Τα λεφτά φέρνουν την ευτυχία;

Τα χρήματα κάνουν τους ανθρώπους ευτυχισμένους; Η απάντηση ενδεχομένως να είναι περίπλοκη. Η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι τα περισσότερα από τα πράγματα που πιστεύουν οι άνθρωποι ότι τους κάνουν ευτυχισμένους, τελικά δεν τους κάνουν – τουλάχιστον όχι μακροπρόθεσμα.

του Γιώργου Μουλά

Ας ξεκαθαρίσουμε, λοιπόν, το μυστήριο της ευτυχίας. Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι θα ήταν πιο ευτυχισμένοι, αν είχαν περισσότερα χρήματα. Είναι σίγουρα πολύ δύσκολο να είναι πραγματικά ευτυχισμένος κάποιος που ζει φτωχικά, σε ανασφαλές περιβάλλον ή που χρωστάει πολλά χρήματα. Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, η ευτυχία είναι μάλλον… αόριστη.
Ωστόσο, στα μέσα και ανώτερα οικονομικά στρώματα, τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα: Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Princeton ανέλυσαν σχετικά δεδομένα από 450.000 ενήλικες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Από τους ερωτηθέντες ζητήθηκε να αναφέρουν το ετήσιο εισόδημά τους και να αξιολογήσουν τα συναισθήματα που είχαν νιώσει την προηγούμενη ημέρα. Η συναισθηματική ποιότητα προέκυψε μέσα από ερωτήσεις που ζητούσαν από τους ανθρώπους να σκεφτούν την προηγούμενη ημέρα και να αξιολογήσουν πόση… ευτυχία και απόλαυση βίωσαν, αλλά και πόσο χαμογέλασαν.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, με ένα εισόδημα κάπου μεταξύ 60.000 και 75.000 δολάρια τον χρόνο, οι άνθρωποι ήταν πιο ευτυχισμένοι από εκείνους που είχαν 40.000 τον χρόνο.
Η διαφορά δεν ήταν μεγάλη, αλλά ήταν στατιστικά σημαντική.

Το χρήμα «διορθώνει προβλήματα»
Ο λόγος για τον οποίο τα χρήματα συνδέονται συχνά με την ευτυχία, φαίνεται να είναι το γεγονός ότι βοηθούν στην επίλυση ορισμένων προβλημάτων, τα οποία συνήθως αγχώνουν τους ανθρώπους και τους κάνουν να νιώθουν δυστυχισμένοι. Εάν το αυτοκίνητό μου σπάσει και δεν έχω αρκετά χρήματα για να το φτιάξω, αυτό είναι αγχωτικό. Αν έχω πρόβλημα υγείας και όχι αρκετά χρήματα, θα ανησυχώ παράλληλα και για την υγεία μου, και για τα χρήματά μου.
Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται χαρούμενοι όταν παίρνουν μια αύξηση στον μισθό τους (ακόμα κι αν η αύξηση αυτή είναι μικρή) ή όταν βρίσκουν χρήματα στο πεζοδρόμιο. Πολλοί, ακόμη, πιστεύουν ότι τα χρήματα θα τους φέρουν μεγάλη χαρά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στην πραγματικότητα, όμως, σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, το συναίσθημα τελικά είναι λίγη ευτυχία για μικρό χρονικό διάστημα.
Είναι γεγονός ότι, ως επί το πλείστον, οι άνθρωποι κερδίζουν περισσότερα χρήματα καθώς μεγαλώνουν. Αν, όμως, τα περισσότερα χρήματα κάνουν όντως τους ανθρώπους ευτυχισμένους, τότε ως κοινωνία θα έπρεπε να είμαστε πολύ πιο ευτυχισμένοι σήμερα από ό,τι πριν από 50 ή 60 χρόνια! Ο μέσος μισθός ενός ανθρώπου σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι πολύ υψηλότερος, σε σχέση π.χ. με το 1940. Τότε, το 1/3 των σπιτιών δεν είχαν τρεχούμενο νερό, ούτε και εσωτερικές τουαλέτες! Ωστόσο, οι εθνικές δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι άνθρωποι αξιολόγησαν τον εαυτό τους πιο ευτυχισμένο τη δεκαετία του 1940, σε σχέση με τη σημερινή εποχή.

Το χρήμα έχει τα όριά του
Δεν υπάρχει σαφής, γραμμική σχέση μεταξύ ευτυχίας και πλούτου. Στην πραγματικότητα, η επίδραση της ικανοποιητικής λήψης χρημάτων στην ευτυχία μειώνεται με την πάροδο του χρόνου. Το συνηθίζουμε: οι αγορές μας δεν φέρνουν πλέον την ίδια χαρά με πριν. Αντιθέτως, θα νιώθουμε μονίμως την ανάγκη να αγοράσουμε όλο και καλύτερα πράγματα, για να ανταποκριθούμε τόσο στις δικές μας υψηλότερες προσδοκίες, όσο και σ’ εκείνες των άλλων. Ζητάμε περισσότερη ικανοποίηση στην επόμενη αγορά. Πρόκειται για ένα φαύλο κύκλο.
Η ψυχολόγος Λουσίγια Σουλεϊμάνοβα επισημαίνει πως τα χρήματα και η ευτυχία αλληλοεξαρτώνται άμεσα, άρα επηρεάζουν τη ζωή των ανθρώπων σε καθοριστικό σημείο. Σύμφωνα με τα λεγόμενά της, η έκφραση «τα χρήματα δεν φέρνουν την ευτυχία» φαίνεται να έχει μια συγκεκριμένη φυσιολογική λογική, καθώς η αναζήτηση χρημάτων σχετίζεται με ένα συγκεκριμένο επίπεδο και με μια συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων.
Μιλώντας στο Sputnik Radio, η ίδια εξήγησε ότι «το εύθραυστο συναίσθημα της ευτυχίας είναι ανέφικτο χωρίς χρήματα, καθώς είναι αδύνατο χωρίς φαγητό, στέγη, ρούχα και άλλα χαρακτηριστικά μιας κανονικής ζωής». Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, συμπληρώνει: «Εάν έχετε ήδη όλα αυτά, τότε η συνεχής επιδίωξη καλύτερων συνθηκών διαβίωσης δεν θα σας κάνει ευτυχισμένους».
«Εάν τα χρήματα καθορίζουν την ευτυχία σε ένα άτομο, τότε πρέπει να καταλάβετε ότι η προσδοκία των απολαύσεών μας καθορίζεται από την ορμόνη ντοπαμίνη. Δυστυχώς, σταματά γρήγορα να παράγεται στα συνήθη ερεθίσματα και, τότε, οι άνθρωποι θέλουν συνεχώς όλο και καλύτερα πράγματα. Έπειτα από λίγο καιρό, ένα τέτοιο άτομο θέλει να μεταβεί σε κάποιο άλλο επίπεδο ικανοποίησης στη ζωή του».
Αναφορικά με τους νέους, η Σουλεϊμάνοβα θεωρεί ότι η έλλειψη οικονομικής ασφάλειας δεν τους προκαλεί φόβο. Επιπλέον, δεν συσχετίζουν τα χρήματα με μια χρονική προοπτική: Αν έχουν αυτή τη στιγμή ένα μεγάλο ποσό, δεν δείχνουν ν’ ανησυχούν εάν αργότερα δεν θα το έχουν πια. Αντιθέτως, σε άτομα μετά τα 35, η κατάσταση της ευτυχίας συνδέεται περισσότερο με το αίσθημα της ασφάλειας, παρά με διάφορες “επιθυμίες”.
«Τα λεφτά δεν φέρνουν την ευτυχία, αλλά και το να μην έχει κανείς λεφτά φέρνει δυστυχία», λέει ο Ντόμινικ Ένστε, επικεφαλής του Ινστιτούτου Γερμανικής Οικονομίας (IW). «Είναι σίγουρα χαλαρωτικό να γνωρίζει κάποιος ότι έχει ένα σταθερό ετήσιο εισόδημα και να νιώθει ότι δεν έχει πια μεγάλες σκοτούρες».

Ακόμα κι αν τα χρήματα φαινομενικά κάνουν πολλούς ανθρώπους ευτυχισμένους, δεν είναι η “μαγική” λύση στα προβλήματα της ζωής (παρόλο που βοηθούν, ώστε πολλά από αυτά τα προβλήματα να ξεπεραστούν). Τελικά, αυτό που κάνει τους ανθρώπους πραγματικά ευτυχισμένους είναι εντελώς υποκειμενικό, αλλά συχνά επικεντρώνεται σε τρεις κύριες έννοιες: στην ισχυρή και στενή σχέση μας με τους άλλους, στη χρησιμότητά μας στην κοινωνία και στη βοήθεια που προσφέρουμε στους άλλους.



Abbvie
GSK