Σπίλοι
Αυτή η ελιά δεν ταιριάζει με το… μαρτίνι μου

Πώς μπορεί να εξελιχθεί ένας σπίλος σε καρκίνο του δέρματος; Όσοι έχουν σπίλους θα πρέπει να ανησυχούν; Πώς μπορούμε να προστατευτούμε από την εμφάνισή τους;

της Έλενας Κιουρκτσή

Οι ελιές που έχουμε σε διάφορα σημεία του σώματός μας είναι είτε κληρονομικές, είτε επίκτητες. Επιστημονικά αποκαλούνται “σπίλοι” και διακρίνονται σε διάφορες υποκατηγορίες, από τις οποίες άλλες είναι ακίνδυνες, ενώ άλλες μπορεί να αποτελούν προάγγελο καρκίνου του δέρματος. Ωστόσο, κάθε περίπτωση είναι ξεχωριστή και δεν θα πρέπει να συγχέονται τα απλά δερματικά στίγματα με τις επίφοβες δυσπλασίες.
Για να μάθουμε τι ακριβώς πρέπει να κάνουμε και πώς να προστατευτούμε, απευθυνθήκαμε στον Δερματολόγο-Αφροδισιολόγο Δρ. Στυλιανό Αγγελίδη, Διδάκτορα του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Τι είναι οι σπίλοι και γιατί εμφανίζονται;
Οι σπίλοι, ή αλλιώς “ελιές”, είναι μελαγχρωματικές κηλίδες που εμφανίζονται στο δέρμα στην παιδική ηλικία και αναπτύσσονται κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής. Μπορεί να είναι επίπεδοι ή να έχουν τη μορφή οζιδίων, με μέγεθος που ποικίλλει, από λίγα χιλιοστά έως μερικά εκατοστά, και σπάνια με διάμετρο αρκετών δεκατομέτρων.
Ο αριθμός τους εξαρτάται από την κληρονομικότητα, την έκθεση στον ήλιο και ορισμένους προδιαθεσικούς παράγοντες (π.χ. εγκυμοσύνη).

Πώς μπορεί να εξελιχθεί ένας σπίλος σε καρκίνο του δέρματος;
Υπάρχουν πολλά δεδομένα που συνδέουν τη χρόνια ή την κατά διαστήματα έντονη έκθεση στον ήλιο με την κακοήθη εξαλλαγή των σπίλων, πέραν της κληρονομικότητας και του φωτότυπου του δέρματός μας. Τα ηλιακά εγκαύματα πριν την ενηλικίωση προδιαθέτουν σε κακόηθες μελάνωμα, ενώ η χρόνια έκθεση στον ήλιο προδιαθέτει για προκαρκινικές ή καρκινικές βλάβες.
Επιπλέον, το solarium (τεχνητό μαύρισμα) έχει συνδεθεί επίσημα με προδιάθεση για καρκίνο του δέρματος και κακόηθες μελάνωμα.

Ποια διαφορά έχει ο καρκίνος του δέρματος από το μελάνωμα;
Ο καρκίνος του δέρματος συνήθως εξαπλώνεται τοπικά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, κάνει μεταστάσεις.
Το μελάνωμα, εάν αφεθεί, είναι πάντοτε μεταστατικό και οδηγεί σε μοιραία κατάληξη. Κι αυτό, διότι είναι η πιο κακοήθης και ταχέως εξελισσόμενη μορφή καρκίνου του δέρματος, που μόνο σε εξαιρετικά πρώιμα στάδια θεραπεύεται. Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία, αποτελεί την πιο συχνή αιτία θανάτου από καρκίνο στις ηλικίες 20-30 ετών, με ιδιαίτερη προτίμηση στις γυναίκες.

Ποιοι πρέπει να είναι πιο προσεκτικοί;
Αν και στο απυρόβλητο δεν είναι κανένας από εμάς, ακόμα πιο προσεκτικοί πρέπει να είναι όσοι έχουν λευκό τύπο του δέρματος – ανοιχτόχρωμα μαλλιά, μάτια και επιδερμίδα. Επιπλέον, άτομα με πολλούς σπίλους (ελιές) ή άτυπους σπίλους που προδιαθέτουν για μελάνωμα και εντοπίζονται με εξέταση από τον ειδικό. Καλό είναι, ακόμα, να είναι σε εγρήγορση και όσοι έχουν υποστεί σοβαρά ηλιακά εγκαύματα κατά την παιδική τους ηλικία (ειδικά κάτω από την ηλικία των 15 ετών), αλλά και άτομα με γενετική προδιάθεση (ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό, όπου αναφέρεται μελάνωμα). Τέλος, αρκετά προσεκτικοί θα πρέπει να είναι και όσοι κάνουν συχνά τεχνητό μαύρισμα (solarium).

Όσοι έχουν σπίλους υπάρχει λόγος να ανησυχούν;
Για να μην ανησυχήσουμε άδικα, ας σημειώσουμε εδώ ότι συνήθως οι σπίλοι είναι καλοήθεις, και έτσι παραμένουν. Ωστόσο, η τακτική αυτοεξέταση του δέρματος (2 με 3 φορές τον χρόνο) είναι απαραίτητη για την έγκαιρη ανίχνευση του μελανώματος.
Με τη βοήθεια ενός καθρέφτη ή κάποιου μέλους της οικογένειάς μας, μπορούμε να παρατηρήσουμε τυχόν αλλαγή στο δέρμα μας. Αν, δηλαδή, έχει εμφανιστεί μία καινούργια ελιά ή αν σε ήδη υπάρχουσες έχει μεταβληθεί η όψη, το μέγεθος, το χρώμα ή το πάχος τους.

Ποια σημεία του σώματος πρέπει να ελέγχουμε;
Με σηκωμένα τα χέρια, το μπροστινό και πίσω μέρος του σώματος μας, καθώς και τις πλάγιες πλευρές. Τα μπράτσα, την μπροστινή και πίσω επιφάνεια των χεριών και τις παλάμες. Την πίσω επιφάνεια των ποδιών, τα διαστήματα ανάμεσα στα δάχτυλα, τα πέλματα και την περιοχή γύρω από τα γεννητικά όργανα. Το πίσω μέρος της πλάτης και τους γλουτούς, αλλά και τον λαιμό, το πρόσωπο και το τριχωτό του κεφαλιού χωρίστρα–χωρίστρα, με έναν φορητό καθρέφτη.

Πώς θα διακρίνουμε αν ένας σπίλος είναι ύποπτος;
Τα χαρακτηριστικά είναι συγκεκριμένα:
– Αν έχει ανώμαλο περίγραμμα και ασυμμετρία.
– Αν υπάρχει ετερογένεια στο χρώμα (περιοχές πιο σκούρες μαύρες και άλλες πιο ανοιχτόχρωμες).
– Αν εμφανίζει κάποια εξέλκωση ή σχηματίζει “βουναλάκια”.
– Αν ματώνει από μόνος του.
– Αν έχει μεγάλο μέγεθος (οτιδήποτε είναι πάνω από πέντε χιλιοστά και κυρίως πάνω από ένα εκατοστό, πρέπει άμεσα να εξεταστεί από ειδικό).

Πότε πρέπει να αφαιρείται ένας σπίλος;
Είναι στην κρίση του δερματολόγου, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του σπίλου και το ιστορικό του ασθενούς, εάν ένας σπίλος απλά θα παρακολουθείται ή εάν θα αφαιρεθεί.
Η χειρουργική εξαίρεση συνιστάται εάν κλινικά ή στη δερματοσκοπική εξέταση υπάρχει επικινδυνότητα για μελλοντική κακοήθεια. Πρόκειται για μια ασφαλή διαδικασία που απαλλάσσει τον ασθενή από την πιθανότητα εξαλλαγής του συγκεκριμένου σπίλου σε μελάνωμα.

Ποιοι είναι οι πιο συχνοί επιβλαβείς “μύθοι”;
Ότι τα παιδιά χρειάζονται μεγάλη έκθεση στον ήλιο για να έχουν επαρκή ποσότητα βιταμίνης D. Στην πραγματικότητα, το μέσο παιδί έχει επαρκή ποσότητα από τις καθημερινές του δραστηριότητες, ακόμα και όταν είναι προστατευμένο με καπέλο, ρούχα και αντηλιακό.
Επίσης, ότι το μαύρισμα είναι ένδειξη καλής υγείας. Στην πραγματικότητα, είναι μια αντίδραση στη βλάβη που ήδη έχει υποστεί το δέρμα από τον ήλιο.
Ένας άλλος “μύθος” είναι ότι η βλάβη του δέρματος από τον ήλιο είναι παροδική. Η αλήθεια είναι ότι ένα ποσοστό βλάβης διορθώνεται, αλλά ένα σημαντικό ποσοστό παραμένει στο δέρμα και αθροίζεται με επόμενες βλάβες. Μπορεί να πάρει χρόνια επαναλαμβανόμενης έκθεσης πριν εμφανιστεί καρκίνος.
Τέλος, ότι τα άτομα με σκούρο δέρμα δεν κινδυνεύουν από τον ήλιο. Στην πραγματικότητα, όλοι χρειάζονται προστασία. Απλά εκείνοι που έχουν πιο ανοιχτό δέρμα και καίγονται ευκολότερα έχουν υψηλότερο ρίσκο.

Τι μέτρα προστασίας μπορούμε να πάρουμε;
Η πρόληψη είναι ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης κακοηθειών, όπως το μελάνωμα. Βασικά μέτρα είναι η συνειδητή απομάκρυνση από τον ήλιο τις μεσημεριανές ώρες, η φυσική προστασία με ρούχα, καπέλο, γυαλιά και ένα σωστά επιλεγμένο αντηλιακό, ώστε να αποτρέπονται εντελώς τα εγκαύματα.
Επίσης, η τακτική αυτοεξέταση και η επίσκεψη στον δερματολόγο μια φορά τον χρόνο μπορεί να είναι καθοριστικής σημασίας για την έγκαιρη διάγνωση. Η εισαγωγή της ψηφιακής δερματοσκόπησης και χαρτογράφησης σπίλων τα τελευταία χρόνια έχει αποτελέσει σημαντικό εργαλείο στα χέρια των δερματολόγων για την πρόληψη και παρακολούθηση της υγείας του δέρματος.