«Πρώτες Κυρίες»
Από την Τζάκι, στη Μελάνια

«Εκείνο που δεν θέλω να με αποκαλούν είναι “Πρώτη Κυρία”. Ακούγεται σαν άλογο του ιπποδρόμου» – Τζάκι Κέννεντυ-Ωνάση

της Γιώτας Χουλιάρα

Στις 8 Νοεμβρίου του 1960, ο Τζον Φιτζέραλντ Κέννεντυ, υποψήφιος του Δημοκρατικού Κόμματος, ύστερα από μία εξοντωτική προεκλογική εκστρατεία, κατά την οποία χρησιμοποιήθηκε επισταμένως η τηλεόραση, κέρδισε τον αντίπαλό του και υποψήφιο των Ρεπουμπλικάνων, Ρίτσαρντ Νίξον. Σε ηλικία 43 ετών, ο Κέννεντυ ήταν ο δεύτερος νεότερος Πρόεδρος που γνώριζε η Αμερική, μετά τον Ρούζβελτ, ο οποίος ήταν 42 ετών. Ενώ η σύζυγός του, Ζακλίν Μπουβιέ Κέννεντυ, έγινε η δεύτερη νεαρότερη Πρώτη Κυρία, σε ηλικία μόλις 31 ετών.
Ο γάμος τους και η σχέση τους απασχόλησε την αμερικανική Κοινή Γνώμη, καθώς η Τζάκι ήταν «απλώς ανεκτίμητη», σύμφωνα με τα λεγόμενα του Αμερικανού Προέδρου. Αξιοσημείωτο υπήρξε το γεγονός πως, κάθε φορά που η Τζάκι βρισκόταν στο πλευρό του συζύγου της σε πολιτική εκδήλωση, το κοινό διπλασιαζόταν. Η νεαρή και στυλάτη Τζάκι ερχόταν σε αντίθεση με τις συζύγους των προηγούμενων Προέδρων, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα ο Τύπος, αλλά και το αμερικάνικο κοινό, να τη λατρέψουν.
Έμεινε στην ιστορία για το εξαιρετικό της γούστο και τις κομψές εμφανίσεις της, οι οποίες μαγνήτιζαν τα βλέμματα και τις κάμερες. Δημιούργησε το δικό της προσωπικό στυλ, επιλέγοντας στενές φούστες ως το γόνατο, σακάκι με μανίκι τρία τέταρτα και καπελάκια.
Τα γεγονότα που ακολούθησαν τη θητεία της ως Πρώτης Κυρίας, σε συνδυασμό με τη δολοφονία Κέννεντυ (η Τζάκι καθόταν ακριβώς δίπλα του στην προεδρική λιμουζίνα την ημέρα της δολοφονίας και ήταν παρούσα κατά τη διάρκεια του χειρουργείου του, μετά από απαίτησή της), δημιούργησαν ένα μύθο γύρω από το όνομά της, μετατρέποντάς την σε πρότυπο Πρώτης Κυρίας. Ο μύθος αυτός την ακολούθησε και τα επόμενα χρόνια, παρά το γεγονός ότι παντρεύτηκε τον Αριστοτέλη Ωνάση.
Πάμπολλα βιβλία γράφτηκαν για τη ζωή της, ενώ αποτέλεσε και έμπνευση για τη ταινία Jackie του 2016, με πρωταγωνίστρια τη Νάταλι Πόρτμαν. Παρόλο που, όπως αποδεικνύεται, η Τζάκι ασφυκτιούσε στον ρόλο της Πρώτης Κυρίας, τελικά ήταν εκείνη που επηρέασε τον θεσμό περισσότερο από κάθε άλλη, αποτελώντας παράδειγμα για επόμενες συζύγους Αμερικανών Προέδρων.


Ο ρόλος της «Πρώτης Κυρίας»
Η «Πρώτη Κυρία των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής» (στα Αγγλικά: “First Lady of the United States”, με ακρωνύμιο FLOTUS, κατά το POTUS – “President of the United States of America”) είναι ένας ανεπίσημος τίτλος που διατηρεί η σύζυγος του εκάστοτε Προέδρου των ΗΠΑ, μέχρι τον τερματισμό της προεδρίας του. Αν και η θέση δεν έχει κάποιες επίσημες υποχρεώσεις, η Πρώτη Κυρία κατέχει σημαντικό ρόλο, ο οποίος έχει εξελιχθεί με το πέρασμα των χρόνων.

Η Πρώτη Κυρία, πρώτα από όλα, είναι η οικοδέσποινα του Λευκού Οίκου. Αν και ο θεσμικός της ρόλος δεν προέρχεται από εκλογική διαδικασία και η ίδια δεν πληρώνεται, η θέση της είναι ιδιάζουσας σημασίας, καθώς μπορεί να επηρεάσει τον Αμερικανό Πρόεδρο, αλλά και τη συμπεριφορά του κοινού, με άμεσο ή έμμεσο τρόπο.


Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση της Έλινορ Ρούσβελτ, συζύγου του Αμερικανού Προέδρου Φραγκλίνου Ρούσβελτ, η οποία στήριξε τις πολιτικές φιλοδοξίες του συζύγου της. Το 1921, ο Ρούσβελτ, κυβερνήτης τότε της Νέας Υόρκης, προσβλήθηκε από μια παραλυτική ασθένεια, με αποτέλεσμα η Έλινορ να αρχίσει να δρα εξ ονόματός του. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να αποκτήσει τεράστια επιρροή και να συνεχίσει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο ακόμα και κατά τη διάρκεια της προεδρικής θητείας του συζύγου της.
Ο Ρούσβελτ της είχε τόση εμπιστοσύνη, ώστε το 1933, λίγους μόνο μήνες μετά την ανάληψη της προεδρίας, την έστειλε να καθησυχάσει βετεράνους του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι οποίοι διαδήλωναν. Δεδομένου ότι ο πρώην Αμερικανός Πρόεδρος Χέρμπερτ Χούβερ είχε στείλει το ιππικό για να τους διαλύσει, οι διαδηλωτές εκδήλωσαν την έκπληξή τους με τη ρήση «Ο Χούβερ έστειλε τον στρατό, ο Ρούσβελτ τη γυναίκα του!».
Δεν έχει εξακριβωθεί το πότε ακριβώς καθιερώθηκε ο όρος «Πρώτη Κυρία». Η σύζυγος του πρώτου Αμερικανού Προέδρου, Μάρθα Ουάσιγκτον, αναφερόταν παντού ως Λαίδη Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με τον ιστορικό Μάθιου Κοστέλλο, ο οποίος συγκεντρώνει υλικό για τη μη κυβερνητική οργάνωση White House Historical Association που ίδρυσε η Τζάκι Κέννεντυ, ο αρχικός τίτλος για τη σύζυγο του Αμερικανού Προέδρου ήταν «Πρώτη Κυρία της Γης» και αποδόθηκε στη νεαρή και άκρως γοητευτική Φράνσις Φόλσομ Κλίβελαντ, η οποία ήταν μόνο 21 ετών όταν βρέθηκε στο πλευρό του Αμερικανού Προέδρου Στίβεν Γκρόβερ Κλίβελαντ το 1885. Ο τίτλος διατηρήθηκε μέχρι το 1932 όταν, χάριν συντομίας, έγινε «Πρώτη Κυρία». Έτσι αποκαλούσαν την Έλινορ Ρούσβελτ, η οποία επέκτεινε τον ρόλο της προσλαμβάνοντας γραμματέα.
Από τις αρχές του 20ού αιώνα, η σύζυγος του Αμερικανού Προέδρου διαθέτει «το γραφείο της Πρώτης Κυρίας», το οποίο εδρεύει στην Ανατολική Πτέρυγα του Λευκού Οίκου. Πλέον διαθέτει το δικό της προσωπικό, το οποίο περιλαμβάνει έναν προϊστάμενο του προσωπικού, κοινωνικό γραμματέα του Λευκού Οίκου, γραμματέα Τύπου, επικεφαλής σχεδιαστή λουλουδιών του Λευκού Οίκου και τον σεφ του Λευκού Οίκου.
Η σημασία που δίνεται στον ρόλο της Πρώτης Κυρίας, η οποία αποτελεί και το σημαντικότερο πρότυπο για τις γυναίκες στις ΗΠΑ, αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι κυκλοφορούν αρκετά σχετικά βιβλία, με πιο χαρακτηριστικά το δίτομο έργο “First Ladies: The Saga of the Presidents’ Wives and Their Power”, το οποίο εξετάζει κάθε Πρώτη Κυρία από το 1789 έως το 1990, αλλά και το βιβλίο “Τhe Health of the First Ladies: Medical Histories from Martha Washington to Michelle Obama”.

Στην εποχή της προβολής
Από την εποχή της Μπερντ Τζόνσον, η οποία χρηματοδότησε την καμπάνια του συζύγου της και είχε περιουσία πριν ακόμη γίνει Πρώτη Κυρία, και της Πατ Νίξον, η οποία χρησιμοποιήθηκε από τους Ρεπουμπλικανούς ως σύμβολο της ιδανικής Αμερικανίδας γυναίκας, καθώς είχε ανακηρυχθεί «Νοικοκυρά της Χρονιάς», «Μητέρα της Χρονιάς» και «Ιδανική Νοικοκυρά του Έθνους», περάσαμε στην εποχή της υπερ-προβολής.
Οι Πρώτες Κυρίες δεν έχουν μόνο βοηθητικό ρόλο στην εκλογική και προεδρική πορεία του εκάστοτε Προέδρου, αλλά αποτελούν πλέον πολιτικές διασημότητες. Η Χίλαρι Κλίντον, η Μισέλ Ομπάμα και η Μελάνια Τραμπ είναι τρεις από τις συζύγους Αμερικανών Προέδρων που αποτελούν τη σύγχρονη εκδοχή της «Πρώτης Κυρίας». Διαφορετικές σε στυλ και προσωπικότητα, έχουν κατά καιρούς λατρευτεί, αλλά και αποδοκιμαστεί, από το κοινό.

Η Χίλαρι Κλίντον είχε έντονο ρόλο ως Πρώτη Κυρία, θυμίζοντας την Έλινορ Ρούσβελτ. Στάθηκε στο πλευρό του συζύγου της και, μάλιστα, συνήθιζε να λέει πως, αν εκλεγεί ο Μπιλ, ο αμερικανικός λαός «θα πάρει δύο [Προέδρους] στην τιμή του ενός».
Ωστόσο, η θητεία της στιγματίστηκε από το σκάνδαλο Λεβίνσκι. Ήταν το 1998, όταν ο Μπιλ Κλίντον κατηγορήθηκε πως είχε συνάψει σχέση με την 22χρονη Μόνικα Λεβίνσκι, η οποία έκανε τότε την πρακτική της άσκηση στον Λευκό Οίκο. Η αντίδρασή της στην έμμεση παραδοχή του συζύγου της προκάλεσε ανάμεικτα συναισθήματα στο κοινό, με πολλούς να την κατηγορούν ότι είχε πολιτικό συμφέρον να παραμείνει σ’ αυτόν τον γάμο.
Η αλήθεια είναι πως η Χίλαρι Κλίντον δεν έκρυψε ποτέ τις πολιτικές της φιλοδοξίες, λειτουργώντας πάντοτε με γνώμονα τη δική της πολιτική καριέρα. Μέχρι στιγμής, είναι η μόνη Πρώτη Κυρία που, μετά τη θητεία του συζύγου της, ξεκίνησε τη δική της πολιτική διαδρομή φτάνοντας μέχρι το State Department, αλλά χάνοντας τον προεδρικό θώκο από τον Τραμπ. Όσο η ίδια διατελούσε Πρώτη Κυρία, δεν ασχολήθηκε καθόλου με τη μόδα, ενώ οι δημόσιες εμφανίσεις της ήταν συνώνυμο της πολιτικής πυγμής.

Στον αντίποδα βρίσκεται η Μισέλ Ομπάμα, η οποία στάθηκε στο πλευρό του Μπαράκ Ομπάμα ως η πρώτη Αφροαμερικανίδα Πρώτη Κυρία στην Ιστορία. Κατά τη διάρκεια της θητείας της, έδωσε ιδιαίτερη σημασία στη διακόσμηση του Λευκού Οίκου, στην υγιεινή διατροφή και στα ζητήματα των γυναικών. Υπήρξε ιδιαίτερα δημοφιλής και έκανε συχνά παρεμβάσεις στον Τύπο. Φρόντιζε να ντύνεται όμορφα, προτιμώντας ρούχα Αμερικανών σχεδιαστών – αν και, λόγω της αθλητικής σωματοδομής της, δεν μπόρεσε να ανταγωνιστεί το στυλ της Τζάκι.
Τα τελευταία χρόνια της θητείας του Ομπάμα, η Μισέλ αποδείχθηκε ιδιαίτερα ενεργή, δίνοντας συμβουλές σε κάθε επίπεδο. Πολλοί τότε θεώρησαν ότι προετοίμαζε το έδαφος για πολιτική σταδιοδρομία. Στην πραγματικότητα, τόσο η ίδια, όσο και ο σύζυγός της, προτίμησαν ένα διαφορετικό ρόλο. Η κυκλοφορία του βιβλίου της “Becoming: Η δική μου ιστορία” αποτέλεσε το κατάλληλο βήμα για να αναλάβει χρέη life coach. Οι εμφανίσεις σε εκπομπές και ομιλίες εντάθηκαν, με αποτέλεσμα το ζεύγος Ομπάμα πλέον να εξαργυρώνει με τον καλύτερο τρόπο τη θητεία του στον Λευκό Οίκο.

Το παζλ της εποχής μας συμπληρώνει η Μελάνια Τραμπ, ίσως η πιο γοητευτική και λαμπερή Πρώτη Κυρία στην αμερικανική ιστορία. Είναι η πρώτη «Πρώτη Κυρία» που δεν είχε εκ γενετής την Αμερικανική Ιθαγένεια και που η μητρική της γλώσσα δεν είναι τα Αγγλικά. Ως πρώην μοντέλο, διαθέτει μια μαγνητική φιγούρα και κλέβει τα κλικ των φωτογραφικών φακών.
Κατά τη διάρκεια της θητείας της, είχε μάλλον πιο περιορισμένο ρόλο σε σχέση με τη Μισέλ Ομπάμα και τη Χίλαρι Κλίντον, και αναλώθηκε στη διακόσμηση του Λευκού Οίκου και σε φιλανθρωπικές εκδηλώσεις, δηλαδή στις τυπικές υποχρεώσεις της Πρώτης Κυρίας. Παραχωρούσε σπάνια συνεντεύξεις και ήταν μονίμως λιγομίλητη – ιδιαίτερα μετά το 2016, όταν ο λόγος που εκφώνησε στο συνέδριο των Ρεπουμπλικανών αποδείχθηκε ότι περιείχε μια παράγραφο από παλαιότερο λόγο της Μισέλ Ομπάμα το 2008.
Ωστόσο, ο λόγος που η ομορφότερη Πρώτη Κυρία στην ιστορία του θεσμού μοιάζει περιορισμένη, είναι και η ύπαρξη της Ιβάνκα Τραμπ, στην οποία ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει αδυναμία, αναθέτοντάς της πολλαπλές πολιτικές δραστηριότητες. Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο που της έχει αποδοθεί και ο ιδιότυπος τίτλος «Πρώτη Κόρη».

Παρότι ο συγκεκριμένος θεσμός θεωρείται από πολλούς παρωχημένος και ότι δεν θα έχει αξία όταν πλέον στον Λευκό Οίκο βρεθεί η πρώτη γυναίκα Πρόεδρος (καθώς δεν υφίσταται ρόλος… «Πρώτου Κυρίου»), μέχρι στιγμής η εκάστοτε Πρώτη Κυρία εξακολουθεί να αποτελεί με τη στάση, τη συμπεριφορά και τις παρεμβάσεις της φωτεινό παράδειγμα για εκατομμύρια γυναίκες, όχι μόνο στις ΗΠΑ, αλλά σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Εξάλλου, όπως είχε πει και η Θάτσερ: «Μπορεί ο κόκορας να λαλεί, αλλά η κότα είναι που κάνει τα αυγά»!



Abbvie
GSK