Εφηβεία και οθόνες
Αναζητώντας το χαμένο σήμα…

Παρασκευή απόγευμα και ετοιμαζόμαστε πυρετωδώς να εκδράμουμε στην εξοχή, εντός Αττικής (και εντός πολιτισμού, προς υπεράσπισή μου). Την ίδια στιγμή, η έφηβη της οικογένειας διαμαρτύρεται: “Δεν θέλωωωω να πάωωωω! Το κινητό μου δεν πιάνει εκεί· για να σερφάρω θα πρέπει να ανέβω στο βουνό…”.

της Βίκυς Κόρδα 

Δηλώνοντας, ατάραχη εγώ, πως λίγη ορειβασία θα της έκανε πολύ καλό, αναχωρήσαμε γι’ αυτήν τη μίνι απόδραση και, με την άφιξή μας, η μπουμπού πήρε το κινητό στο χέρι και άρχισε να περιπλανιέται. Πώς κάνουν αυτοί οι κάπως σαλεμένοι που, με ειδικές συσκευές ανά χείρας, αναζητούν σήματα που υποδηλώνουν την ύπαρξη μεταλλικών αντικειμένων; Ε, κάτι αντίστοιχο. Αλλά το σήμα… άφαντο.
Στην πορεία, απογοητευμένη, αποφάσισε να συμβιβαστεί και, για να περάσει την ώρα της μέχρι τη (σωτήρια;) στιγμή της επιστροφής, έπιασε ένα λογοτεχνικό βιβλιαράκι, έκατσε δίπλα στο τζάκι και το διάβασε μονοκοπανιά. (Το γεγονός ότι πρωταγωνίστρια του βιβλίου ήταν μια 15χρονη, η οποία βρισκόταν σε διακοπές με την οικογένειά της και δεν είχε πρόσβαση στα social media, να το εκλάβω ως διαβολική σύμπτωση;)
Μιλάμε για επιστροφή στην παλαιολιθική εποχή, το λιγότερο, και για μια τραυματική εμπειρία σαββατιάτικα…

Όσο αστεία είναι η περιγραφή αυτού του περιστατικού, άλλο τόσο θλιβερή είναι.
Αν μπορούσαν όλοι οι “οθονό-βιοι” έφηβοι να πιαστούν χέρι-χέρι και να σχηματίσουν μια ανθρώπινη αλυσίδα, θα έφταναν για να κάνουν τον γύρο της γης…
Μιλάμε, φυσικά, για την εξάρτηση από οθόνες, η οποία, ως διαταραχή πλέον, έχει κάνει τα τελευταία χρόνια την εμφάνισή της στη βιβλιογραφία με πλήθος ερευνών. Και καθότι εδώ δεν κάνουμε διπλωματική εργασία (Θεός φυλάξοι, μια φορά ήταν υπεραρκετή), μπορούμε μόνο να σκιαγραφήσουμε μερικές παραμέτρους του φαινομένου, με κύριο σκοπό τον προβληματισμό.

Η οθόνη τους, η ζωή τους;
Έρευνα του Ε.Π.Ι.Ψ.Υ. (Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας), η οποία διεξήχθη το 2014 σε πανελλήνιο αντιπροσωπευτικό δείγμα 4.141 εφήβων, έδειξε το εξής:
Περισσότεροι από τους μισούς εφήβους στην Ελλάδα, ηλικίας από 11 έως 15 ετών (54,5%), περνούν κατά μέσο όρο τουλάχιστον 5 ώρες την ημέρα μπροστά σε κάποια ηλεκτρονική συσκευή με οθόνη. Τα αγόρια, μάλιστα, σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό (60,3%) από ό,τι τα κορίτσια (48,7%).1
Και εύλογα προκύπτει το ερώτημα: Πέντε χρόνια μετά, με την τεχνολογία να είναι ακόμη πιο ελκυστική, πώς να διαμορφώνονται, άραγε, τα ποσοστά αυτά;

“Να ανησυχήσω;”
Δεν είναι δύσκολο για έναν γονιό να καταλάβει εάν το παιδί του είναι εξαρτημένο από μια οθόνη. Αρκεί απλώς να το παρατηρήσει και να αναρωτηθεί τα εξής:
• Η ενασχόλησή του είναι συνεχής – ενδεχομένως και εμμονική;
• Δυσκολεύεται να μείνει μακριά από οθόνες;
• Εάν το καταφέρει, παρουσιάζει συμπτώματα στέρησης;
• Έχει άλλα ενδιαφέροντα, πέρα από τις οθόνες;
• Είναι η οθόνη ένας τρόπος απομόνωσης; Ένας τρόπος να αποφύγει τυχόν δυσάρεστες και απαιτητικές καταστάσεις της ζωής του;

Όλα γύρω μου γυρίζουν…
Σκεφτείτε έναν έφηβο, ο οποίος παίζει ηλεκτρονικά παιχνίδια ώρες ατελείωτες. Είναι πολύ πιθανό, μετά από την πολύωρη αυτή ενασχόληση, να νιώθει πόνο στα μάτια του, στην πλάτη του, στα χέρια του. Ενδεχομένως, λόγω της έντασης του παιχνιδιού, να νιώθει πονοκέφαλο και να δυσκολεύεται να κοιμηθεί, ή να έχει μειωμένη όρεξη για φαγητό, με βλαβερές συνέπειες –μακροπρόθεσμα– στην ανάπτυξή του.
Επιπλέον, πέρα από τις δυσάρεστες συνέπειες στη σωματική του υγεία, επηρεάζεται ριζικά και η ψυχοκοινωνική του υγεία, καθώς απομονώνεται και δεν αλληλεπιδρά με οικογένεια και φίλους, ενώ είναι πιθανό –και πάλι μακροπρόθεσμα– να παρουσιάσει άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση, αντικοινωνική συμπεριφορά, μελαγχολία και άλλα συναφή.

Αναζητώντας το χαμένο σήμα; STOP!
Μπορείτε να κάνετε το εξής: Παρατηρήστε σε δημόσιους χώρους γονείς με μικρά παιδιά. Αν μετρήσετε πόσοι γονείς απασχολούν τα παιδιά τους με κινητά τηλέφωνα και tablet για να παραμένουν ήσυχα, θα εκπλαγείτε δυσάρεστα…
Αν ένα μικρό παιδί έχει γαλουχηθεί με μια τέτοιου είδους ενασχόληση, πόσο θα καταφέρει να κρατήσει αποστάσεις από μια εκτεταμένη έκθεση σε οθόνες στο μέλλον; Και, κυρίως, για ποιον λόγο ένα παιδί, και μετέπειτα έφηβος, θα πρέπει να “εκπαιδεύεται” στην αποχαύνωση και να στερείται την ανθρώπινη επαφή, που τόσα περισσότερα και σημαντικότερα έχει να του προσφέρει;

Ας θέσουμε, λοιπόν, όρια στον τρόπο και στη συχνότητα χρήσης των οθονών. Και, ευκαιρίας δοθείσης, ας τολμήσουμε να απομακρύνουμε τα παιδιά μας από την οθόνη τους.
Μπορεί να “σαλτάρουν” λίγο, μπορεί να “σαλτάρουν” και πάρα πολύ, καθώς θα αναζητούν την επαφή με… τον ηλεκτρονικό, διαδικτυακό και εικονικό τους κόσμο. Αλλά, πού ξέρετε, μπορεί και να μας βγει, και να τους βγει σε καλό, αν συνειδητοποιήσουν πόσα άλλα όμορφα πράγματα μπορούν να κάνουν μακριά από μια οθόνη…

1. http://www.kathimerini.gr/810104/article/epikairothta/ellada/ereyna-e8ismenos-sto-diadiktyo-enas-stoys-epta-efhvoys