Υγεία της Γυναίκας: Όσα χρειάζεται να ξέρουμε για κάθε ηλικία

Με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας (8 Μαρτίου), η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, με την Ομάδα Δράσης Γυναικών Καρδιολογίας, η Ελληνική Ενδοκρινολογική Εταιρεία, με επικεφαλής την Πρόεδρο κα Ανδρομάχη Βρυωνίδου-Μπομποτά, η Καθηγήτρια Γυναικολογίας-Μαιευτικής και Στείρωσης κα Σοφία Καλανταρίδου και άλλες επιστήμονες, συνέταξαν από κοινού ένα ενημερωτικό κείμενο που αφορά στην πρόληψη υγείας της γυναίκας από την παιδική-εφηβική της ηλικία, την αναπαραγωγική ηλικία και, μετέπειτα, κατά την εμμηνόπαυση.

•  Παιδική και εφηβική ηλικία
H παχυσαρκία, η καθιστική ζωή και η υπερβολική χρήση υπολογιστών και κινητών τηλεφώνων, ιδιαίτερα κατά την εφηβεία, συντελούν σε παχυσαρκία, αλλά και σε υιοθέτηση ενός μη υγιεινού τρόπου ζωής, με απρόβλεπτες συνέπειες για την υγεία της γυναίκας στη μελλοντική της ζωή.
Η μεσογειακή διατροφή από τη μικρή ηλικία και η άσκηση αποτελούν παράγοντες σωστής και ισορροπημένης ανάπτυξης.
Είναι αποφασιστικής σημασίας οι γονείς να προσέχουν επιμελώς τη διατροφή των κοριτσιών και να τα ενθαρρύνουν να ασκούνται τακτικά. Ποδηλασία, πεζοπορία, κολύμβηση ή οποιαδήποτε παρόμοια δραστηριότητα που θα παρακινήσει τα μικρά κορίτσια να κινηθούν, θα συντελέσει στην καλή υγεία και θα τα βοηθήσει να διατηρήσουν ένα σωστό βάρος.
– Ακολουθώ μεσογειακή διατροφή, «προσθέτω χρώματα» στο πιάτο μου
– Απαραίτητο το παιχνίδι και η άσκηση.
– Μαθαίνω τις δυσμενείς συνέπειες του καπνίσματος, συμβουλεύω γονείς, συγγενείς και φίλους να το διακόψουν.

•  Αναπαραγωγική ηλικία
Λέμε “όχι” στο κάπνισμα. Το ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν έχει αποδειχθεί ασφαλέστερη λύση.
Προσέχουμε το σωματικό μας βάρος.
Ακολουθούμε υγιεινή διατροφή και άσκηση.
Ακολουθούμε τον ετήσιο προληπτικό γυναικολογικό μας έλεγχο (μαστογραφία μετά την ηλικία των 40 ετών, pap test κ.ά.).

Σε γυναίκα με δυσλιπιδαιμία ή/και μεταβολικό σύνδρομο συνιστάται:
– Τουλάχιστον 150 λεπτά την εβδομάδα μέτριας αερόβιας άσκησης (30 λεπτά τις 5 ημέρες της εβδομάδας) ή 75 λεπτά την εβδομάδα εντατικής άσκησης. Η καλύτερη λύση είναι ένας συνδυασμός τους.
– Έλεγχος σωματικού βάρους με δείκτη μάζας σώματος <25 kg/m2 και περιφέρεια μέσης <80 εκ.
– Στις παχύσαρκες γυναίκες συνιστάται απώλεια βάρους 5-10% του συνολικού τους βάρους τον χρόνο.
– Να ακολουθείται δίαιτα μεσογειακού τύπου, με έμφαση στην κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων, καρπών, ψαριού και υδατανθράκων ολικής άλεσης.
– Η στατίνη δεν συνιστάται σε γυναίκες που επιθυμούν να καταστούν έγκυες τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

•  Τεκνοποίηση
Η εμπλοκή της σύγχρονης γυναίκας στον επαγγελματικό στίβο, σε θέσεις ευθύνης, έχει μετατοπίσει την ηλικία τεκνοποίησης. Η προχωρημένη μητρική ηλικία, η παχυσαρκία, το μεταβολικό σύνδρομο, η γενετική προδιάθεση για καρδιαγγειακή νόσο και η παρουσία συνδρόμου πολυκυστικών ωοθηκών, αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης επιπλοκών κατά την εγκυμοσύνη.
Σύνδρομο των πολυκυστικών ωοθηκών: Εμφανίζεται στο 8-13% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας, με 70% των πασχόντων γυναικών να παραμένουν αδιάγνωστες. Έχει στενή συσχέτιση με την παχυσαρκία, τις διαταραχές στον μεταβολισμό του σακχάρου και σακχαρώδη διαβήτη, και το μεταβολικό σύνδρομο.
Περίπου 35% γυναικών, ιδιαίτερα των παχύσαρκων με το σύνδρομο, έχουν διαταραχή μεταβολισμού της γλυκόζης και 7-10% πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, στη μέση ηλικία.
Η εγκυμοσύνη προκαλεί αιμοδυναμικές αλλαγές στη μητέρα, ιδιαίτερα αισθητές το τελευταίο τρίμηνο. Η εμφάνιση αρτηριακής υπέρτασης στην κύηση χρήζει τακτικής παρακολούθησης και χορήγησης της κατάλληλης επιτρεπτής φαρμακευτικής αγωγής. Η έγκαιρη διάγνωση της προεκλαμψίας είναι σημαντική.
Η μυοκαρδιοπάθεια της κύησης είναι μια σπάνια μορφή καρδιακής ανεπάρκειας που οφείλεται σε ποικίλα γενετικά, περιβαλλοντικά και ανοσολογικά αίτια.
Η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή δεν φαίνεται να αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Οι γυναίκες που υποβάλλονται σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, λόγω και της μεγαλύτερης ηλικίας που συνήθως βρίσκονται, οφείλουν να ελέγχουν τους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου (σωματικό βάρος, τύπο διατροφής, επίπεδα αρτηριακής πίεσης, λιπιδίων και κάπνισμα).
Οι ειδικοί προδιαθεσικοί παράγοντες που έχουν αρχίσει να αναγνωρίζονται τα τελευταία χρόνια, οι περισσότεροι ειδικά για τις γυναίκες είναι:

  1. Πρόωρη εμμηναρχή (σε ηλικία< 10 ετών)
  2. Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών
  3. Επιπλοκές κύησης (προεκλαμψία – εκλαμψία, διαβήτης κύησης, μικρό για την ηλικία νεογνό, πρόωρο νεογνό)
  4. Χρήση αντισυλληπτικών δισκίων
  5. Πολλαπλές (>2) αυτόματες αποβολές
  6. Πρόωρη εμμηνόπαυση (σε ηλικία μικρότερη των 45 ετών) ή ωοθηκική ανεπάρκεια
  7. Καρκίνος μαστού, ιδιαίτερα όταν υπάρχει ιστορικό αντιμετώπισης με ακτινοθεραπεία/χημειοθεραπεία
  8. Φλεγμονώδεις νόσοι όπως ρευματοειδής αρθρίτιδα, ψωρίαση και ερυθηματώδης λύκος, οι οποίες έχουν μεγαλύτερη επίπτωση στις γυναίκες
  9. Κληρονομικό ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου σε συγγενή πρώτου βαθμού σε ηλικία <55 ετών σε άνδρα ή <65 ετών σε γυναίκα
  10. Μεταβολικό σύνδρομο και σακχαρώδης διαβήτης

– Συμβουλευτείτε τον γιατρό σας
– Διατηρείτε το βάρος σας κοντά στο φυσιολογικό
– Ακολουθείτε μεσογειακή διατροφή
– Περπατάτε συχνά! 

•  Πρόληψη Καρκίνου του Τραχήλου της Μήτρας
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) έχει εκπονήσει Σχέδιο Παγκόσμιας Στρατηγικής για την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως κύριο πρόβλημα δημόσιας υγείας.
Ο σχεδιασμός αυτός έχει τρεις κύριους πυλώνες: α) την πρωτογενή πρόληψη μέσω εμβολιασμού, β) τον προσυμπτωματικό έλεγχο με υψηλής ακρίβειας εξέταση (HPV testing) και γ) την ενδεδειγμένη θεραπεία των προκαρκινικών αλλοιώσεων και του διηθητικού καρκίνου τραχήλου, παράλληλα με την παρηγορητική φροντίδα. Σύμφωνα με το σχέδιο, για να επιτευχθεί η εξάλειψη του καρκίνου τραχήλου εντός ενός αιώνα από σήμερα, κάθε χώρα θα πρέπει μέχρι το 2030 να επιτύχει τους εξής στόχους:
– 90% των κοριτσιών μέχρι 15 ετών θα πρέπει να έχουν εμβολιαστεί πλήρως.
– 70% των γυναικών θα πρέπει να εξετασθούν προληπτικά με ένα τεστ υψηλής ακρίβειας (HPV test) σε ηλικία 35 και 45 ετών.
– 90% των γυναικών με προκαρκινικές αλλοιώσεις ή καρκίνο τραχήλου θα πρέπει να τύχουν ενδεδειγμένης θεραπευτικής αντιμετώπισης.

ΜΗΝ ΞΕΧΝΑΤΕ:
– Έλεγχος με Pap test από την ηλικία των 21 ετών, κάθε 3 χρόνια.
– Εμβολιασμός ενάντια στον ιό HPV, υπεύθυνο για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, ιδανικά πριν την έναρξη των σεξουαλικών επαφών και μέχρι την ηλικία των 40 ετών. Το εμβόλιο καλύπτεται από τα ασφαλιστικά ταμεία μέχρι την ηλικία των 15 ετών.
– Μαστογραφία: πρέπει να γίνεται για πρώτη φορά στην ηλικία των 35 ετών (μαστογραφία αναφοράς). Από τα 40 έτη και μετά συστήνεται ετήσιος έλεγχος.

•  Εμμηνόπαυση
Η εμμηνόπαυση συνοδεύεται με αλλαγές στο σώμα, αλλά και στη λειτουργία του οργανισμού μας. Παρατηρείται αύξηση σωματικού βάρους, επιπέδων αρτηριακής πίεσης, χοληστερόλης και σακχάρου στο αίμα. Αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος εμφάνισης εμφράγματος του μυοκαρδίου και αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου.
Οι γυναίκες αποτελούν πιο ευάλωτο πληθυσμό, γιατί εμφανίζουν έμφραγμα μυοκαρδίου σε μεγαλύτερη ηλικία από τους άνδρες, έχουν περισσότερες συννοσηρότητες και εμφανίζουν άτυπα συμπτώματα που οδηγούν σε καθυστερημένη διάγνωση και χορήγηση θεραπείας. Η κλινική εμφάνιση του εμφράγματος του μυοκαρδίου συχνά διαφέρει στις γυναίκες με συμπτώματα επιγαστραλγίας, άλγους κάτω γνάθου, δυσφορίας στους ώμους, στα άνω άκρα και στη μεσοπλάτια χώρα. Ύποπτα συμπτώματα χρήζουν άμεσης ιατρικής εξέτασης.
Η κολπική μαρμαρυγή αποτελεί την πιο συχνή αρρυθμία στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες που αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου, ιδιαίτερα για τις γυναίκες άνω των 75 ετών, γι’ αυτό χορηγείται αντιπηκτική αγωγή.

Από πότε και πόσο συχνά πρέπει να γίνεται έλεγχος για οστεοπόρωση;
Σε κάθε γυναίκα με πρόωρη εμμηνόπαυση ή υπό αγωγή με φαρμακευτικά σκευάσματα που αυξάνουν τον κίνδυνο οστεοπόρωσης, θα πρέπει να γίνεται έλεγχος με DEXA.
Σε κάθε γυναίκα μετά τα 65 έτη, πρέπει να γίνεται έλεγχος οστικής πυκνότητας με απορροφησιομετρία ακτίνων Χ διπλής ενέργειας (DEXA) στο ισχίο και στη σπονδυλική στήλη. Η επανάληψη του DEXA εξαρτάται από τα αποτελέσματα αυτά (σε περίπτωση οστεοπόρωσης απαιτείται θεραπεία και επανάληψη μετά από 2 έτη).
Σε γυναίκες ηλικίας μικρότερης των 65 ετών πρέπει να γίνεται έλεγχος για οστεοπόρωση, όταν ο δεκαετής κίνδυνος κατάγματος είναι ίσος ή μεγαλύτερος του κινδύνου για κάταγμα σε γυναίκες ηλικίας 65 ετών.