Προσωπικότητα Τύπου Α: “10” στη δουλειά, “0” στη ζωή

psychology

Έντονη ανταγωνιστικότητα, υπέρμετρη φιλοδοξία, επιθυμία για γρήγορη κοινωνική και επαγγελματική ανέλιξη. Μήπως είστε προσωπικότητα με… Α κεφαλαίο; 

τoυ Βισάπ Αγαμπατιάν

Όταν στην ταινία “Ο Συνήγορος Του Διαβόλου” ο Keanu Reeves, στον ρόλο του υπέρμετρα φιλόδοξου και ανταγωνιστικού δικηγόρου, συνάντησε τον Al Pacino ως διάβολο που λάτρευε την “αμαρτία” της αλαζονείας, δεν ήταν λίγοι εκείνοι που ταυτίστηκαν με αυτή, την άνευ μέτρου, κούρσα υπεροχής. Άλλωστε, στις Δυτικού τύπου κοινωνίες, το άγχος για την επίτευξη του στόχου και το κυνήγι της απόλυτης καταξίωσης με κάθε κόστος είναι μια συμπεριφορά που βρίσκει πρόσφορο έδαφος στον επαγγελματικό τομέα, προσομοιάζοντας με διαρκή ισορροπία σε τεντωμένο σχοινί.
Και αν όλα αυτά δείχνουν να εντάσσονται στην κυριαρχική φύση του ανθρώπου και τη συγκίνηση που προκαλεί η αυξημένη αδρεναλίνη, οι καρδιολόγοι Meyer Friedman και Ray Rosenman όρισαν το 1974 τη συγκεκριμένη δίψα για επιβολή ως “προσωπικότητα Τύπου Α”.

Καριέρα VS καρδιά
Η προσωπικότητα Τύπου Α εκδηλώνεται με μια ειδική μορφή συμπεριφοράς που χαρακτηρίζει άτομα (στην πλειοψηφία τους άνδρες) με έντονη ανταγωνιστικότητα, υπέρμετρη φιλοδοξία, επιθυμία για γρήγορη κοινωνική και επαγγελματική ανέλιξη, και συνεχή αίσθηση πίεσης του χρόνου. Γεγονός που έχει ως τίμημα τις αυξημένες πιθανότητες για καρδιαγγειακά επεισόδια. Άλλωστε, πρόσφατες κλινικές μελέτες επιβεβαίωσαν πως τόσο τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας Τύπου Α, όσο και τα επιμέρους στοιχεία της (επιθετικότητα, εχθρότητα, θυμός, κυνισμός, άγχος), συνδέονται με την εκδήλωση στεφανιαίας νόσου. Κι αυτό διότι αυξάνουν την αρτηριακή πίεση, την καρδιακή συχνότητα, το επίπεδο ορμονών του στρες στο αίμα, την ολική χοληστερόλη, αλλά και την LDL – “κακή” χοληστερόλη.
Το γεγονός ότι οι συγκεκριμένοι άνθρωποι εμφανίζονται ιδιαίτερα ανυπόμονοι και δεν μπορούν ποτέ να χαλαρώσουν, οδήγησε τους ειδικούς στο να ονομάσουν το πρόβλημα “ασθένεια της βιασύνης”.


Το Β το καλό
Όλες οι επιστημονικές έρευνες δείχνουν πως όσοι ανήκουν στην αποκαλούμενη χαλαρή “προσωπικότητα Τύπου Β” και διακατέχονται από το αίσθημα της ήπιας προσπάθειας, χωρίς επιπλέον πίεση, εφαρμόζουν ένα πιο άνετο πρόγραμμα εργασίας, επιδιώκουν ευχάριστα διαλείμματα από την καθημερινότητα, διαθέτουν χρόνο για παρέα με φίλους ή με την οικογένεια και αισθάνονται πιο ολοκληρωμένοι ως άνθρωποι.
Επιπλέον, επειδή θέτουν ρεαλιστικούς στόχους και είναι πιο ικανοποιημένοι από τον εαυτό τους, ενώ παραμένουν αποτελεσματικοί, παρά τη “βραδύτητά” τους. Έτσι, δεν βάλλονται από τις ψυχοσωματικές επιπτώσεις του στρες και όχι μόνο ζουν καλύτερα, αλλά και περισσότερο!


Το γοργόν και χάρiν έχει;
Το 1987, το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ ξεκίνησε μια μελέτη για τους αποφοίτους του, με σκοπό να ερευνήσει πιθανούς συσχετισμούς μεταξύ σοβαρών οργανικών νόσων που αυξάνουν τη θνησιμότητα με άτομα που επιδιώκουν καριέρες υψηλού επιπέδου.
Η “υποψία” επιβεβαιώθηκε ιδιαίτερα σε όσους βρίσκονταν σε ηλικίες ανάμεσα στα 45 με 50, ενώ ταυτόχρονα φάνηκε πως όσοι είχαν λιγότερες απαιτήσεις από τον εαυτό τους και δεν συμμετείχαν σε καθημερινούς… μαραθωνίους σταδιοδρομίας, εμφάνιζαν λιγότερα καρδιαγγειακά νοσήματα και είχαν μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής.
Ωστόσο, στις σύγχρονες κοινωνίες, όπου το status της αδιαμφισβήτητης επιτυχίας είναι επιβεβλημένο, συνήθως ένας φιλόδοξος άνθρωπος αισθάνεται ότι ο μόνος τρόπος για να καταξιωθεί είναι να συμπεριφέρεται ανταγωνιστικά προς τους πάντες, ακόμα και προς τον ίδιο του τον εαυτό – γεγονός που του δημιουργεί την επιθυμία να αποκτήσει όλο και περισσότερα αγαθά, δουλεύοντας όλο και περισσότερες ώρες, προσπαθώντας να πετύχει όλο και σπουδαιότερους στόχους και ρισκάροντας τελικά την υγεία του.
Αυτή η κατάσταση τον καθιστά ιδιαίτερα επιθετικό και αγχώδη, ακόμα και αν απολαμβάνει μια λαμπρή σταδιοδρομία. Κατά συνέπεια, εκτίθεται μονίμως σε ακραία στρεσογόνες συνθήκες.
Επιπλέον, η έλλειψη ελεύθερου χρόνου γίνεται και μια “εμμονή” που του αυξάνει το άγχος. Έτσι, υπεισέρχεται στη συναισθηματική κατάσταση του παρατεταμένου ανικανοποίητου – ή, αλλιώς, της “φυσιολογικής φθοράς χρήσεως του σώματος”, όπως ορίζεται το στρες από τον θεμελιωτή της έρευνας για τις ψυχοσωματικές επιπτώσεις, Hans Seyle.
Ωστόσο, ο τρόπος διαχείρισης του στρες εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον τύπο της προσωπικότητάς μας, τις προηγούμενες εμπειρίες μας και τις συναισθηματικές μας ικανότητες απέναντι σε κρίσιμες καταστάσεις και πιέσεις. Διότι, σύμφωνα με τον Ιπποκράτη, είναι πιο σημαντικό να γνωρίζεις τι είδους άτομο έχει την… ασθένεια, παρά ποια ασθένεια έχει το άτομο.

Το τίμημα της επιτυχίας
Όσοι εμφανίζουν προσωπικότητα Τύπου Α επιχειρούν πάντα να ασκούν έλεγχο στο περιβάλλον τους, τους απασχολούν πολύ οι προθεσμίες, δεν αντέχουν τις καθυστερήσεις και καταπιάνονται με πολλά πράγματα μαζί, με αποτέλεσμα συχνά να πέφτουν θύματα της αφόρητης πίεσης που ασκούν οι ίδιοι στον εαυτό τους.
Η ενόχληση και ο θυμός τους εκτονώνονται με την τελειομανία τους και την τάση μεγαλοποίησης των πάντων, ενώ συνειδητά ή ασυνείδητα θέτουν την πρόοδο και την επιτυχία στην καριέρα τους ως σημαντικότερα στοιχεία ικανοποίησης από την οικογένεια ή τους φίλους. Με δυο λόγια, για να έχει νόημα η ζωή τους, πρέπει να είναι άκρως παραγωγική.
Αυτή η φρενήρης διαδρομή, εκτός από το ότι πλήττει άμεσα τον οργανισμό τους, τους οδηγεί και σε ανθυγιεινές διατροφικές αλλαγές (γρήγορο φαγητό, πολλά λιπαρά, άτακτα γεύματα), αλλά και σε βλαπτικές συνήθειες και καταχρήσεις, όπως το κάπνισμα, το αλκοόλ και η λήψη υπνωτικών ή ηρεμιστικών.
Λίγοι άνθρωποι με προσωπικότητα Τύπου Α καταφέρνουν να ικανοποιήσουν απόλυτα τις φιλοδοξίες τους. Αλλά ακόμη και αν το πετύχουν, γρήγορα θέτουν στον εαυτό τους νέους, υψηλότερους στόχους.

Πνίγοντας το άγχος στο ποτό
Σε αντίθεση με τις γυναίκες, οι άνδρες δεν απευθύνονται εύκολα σε ειδικό για βοήθεια, κυρίως επειδή η οικογενειακή και κοινωνική ανατροφή τους τούς έχει υπαγορεύσει ότι πρέπει συνεχώς να φαίνονται δυνατοί και να κρύβουν τις αδυναμίες τους. Επιπλέον, η αυτονόμηση της γυναίκας έχει “αναστατώσει” το μοντέλο της παραδοσιακής οικογένειας, με αποτέλεσμα ο άνδρας να αναζητά δυσκολότερα ανακούφιση και προστασία στο άμεσο οικογενειακό περιβάλλον του. Πόσω μάλλον να επιχειρήσει να επιβληθεί…
Σε κάθε περίπτωση, όσοι εμφανίζουν προσωπικότητα Τύπου Α, και ενόσω η εργασιακή απόδοσή τους επιβραβεύεται, είναι ακόμα δυσκολότερο να συνειδητοποιήσουν ότι καταστρέφουν τις διαπροσωπικές τους σχέσεις και την υγεία τους.
Όσο υψηλότερα θέτουν τον πήχη, δε, τόσο εντονότερο ψυχολογικό πρόβλημα αντιμετωπίζουν, με αποτέλεσμα η συντριπτική πλειοψηφία να καταφεύγει σε δικούς τους τρόπους “αυτοθεραπείας”, με συνηθέστερο το αλκοόλ. Οι επονομαζόμενοι “Αλκοολικοί του σαββατοκύριακου” δεν είναι τίποτε άλλο, πέρα από άτομα με υψηλή μόρφωση και μεγάλη κοινωνική και οικονομική επιφάνεια, που επαγγελματικά βρίσκονται σε αξιοζήλευτα στάδια ανέλιξης, αλλά αντιμετωπίζουν πρόβλημα αλκοολισμού. Μόνο όταν αρχίζει να παρεμποδίζεται πολύ σοβαρά η καθημερινότητά τους θα θελήσουν επιστημονική συμβουλή. 

Και τώρα τι κάνουμε;
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η λύση για τα άτομα με προσωπικότητα Τύπου Α είναι να εντοπίσουν όλες τις “σκοτεινές” πλευρές του χαρακτήρα τους και μετά να περάσουν σε πρακτικές τροποποιήσεις, ώστε να γίνουν πιο ήρεμοι, συνεργάσιμοι, αλλά και λιγότερο ευερέθιστοι και ανταγωνιστικοί.
Η σωστή διατροφή και η συστηματική άσκηση βοηθούν στον έλεγχο του στρες, αλλά η ουσία είναι να “εκπαιδευτούν” μέσω της θεραπευτικής προσέγγισης ώστε να αντιμετωπίσουν τα συναισθήματα και τον ρόλο τους στην κοινωνία με μια άλλη οπτική. Έτσι, θα αναγνωρίσουν ότι ήδη έχουν σημαντικές επιτυχίες και δεν χρειάζεται να καταπονούνται άλλο σωματικά και ψυχικά. Οπότε, επιβραβεύοντας επιτέλους τον εαυτό τους, θα καταλαγιάσει το άγχος τους και, παράλληλα, θα διαφυλαχθεί η υγεία τους.