Πώς αντέχεται το «από μακριά κι αγαπημένοι»;
(ή Απ’ την αγκαλιά, στην εικονική αγκαλιά)

Μέχρι πριν λίγο καιρό, δεν υπήρχε ούτε ένα άρθρο που να απέτρεπε τη χειραψία, το φιλί, την αγκαλιά. «Αγκαλιαστείτε, κάνει καλό», θα έβλεπες να λένε παντού, σαν μια υπενθύμιση ότι η ανθρώπινη επαφή μέσω της αφής είναι ευεργετική για τον ψυχισμό του ανθρώπου. Και πώς να μην είναι; Σε ηρεμεί, σε ανακουφίζει, σε κάνει να νιώθεις χαρά. Είναι μια μικρή όαση αγαλλίασης μέσα στην σκληρή καθημερινότητα.

της Λίλας Σταμπούλογλου

Πάνε πια αυτές οι εποχές. Ήρθε ο κορονοϊός και τις έκανε να μοιάζουν όνειρα καλοκαιρινής νυχτός. Τώρα το να αγκαλιάσεις κάποιον φαντάζει απειλητικό, ακόμα κι αν είναι δικός σου άνθρωπος. Να φιληθείς; Ούτε κατά διάνοια! Το νέο μότο είναι «μην συγχρωτίζεστε». Και όσοι μένετε στο ίδιο σπίτι ακόμα, καλό είναι να κρατάτε αποστάσεις, γιατί ποτέ δεν ξέρεις. Ειδικά αν ανήκεις σε ευπαθή ομάδα, εκεί η οδηγία δεν χωρά κανένα παραθυράκι, καμιά ζαβολιά. Πρέπει να αφαιρέσεις εντελώς τις αγκαλιές και τα φιλιά απ’ τη ζωή σου για να είσαι ασφαλής.
Κι έτσι, απ’ τη μια στιγμή στην άλλη, εγγόνια δεν μπορούν ν’ αγκαλιάσουν τις γιαγιάδες και τους παππούδες τους, και παιδιά δεν μπορούν πλησιάσουν τους ηλικιωμένους γονείς τους. Για τους φίλους και τους γνωστούς που συναντάς δεν το συζητώ, πάει η φευγαλέα αγκαλιά και τα σταυρωτά φιλιά που κάποτε αντάλλασσες μαζί τους – σημάδια οικειότητας που ομόρφαιναν τη στιγμή.
Πάει και η χειραψία, αυτή η παμπάλαια ένδειξη εμπιστοσύνης, μπήκε κι αυτή στη μαύρη λίστα: «Τα χέρια είναι σαν πολυσύχναστη διασταύρωση, που συνδέει τη δική μας μικροβιακή χλωρίδα με τη μικροβιακή χλωρίδα άλλων ανθρώπων, τόπων και αντικειμένων», έγραψε ομάδα επιστημόνων στην Journal of Dermatological Science. Κοινώς, αθέατοι βούρκοι φωλιάζουν μέσα στα χέρια μας. Δίνουμε τα χέρια και ο ένας βουτάει στον βούρκο των χεριών του άλλου.

Αλήθεια, πώς θ’ αντέξουμε χωρίς αγκαλιά, χωρίς τη δυναμωτική ένεση ενός τρυφερού αγγίγματος, χωρίς τη σπιρτάδα ενός πεταχτού φιλιού; Αν δεν είσαι απτικός τύπος, δεν θα σου λείψουν και πολύ. Αν όμως είσαι, θα τα βρεις σκούρα στη νέα εποχή που μας ξημέρωσε και που δεν ξέρουμε πόσο θα κρατήσει. Οι ψυχολόγοι λένε ότι τα συναισθήματα που θα φέρει αυτή η αλλαγή, μπορεί να είναι δυσάρεστα για κάποιους, τόσο πολύ μάλιστα, που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να θυμίζουν και το αίσθημα του πένθους.
Η εξήγηση βρίσκεται στην οξυτοκίνη, μια ορμόνη που εκκρίνεται όταν αγγιζόμαστε και αγκαλιαζόμαστε. Δεν είναι μόνο ότι βοηθά να μειωθεί το άγχος και ενισχύει την αίσθηση της ευεξίας και της χαράς. Παίζει τεράστιο ρόλο στο δέσιμο που αναπτύσσουμε μεταξύ μας, οι άνθρωποι. Στα θετικά συναισθήματα που έχουμε για τους άλλους, στην εμπιστοσύνη που νιώθουμε, αλλά και στη γενναιοδωρία και την ευγένεια που δείχνουμε προς τον συνάνθρωπο. Και όλα αυτά, τελικά, είναι σημαντικά για την ψυχοσωματική μας υγεία και για την άμυνα του οργανισμού μας, μιας και ο αντίκτυπός τους έχει ευεργετική επίδραση στο ανοσοποιητικό σύστημα.

Προφανώς, οι κανόνες που επιβάλλει η νέα συνθήκη, θα μας αφήσουν πληγές. Πάμπολλες μελέτες, οι οποίες έβαλαν στο μικροσκόπιο και προ κορονοϊού την έλλειψη ανθρώπινης επαφής, κατέληξαν σε θλιβερές διαπιστώσεις. Κατάθλιψη, άγχος, επιθετικότητα είναι μερικά μόνο από τα παρελκόμενα που δημιουργεί μια ζωή σε απόσταση απ’ τους άλλους, χωρίς επαφή και αφή. Οι συνέπειες είναι εξίσου δυσάρεστες και για την υγιή ανάπτυξη των παιδιών.
Τα παιδιά είναι τα μεγάλα θύματα αυτής της κατάστασης. Ειδικά τα μικρότερα, που δεν μπορούν ν’ ακολουθήσουν ακόμα τους κανόνες προστασίας, βρέθηκαν απομονωμένα, χωρίς φίλους, παιδικό σταθμό, χώρους ψυχαγωγίας και ομαδικές δραστηριότητες. Κι όπου άνοιξαν οι παιδικοί σταθμοί, διαβάζεις τους κανόνες με τους οποίους λειτουργούν πια και σφίγγεται η ψυχή σου.
Πρόσφατα, ένα δημοσίευμα παιδικού σταθμού στη Γαλλία έδειχνε τα παιδιά να παίζουν στην αυλή, το κάθε ένα χωριστά, μέσα σ’ ένα τετράγωνο που ήταν ζωγραφισμένο με κιμωλία στο έδαφος. «Κουτιά απομόνωσης» τα είχαν ονομάσει. Κι όσο κι αν σκέφτεσαι ότι έτσι προστατεύονται απ’ το να κολλήσουν το ένα το άλλο, άλλο τόσο θλίβεσαι βλέποντας ένα θέαμα παιδιών που δεν επιτρέπεται να παίξουν, ν’ αγγιχτούν, να αγκαλιαστούν, να συγχρωτιστούν.

Άραγε υπάρχει τρόπος να μετριάσουμε τον αρνητικό αντίκτυπο της έλλειψης απτικής επαφής; Οι ειδικοί μας συμβουλεύουν να χρησιμοποιήσουμε την τεχνολογία που μας επιτρέπει να βλέπουμε και ν’ ακούμε τους άλλους, όπως το Skype και το FaceTime. «Επικοινωνήστε κάθε μέρα με τους συγγενείς και τους φίλους σας, και μια και δυο ώρες, όσο περισσότερο μπορείτε», συνιστούν. Κάντε ακόμα και εικονικές αγκαλιές! Αυτό λέει η ψυχοθεραπεύτρια Λούσι Μπέρεσφολντ. Μια εικονική αγκαλιά μέσω βιντεοκλήσης ή από απόσταση, δίνει μια αίσθηση επαφής και είναι διασκεδαστική.
Γενικά, πρέπει να ψάξουμε εναλλακτικούς τρόπους, με τους οποίους θα αντισταθμίσουμε τα ευεργετικά δώρα της επαφής. Για παράδειγμα, ας προσπαθήσουμε να έχουμε περισσότερη οπτική επαφή με τους άλλους. Να τους κοιτάμε στα μάτια, ακόμα και αν πρόκειται για ανθρώπους που δεν είναι φίλοι και γνωστοί μας, όπως ο ταμίας στο σούπερ μάρκετ. Και βέβαια, όλοι οι ειδικοί φωνάζουν ν’ αφήσουμε για λίγο το κινητό στην άκρη. Αντί να καρφωνόμαστε στην οθόνη, ας μιλήσουμε με τους ανθρώπους μας. Ας πάμε μια βόλτα. Ας χαϊδέψουμε το κατοικίδιό μας (μεγάλη ανακούφιση η επαφή μαζί με τα κατοικίδια, ικανή να ενεργοποιήσει την έκκριση αυτής της σημαντικής ορμόνης, της οξυτοκίνης και σ’ εμάς, και στο ζωάκι μας). Ένα κατοικίδιο κυριολεκτικά μπορεί να τονώσει τον ψυχισμό μας, ειδικά σε περιόδους όπως αυτή.

Τι μας έμεινε, λοιπόν; Το βλέμμα μας έμεινε, το χαμόγελο, το νεύμα. Εκείνα που μπορείς να κάνεις από απόσταση. Μας έμεινε το «από μακριά κι αγαπημένοι». Κατά κάποιον τρόπο, δεν το ζούσαμε κι από πριν; Η αποξένωση ζούσε και βασίλευε και προ κορονοϊού. Ξένοι μέσα στο ίδιο σπίτι, πολλοί από εμάς. Γι’ αυτό μας έλεγαν και μας ξαναέλεγαν «αγγιχτείτε, αγκαλιαστείτε, δείξτε τρυφερότητα, συναισθήματα, αγάπη, διά της αφής». Τι ειρωνεία! Τότε που μπορούσαμε δεν το κάναμε γιατί δεν θέλαμε, τώρα θέλουμε αλλά δεν μπορούμε.
Έτσι είναι, όμως. Εκείνο που στερείσαι κολλάει στο μυαλό και δεν φεύγει. Και τότε καταλαβαίνεις πόσο σημαντικό είναι. Ίσως, όταν περάσει ο εφιάλτης, να οδηγηθούμε σε μια νέα εποχή, όπου θα είμαστε πιο εξωστρεφείς στη διά της αφής τρυφερότητα, γιατί θα έχουμε βιώσει στο πετσί μας όσα φέρνει η έλλειψή της.
Δεν θα πρέπει να μας προτρέπουν τα άρθρα να αγκαλιαστούμε, θα το κάνουμε από μόνοι μας. Ε;