Success Story: ”Συναρμολογώντας” τον μύθο του Mr. IKEA

mrikea

Ίγκβαρ Κάμπραντ ήταν το όνομά του, Έλμταρίντ έλεγαν τη φάρμα που μεγάλωσε και Αγκουναρίντ τη γενέτειρά του. Και ιδού τα τέσσερα γράμματα της επιχείρησης, η οποία άλλαξε τον τρόπο που επιπλώνουμε τα σπίτια μας. ΙΚΕΑ: ένα όνομα τόσο ισχυρό σχεδόν όσο η Κόκα Κόλα, το οποίο πρόσφατα αποχαιρέτησε τον ιδρυτή του. 

της Λίλας Σταμπούλογλου

Ο Ίγκβαρ Κάμπραντ εγκατέλειψε τα εγκόσμια σε ηλικία 91 ετών, αφήνοντας πίσω του μια αυτοκρατορία τζίρου 38 δισεκατομμυρίων, με εκατοντάδες καταστήματα σε όλο τον κόσμο και ένα best-seller έντυπο που το περιμένουμε να μοιραστεί κάθε σεζόν στα σπίτια μας. Και που, σύμφωνα με τον Εconomist, τυπώνεται περισσότερες φορές ετησίως από τη Βίβλο!
Ποιος ήταν, όμως, ο 8ος πιο πλούσιος άνθρωπος του κόσμου, σύμφωνα με τη λίστα του Bloomberg; Ο άνθρωπος που απασχολεί στην εταιρεία του περισσότερους από 131.000 εργαζόμενους παγκοσμίως; Ο άνθρωπος που κατάφερε να κοιμούνται στο στρώμα ΙΚΕΑ 1 στους 5 Βρετανούς; (Υπολογίζεται ότι 1 στις 10… συλλήψεις Ευρωπαίων γίνεται σε κρεβάτι ΙΚΕΑ.) Και που πουλάει 1 ράφι τοίχου κάθε 10 δευτερόλεπτα;
Σίγουρα ο Κάμπραντ δεν ήταν τυχαίος, αλλά μια ιδιαίτερη περίπτωση ανθρώπου, του οποίου η εξυπνάδα και οι καινοτόμες ιδέες έφτιαξαν έναν εκπληκτικό συνδυασμό. Ωστόσο, η κολοσσιαία επιχείρηση που δημιούργησε δεν έγινε εν μία νυκτί· έχει πίσω της κόπους και δουλειά χρόνων.

Επιχειρηματίας από κούνια
Ο ιδιοφυής επιχειρηματίας, που γεννήθηκε στις 30 Μαρτίου του 1926 σε μια φτωχή περιοχή της Σουηδίας, πολύ πριν πουλήσει έπιπλα, περιφερόταν με το ποδήλατό του στη γειτονιά και πουλούσε μικροπράγματα, όπως σπίρτα. Και μάζευε τα κέρματα σ’ ένα ξύλινο κουτί. Βεβαίως, τα σπίρτα δεν τα πουλούσε τυχαία: είχε αντιληφθεί ότι τα χρειαζόταν ο κόσμος στη γειτονιά του. Είχε, επίσης, καταλάβει και τη σημασία τού να αγοράζεις φτηνά και να πουλάς ακριβά. Αν και μόλις δέκα χρονών, τον καθοδηγούσε το εμπορικό του δαιμόνιο.
Όσο περίεργο κι αν ακούγεται, ακόμα και όταν ο Κάμπραντ έγινε δισεκατομμυριούχος, συνέχισε να διάγει λιτό βίο. Ήταν αυτό που λέμε οικονόμος. Ντυνόταν με μεταχειρισμένα ρούχα και προέτρεπε τους υπαλλήλους του να γράφουν και στις δύο πλευρές του χαρτιού για οικονομία. Οδηγούσε ένα απαρχαιωμένο Volvo, πετούσε στην οικονομική θέση των αερογραμμών και πήγαινε στα καταστήματά του για να φάει τα περίφημα low cost σουηδικά κεφτεδάκια. Λέγεται, μάλιστα, ότι κάποτε δεν του επέτρεψαν την είσοδο σε γκαλά στο οποίο θα βραβευόταν ως επιχειρηματίας της χρονιάς, επειδή είχε πάει στην εκδήλωση με λεωφορείο!
Βέβαια, σ’ αυτό το στοιχείο του χαρακτήρα του ίσως οφείλουμε και το γεγονός ότι τώρα μπορούμε να επιπλώνουμε τα σπίτια μας χωρίς να ξοδεύουμε μια μικρή περιουσία. Ο ευφυής οικονόμος Κάμπραντ έκανε τομή στην αγορά, γιατί αφ’ ενός αντιλήφθηκε την ανάγκη του σύγχρονου καταναλωτή να αγοράζει όμορφα αντικείμενα για το σπίτι σε προσιτές τιμές, αφ’ ετέρου μπόρεσε να δει τη δύναμη της μαζικής κατανάλωσης. “Θα προσφέρω ένα ονειρικό σπίτι σε ονειρικές τιμές”, είπε. Και το έκανε πράξη.
Η ιδέα ότι τα συναρμολογούμενα έπιπλα είναι χρήσιμα, του ήρθε όταν είδε έναν υπάλληλο της οικογενειακής επιχείρησης να βγάζει τα πόδια ενός τραπεζιού για να χωρέσει στο αμάξι ενός πελάτη. Κι έτσι, το 1948, σε ηλικία 17 χρονών, εγκαινίασε το πρώτο κατάστημα IKEA στην πόλη Almhult, κάνοντας το αρχικό βήμα γι’ αυτό που στη συνέχεια εξελίχτηκε σε αυτοκρατορία. Ο Κάμπραντ δεν έγραψε ιστορία μόνο επειδή πούλησε οικονομικά αντικείμενα για το σπίτι, έγραψε ιστορία γιατί η ιδέα της συναρμολόγησης των αγαθών από τον καταναλωτή εξελίχτηκε σε πολιτισμική επανάσταση.
Ο Κάμπραντ δεν βοήθησε απλώς τους οικονομικά ασθενέστερους να επιπλώσουν σπίτια, άλλαξε τον τρόπο που σκεφτόμαστε για το πώς επιπλώνουμε τα σπίτια μας. Και η απόδειξη γι’ αυτό είναι τα δισεκατομμύρια πελατών των καταστημάτων του. Δεν τα επισκέπτονται μόνο οι φτωχότεροι, αλλά άνθρωποι κάθε οικονομικής τάξης, που δεν έχουν πρόβλημα ν’ αγοράσουν τα οικονομικά προϊόντα της.

Η “σκοτεινή” πλευρά
Ωστόσο, μια βαθύτερη ματιά στη ζωή του Κάμπραντ αποκαλύπτει και κάποια όχι και τόσο κολακευτικά στοιχεία για τον χαρακτήρα του. Στα νιάτα του, για παράδειγμα, είχε σχέσεις με το νεοναζιστικό κόμμα της Σουηδίας. Ο ίδιος, βέβαια, το χαρακτήριζε ως νεανικό ατόπημα και, σε μια κίνηση μεταμέλειας, έστειλε προσωπικές επιστολές σε όλους τους εβραϊκής καταγωγής υπαλλήλους της αλυσίδας του. Επίσης, κατηγορήθηκε ότι χρησιμοποιούσε ανήλικους εργάτες σε εργοστάσια της αλυσίδας, σε χώρες όπως η Ινδία.
Αλλά και για σοβινισμό έχει κατηγορηθεί. Στις αρχές του 2000, έρευνα που διεξήγαγε πανεπιστήμιο της Δανίας διαπίστωσε ότι τα φθηνότερα αντικείμενα των καταστημάτων έπαιρναν ονόματα πόλεων της Δανίας, ενώ τα ακριβότερα βαφτίζονταν με τίτλους σουηδικών πόλεων!

Ένας ασυνήθιστος άνθρωπος
Η ιδιαίτερη προσωπικότητα του Κάμπραντ φαίνεται και από το πώς διαχειρίστηκε τον κολοσσό του. Όσο περίεργο κι αν ακούγεται, οι χειρισμοί που έκανε για την πορεία της εταιρείας την αφήνουν έξω από τον άμεσο έλεγχο της οικογένειας μετά τον θάνατό του. Στους κληρονόμους περνά μόνο ο οικογενειακός όμιλος Ikano που εκμεταλλεύεται μια σειρά μόνο επιχειρήσεων και όχι όλη την εταιρεία. Ο Κάμπραντ αφήνει στους κληρονόμους του μόλις 8 δισεκατομμύρια ευρώ, ένα πενιχρό ποσό σε σχέση με τα 40 δισεκατομμύρια ευρώ κέρδος που έχει ετησίως η IKEA. Ο έλεγχος του μεγαλύτερου μέρους της έχει μεταβιβαστεί από τον ίδιο σε ένα δίκτυο ιδρυμάτων και εταιρειών χαρτοφυλακίων, τα οποία σχεδιάστηκαν για να εξασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη ανεξαρτησία και επιβίωση της ιδέας.
Οι πραγματικοί κληρονόμοι της εταιρείας είναι το ολλανδικό Ίδρυμα Stichting Ingka, που στόχο έχει την “υποστήριξη της καινοτομίας” στον σχεδιασμό, και στο ίδρυμα Interogo, στο οποίο ανήκουν τα εμπορικά σήματα, η μάρκα και το κόνσεπτ της εταιρείας.
Αποδεικνύεται, με λίγα λόγια, ότι ο Κάμπαρντ επιθυμούσε πρωτίστως να εξασφαλίσει ότι η IKEA, με τη σημερινή της μορφή, θα υπερισχύσει του ιδρυτή της και ότι κανένα άτομο, ούτε διευθυντής ούτε κληρονόμος, δεν θα μπορέσει να αναλάβει τον έλεγχο μετά τον θάνατό του, ώστε να αλλοιώσει ό,τι εκείνος δημιούργησε.
Θα μπορούσε κανείς να πει ότι, με αυτόν τον τρόπο, ο Κάμπαρντ περιφρούρησε την υστεροφημία του. Εκκεντρικό και ασυνήθιστο; Ίσως, αλλά απολύτως συμβατό με την ιδιοσυγκρασία του. Ο Mr. IKEA δεν ήταν ένας συνηθισμένος άνθρωπος, το μόνο σίγουρο.