Το μέλλον είναι εδώ!
Οι top 10 ανακαλύψεις της δεκαετίας που πέρασε

Μια γεύση από τα επιστημονικά ή τεχνολογικά επιτεύγματα, τα οποία υπήρξαν κομβικής σημασίας τη δεκαετία που πέρασε και αναμφίβολα θα επηρεάσουν και την επόμενη, αποδεικνύουν ότι, τελικά, όσα θεωρούσαμε “επιστημονική φαντασία” είναι η πραγματικότητα τού σήμερα.

του Βισάπ Αγαμπατιάν 

1. Χαρτογραφήθηκε το ανθρώπινο επιγονιδίωμα
Οι επιστήμονες κατανοούν σήμερα την τεράστια σημασία που έχουν τα ανθρώπινα γονίδια στην εκδήλωση ασθενειών, αλλά και στην πρόληψη ή τη θεραπεία τους. Όμως αυτό που πιθανότατα να έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το επιγονιδίωμα, ένας μηχανισμός που, σε σχέση με το περιβάλλον και τον τρόπο ζωής, μπορεί να ενεργοποιήσει ή να απενεργοποιήσει κάποια γονίδια. Η χαρτογράφηση του ανθρώπινου επιγονιδιώματος έγινε το 2015 σε μια σειρά μελετών, στην οποία ηγετικό ρόλο είχε ο Έλληνας καθηγητής του ΜΙΤ, Μανώλης Κέλλης.

2. Γενετική τροποποίηση με Crispr
Το 2010 υπήρξε τεράστια πρόοδος στην ικανότητά μας να επεξεργαστούμε με ακρίβεια το DNA, σε μεγάλο βαθμό χάρη στην αναγνώριση του συστήματος Crispr-Cas9. Το 2012, οι ερευνητές πρότειναν ότι το Crispr-Cas9 θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως ένα ισχυρό εργαλείο γενετικής επεξεργασίας, καθώς “κόβει” με ακρίβεια το DNA με τρόπους που οι επιστήμονες μπορούν εύκολα να προσαρμόσουν. Παρότι η γενετική τροποποίηση ήταν εφικτή και πριν την αρχή της δεκαετίας που πέρασε, το Crispr έκανε τη διαδικασία εύκολη και απλή.
Ενώ, όμως, τα πιθανά οφέλη του Crispr-Cas9 είναι τεράστια στην Iατρική, στη γεωργία και στην κτηνοτροφία (από την εξάλειψη χρόνιων νόσων, μέχρι τη δημιουργία θρεπτικών υπερτροφών), τα ηθικά προβλήματα που προκύπτουν είναι επίσης πολλά. Ο Κινέζος ερευνητής He Jiankui ανακοίνωσε το 2018 τη γέννηση δύο κοριτσιών, των οποίων τα γονιδιώματα είχε επεξεργαστεί με το Crispr. Πρόκειται για τα πρώτα γενετικά τροποποιημένα ανθρώπινα μωρά – γεγονός που προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στην παγκόσμια ιατρική κοινότητα.

3. Νέα είδη Ανθρώπου
O λόγος για τους Denisovans, ένα είδος ανθρώπου που ανακαλύφθηκε μετά από γενετική ανάλυση οστών που βρέθηκαν σε μια σπηλιά στη Σιβηρία. Μάλιστα, η κληρονομιά που άφησαν πίσω τους ζει ακόμη, αφού περίπου το 5% του γονιδιώματός τους υπάρχει σήμερα στον πληθυσμό της νοτιοανατολικής Ασίας και, κυρίως, στην Παπούα Νέα Γουινέα. Εκτός από τους Denisovans, και οι Homo Naledi ήρθαν για να προστεθούν στην ανθρώπινη ιστορία. Η ανακάλυψη έγινε το 2015 σε ένα σύμπλεγμα σπηλαίων της Νότιας Αφρικής, όπου τα οστά που βρέθηκαν δίνουν την εικόνα μιας ιδιαίτερης μίξης μοντέρνων και αρχαίων χαρακτηριστικών.
Το 2010, ο εξερευνητής του “National Geographic”, Lee Berger, αποκάλυψε έναν μακρινό πρόγονο που ονομάζεται Australopithecus Sediba. Πέντε χρόνια αργότερα, ανακοίνωσε ότι το σύστημα σπηλαίων του Cradle of Humanity της Νότιας Αφρικής περιείχε απολιθώματα ενός νέου είδους: του Homo Naledi, του οποίου η ανατομία μοιάζει με αυτή των σύγχρονων ανθρώπων, και έζησε περίπου 236.000 και 335.000 χρόνια πριν.

4. Επανάσταση στη μελέτη του αρχαίου DNA
Το 2010, οι ερευνητές δημοσίευσαν το πρώτο σχεδόν ολοκληρωμένο γονιδίωμα από έναν αρχαίο Homo Sapiens. Από τότε, έχουν αναλυθεί περισσότερα από 3.000 αρχαία γονιδιώματα, συμπεριλαμβανομένου του DNA της Ναΐας, μιας κοπέλας που πέθανε στο σημερινό Μεξικό πριν από 13.000 χρόνια.
Σε μια άλλη εντυπωσιακή ανακάλυψη, οι επιστήμονες που μελετούσαν το αρχαίο DNA αποκάλυψαν το 2018 ότι ένα οστό ηλικίας 90.000 ετών ανήκε σε μια κοπέλα της οποίας η μητέρα ήταν Νεάντερταλ και ο πατέρας Denisovan, καθιστώντας την τον πρώτο αρχαίο υβριδικού είδους άνθρωπο στον πλανήτη.

5. Παραγωγή κρέατος στο εργαστήριο
Κανένας δεν θα ήθελε να πληρώσει 250.000 δολάρια για ένα… μπιφτεκάκι. Τόσο, όμως, ήταν το κόστος παραγωγής του πρώτου συνθετικού κρέατος από το Πανεπιστήμιο του Maastricht στην Ολλανδία. Για τη διαδικασία χρησιμοποιήθηκαν βλαστοκύτταρα από το πτώμα μιας αγελάδας, τα οποία καλλιεργήθηκαν υπό από τις κατάλληλες συνθήκες, για να μετατραπούν σε περίπου 20.000 μυϊκές ίνες. Το project χρηματοδοτήθηκε από τον συνιδρυτή της Google, Sergey Brin.

6. Επιβεβαιώθηκε η ύπαρξη του Higgs Boson
Ίσως η πιο πολυέξοδη ανακάλυψη της δεκαετίας που αποχαιρετήσαμε, καθότι το συνολικό κόστος του όλου εγχειρήματος υπολογίζεται σε 13,25 δισεκατομμύρια δολάρια. Η επιβεβαίωση της ύπαρξης του μποζονίου του Higgs ήταν ύψιστης σημασίας για τους φυσικούς, καθότι είναι το σωματίδιο που “συνθέτει” τη μάζα στα υπόλοιπα σωματίδια.

7. Επαναπροσδιορίστηκε η μονάδα του κιλού
Ο ακριβής προσδιορισμός της μονάδας γινόταν μέχρι πρότινος με τη βοήθεια ενός μεταλλικού κυλίνδρου που βρίσκεται στη Γαλλία, ονόματι Le Grand K.
Το 2019, οι επιστήμονες συμφώνησαν να υιοθετήσουν έναν θεμελιώδη παράγοντα στη Φυσική που ονομάζεται “σταθερά του Planck” για τον ίδιο σκοπό, αλλά με πολύ πιο ακριβή αποτελέσματα. Αυτό σημαίνει ότι, για πρώτη φορά, όλες οι επιστημονικές μας μονάδες θα προέρχονται από καθολικές σταθερές, εξασφαλίζοντας ακριβέστερες μετρήσεις.

8. Διαστρικά ταξίδια
Για πρώτη φορά, διαστημικό σκάφος “τρύπησε” το πέπλο ανάμεσα στον ήλιο και τον διαστρικό χώρο. Τον Αύγουστο του 2012, το Voyager 1 της NASA διέσχισε το εξωτερικό όριο της ηλιόσφαιρας, ενώ το Voyager 2, τον Νοέμβριο του 2018, συνέλεξε πρωτοποριακά στοιχεία.

9. “Ασυνήθιστα” χαρακτηριστικά στο ζωικό βασίλειο
Το 2015, ο εξερευνητής της “National Geographic”, David Gruber, διαπίστωσε ότι οι κεραμοχελώνες φωσφορίζουν. Το 2016, οι ερευνητές έδειξαν ότι ο καρχαρίας της Γροιλανδίας μπορεί να ζήσει τουλάχιστον 272 χρόνια. Επιπλέον, σε μια εξαιρετικά σπάνια παρατήρηση του 2018, οι βιολόγοι στην Κένυα πέτυχαν την επιστημονική καταγραφή μιας μαύρης λεοπάρδαλης στην Αφρική, για πρώτη φορά από το 1909.

10. “SOS” για την κλιματική αλλαγή
Από τη δεκαετία που μόλις πέρασε, οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, καθότι το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα έφθασε σε πρωτοφανή επίπεδα, σε συνδυασμό με τις θερμοκρασίες ρεκόρ. Χαρακτηριστικά, τα 2015, 2016, 2017, 2018 και 2019, ήταν τα πέντε πιο θερμά έτη από το 1880.
Τον Οκτώβριο του 2018, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή, IPCC, δημοσίευσε μια ακόμα ζοφερή επιστημονική έκθεση, η οποία περιγράφει τις ολέθριες επιπτώσεις στον πλανήτη από την άνοδο ακόμη και 1,5 βαθμού Κελσίου μέχρι το 2100.
Προφανώς, αν συνεχίσουμε ως έχουμε, η μόνη “αισιόδοξη” σκέψη είναι ότι θα αυτοκαταστραφούμε και θα γλιτώσουμε μια και καλή από τα δεινά που προκαλέσαμε, και εξακολουθούμε να προκαλούμε, στον πλανήτη εξαιτίας της αδιαφορίας και της απληστίας μας…