μάλλον όταν κάνουμε χειμερινά σπορ, όπως το σκι και το πατινάζ. Ένας υγραντήρας μέσα στο σπίτι μπορεί να μας βοηθήσει όταν νιώθουμε ενοχλήματα σε κλειστούς χώρους.
Φροντίζουμε, ακόμα, να αυξήσουμε την πρόσληψη ωμέγα-3 λιπαρών οξέων (υπάρχουν στα λιπαρά ψάρια, σε εμπλουτισμένα τρόφιμα, σε συμπληρώματα κ.λπ.) για να διεγείρουμε την παραγωγή δακρύων, καθώς και να καταναλώνουμε άφθονα υγρά (οι καλύτερες επιλογές είναι το σκέτο νερό και, ειδικά τον χειμώνα, οι ζεστές σούπες).
Αν παρουσιάσουμε επίμονο κνησμό στα μάτια, συμβουλευόμαστε τον οφθαλμίατρο, ο οποίος μπορεί να μας χορηγήσει τεχνητά δάκρυα. Τον συμβουλευόμαστε, επίσης, αν παίρνουμε φάρμακα, καθώς μερικά (π.χ. ορισμένα αντιισταμινικά, υπνωτικά, παυσίπονα) μπορεί να μειώσουν την ικανότητα του οργανισμού να παράγει δάκρυα.
Αν φοράμε φακούς επαφής, καλό είναι να τους αποφύγουμε τις πιο κρύες μέρες και να κυκλοφορούμε με τα διορθωτικά γυαλιά μας.
Μην ξεχνάμε, τέλος, πως όταν κοιτάμε συνεχώς στις οθόνες υπολογιστών, κινητών κ.λπ., βλεφαρίζουμε λιγότερο. Αυτό έχει ως συνέπεια την πρόκληση ή και την επιδείνωση της ξηροφθαλμίας. Επομένως, φροντίζουμε να βλεφαρίζουμε συχνά.

Υπερβολικό δάκρυσμα
Μερικοί άνθρωποι διαπιστώνουν ότι τα μάτια τους είναι μονίμως ερεθισμένα και δακρύζουν ασταμάτητα όταν εκτίθενται στο ψύχος. Τα δάκρυα αυτά είναι αντανακλαστικά και οφείλονται στη φλεγμονή που προκαλεί η ξηροφθαλμία στην επιφάνεια των ματιών (στον κερατοειδή χιτώνα).
Τα αντανακλαστικά δάκρυα έχουν διαφορετική σύσταση και ποιότητα από τα φυσιολογικά δάκρυα που προστατεύουν τον κερατοειδή, και αδυνατούν να “κολλήσουν” στην επιφάνειά του ώστε να τον λιπάνουν. Έτσι, τα μάτια του πάσχοντος πλημμυρίζουν από δάκρυα, τα οποία όμως δεν βελτιώνουν τα συμπτώματα της ξηροφθαλμίας.
Αν αυτή είναι η περίπτωσή μας, προσπαθούμε κατ’ αρχάς να μην τρίβουμε τα μάτια μας, αλλά να αφαιρούμε προσεκτικά τα περιττά δάκρυα με ένα καθαρό πανί ή ένα χαρτομάντιλο, για να αποφεύγουμε τη διασπορά μικροβίων. Πριν βγούμε από το σπίτι, καλή ιδέα είναι να βάζουμε τεχνητά δάκρυα στα μάτια μας και να φοράμε γυαλιά ηλίου που θα καλύπτουν, αν είναι δυνατόν, και από τα πλάγια τα μάτια μας. Σύμφωνα με τον Δρ. Κανελλόπουλο, με τα γυαλιά που “αγκαλιάζουν” τα μάτια δημιουργείται ένα “θερμοκήπιο”, όπου τα μάτια είναι καλά προστατευμένα από το κρύο.

Κόκκινα, πρησμένα μάτια
Αν τα μάτια μας είναι κόκκινα ή/και πρησμένα στο κρύο, η αιτία μπορεί να είναι η συστολή των αιμοφόρων αγγείων στους ιστούς που τα περιβάλλουν. Η συστολή των αγγείων μπορεί να οδηγήσει επίσης σε βλεφαρόσπασμο, αυξημένη παραγωγή δακρύων και θόλωμα της όρασης.
Για να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση αυτή, πρέπει να φοράμε προστατευτικά γυαλιά στους υπαίθριους χώρους.

Αίσθημα καύσου
Μερικές φορές, όταν επικρατεί δριμύ ψύχος με δυνατούς ανέμους, το άτομο μπορεί να μην κατορθώνει να κρατήσει τα μάτια του ανοιχτά, επειδή νιώθει έντονο αίσθημα καύσου. Αυτό μπορεί να μην οφείλεται στην ξηροφθαλμία, αλλά στο ότι έχει παγώσει ο κερατοειδής. Το πάγωμα του κερατοειδούς είναι εξαιρετικά επώδυνο και προκαλεί θόλωμα της όρασης, μεγάλη ευαισθησία στο φως και σπασμούς των βλεφάρων.
Και σε αυτή την περίπτωση, η μόνη πρόληψη είναι η χρήση προστατευτικών γυαλιών.

“Έγκαυμα” στο μάτι
Η υπερβολική έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία του ηλίου μπορεί να προκαλέσει μια κατάσταση που λέγεται κερατίτιδα και οφείλεται σε φλεγμονή του κερατοειδούς χιτώνα των ματιών. Η κατάσταση αυτή δεν μας απειλεί μόνο το καλοκαίρι, αλλά και τον χειμώνα, διότι η ηλιακή ακτινοβολία αντανακλάται από το χιόνι, αλλά και από τον πάγο. Μάλιστα, με την αντανάκλαση αυτή, η έκθεση των ματιών στη UV ακτινοβολία μπορεί να είναι εντονότερη τον χειμώνα από ό,τι το καλοκαίρι! Δεν είναι σπάνιο, εξάλλου, το φαινόμενο να παρουσιάζουν σοβαρό θόλωμα ή ακόμα και παροδική απώλεια της όρασης άτομα που έμειναν για μέρες στα χιόνια δίχως γυαλιά ηλίου.
Επομένως, δεν ξεχνάμε τα προστατευτικά γυαλιά ηλίου, ακόμα κι αν φοράμε φακούς επαφής με αντηλιακή προστασία.

Πότε να ανησυχήσουμε
Η αλήθεια είναι ότι τα μάτια διαθέτουν πολλούς αντιψυκτικούς μηχανισμούς για να προστατεύονται από την παγωνιά. Οι βλεφαρίδες, τα βλέφαρα και τα δάκρυα πέφτουν για να τα προστατεύσουν από το ψύχος. Μάλιστα, επειδή τα δάκρυα περιέχουν αλάτι, παγώνουν σε πολύ χαμηλότερες θερμοκρασίες από ό,τι το σκέτο νερό, γι’ αυτό και κατορθώνουν τα μάτια μας να διατηρούνται υγρά και ανοικτά όταν η περιβαλλοντική θερμοκρασία πέφτει πολύ κάτω από το μηδέν.
Ακόμα και με αυτούς τους μηχανισμούς, όμως, τα μάτια δεν έχουν ανοσία στο ψύχος και, μερικές φορές, αναπτύσσουν ανησυχητικά συμπτώματα: θόλωμα της όρασης, απώλεια όρασης, διπλωπία (το άτομο τα βλέπει όλα διπλά), σοβαρή ευαισθησία στο φως, σοβαρό πόνο.
Αν εκδηλώσουμε οποιοδήποτε από αυτά, πρέπει να μετακινηθούμε αμέσως σε θερμαινόμενο εσωτερικό χώρο. Αν δεν υποχωρήσουν σε λίγη ώρα, θα πρέπει να επικοινωνήσουμε άμεσα με τον οφθαλμίατρό μας.

Ο Δρ. Αναστάσιος Ι. Κανελλόπουλος είναι χειρουργός-οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision και καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου Νέας Υόρκης, NYU Medical School.