Η πολιτική ορθότητα και το παράδειγμα του “Ανδρέα”-planbemag.gr
Plan Be Mag
πολιτική ορθότητα
Ψυχολογία

Η πολιτική ορθότητα και το παράδειγμα του “Ανδρέα”

Καθώς μεγαλώνουμε, η επίδραση που δεχόμαστε από τους γονείς, το σχολείο, τα μέσα ενημέρωσης, τους πολιτικούς κ.α., διαμορφώνει την τάση μας να αποτιμούμε ποιοτικά τις διαφορετικές ομάδες ανθρώπων ως ανώτερες/καλύτερες ή κατώτερες/χειρότερες. Είναι στη φύση μας να κατηγοριοποιούμε τους ανθρώπους, γιατί είναι ο τρόπος μας να κάνουμε έναν πολύπλοκο κόσμο απλούστερο. Παγιώνουμε μέσα μας πυρηνικές πεποιθήσεις για τα πράγματα.

Δημήτρης ΠαπαδημητριάδηςΔημήτρης Παπαδημητριάδης

Καθώς μεγαλώνουμε, η επίδραση που δεχόμαστε από τους γονείς, το σχολείο, τα μέσα ενημέρωσης, τους πολιτικούς κ.α., διαμορφώνει την τάση μας να αποτιμούμε ποιοτικά τις διαφορετικές ομάδες ανθρώπων ως ανώτερες/καλύτερες ή κατώτερες/χειρότερες. Είναι στη φύση μας να κατηγοριοποιούμε τους ανθρώπους, γιατί είναι ο τρόπος μας να κάνουμε έναν πολύπλοκο κόσμο απλούστερο. Παγιώνουμε μέσα μας πυρηνικές πεποιθήσεις για τα πράγματα.

Επιπλέον, όσο λιγότερη επαφή έχουμε με μια συγκεκριμένη ανθρώπινη ομάδα, τόσο πιθανότερο είναι ότι αναπτύσσουμε αρνητικά συναισθήματα για αυτήν. Τυχόν αρνητικές εμπειρίες που έχουμε με ένα μέλος μιας συγκεκριμένης ομάδας, ενισχύουν τα στερεότυπά μας και καλλιεργούν τον φόβο ή την αποφυγή της. Τα στερεότυπα αλλάζουν δύσκολα και οι άνθρωποι τείνουν να τα συντηρούν ακόμη και όταν έρχονται αντιμέτωποι με αποδείξεις που τα ανατρέπουν.

Η επικράτηση μίας σειράς στερεοτύπων στην ελληνική κοινωνία που διαχωρίζουν έντονα τις διαφορετικές ομάδες ανθρώπων αποτελεί το σημαντικότερο εμπόδιο για να γίνει η χώρα μας μια κοινωνία συμπερίληψης. Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η αξία της πολιτικής ορθότητας στον δημόσιο λόγο.

Η πολιτική ορθότητα αναφέρεται στην προσεκτική χρήση της γλώσσας προς αποφυγή της προσβολής ή της περιθωριοποίησης συγκεκριμένων ομάδων ανθρώπων με βάση τη φυλή, το φύλο, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, την αναπηρία, ή άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους που καθιστούν τους ανθρώπους μοναδικούς. Αλλά ως όρος μπορεί να είναι παραπλανητικός. Δεν σημαίνει τη λογοκρισία των απόψεων, αλλά μάλλον την ανάγκη μεγαλύτερης κατανόησης των άλλων. Στοχεύει σε μεγαλύτερη ευαισθησία και σε περισσότερο σεβασμό των άλλων μέσα από τη γλώσσα και τις πράξεις μας. Αναγνωρίζει τις διαφορετικές εμπειρίες και τις προοπτικές των διαφόρων ομάδων της κοινωνίας και παροτρύνει στην αποφυγή συμπεριφορών που επιτείνουν τις διακρίσεις ή βλάπτουν τους συνανθρώπους μας.

Παραφράζοντας ελάχιστα τον Γκάντι, µόνο όταν ασπαζόµαστε τις αξίες της ανοχής, της αποδοχής και της επιείκειας µπορούµε να συνυπάρχουµε δηµιουργικά και ευτυχισµένα, χωρίς να λείπει κανένας.

Πρόσφατα έκλεισε μαζί μου διαδικτυακές συνεδρίες ένας 16χρονος έφηβος από τη Μαγνησία, ας τον αποκαλούμε “Ανδρέα”. Ο Ανδρέας παλεύει εν κρυπτώ και παραβύστω με τη συνειδητοποίηση ότι η αλήθεια του για τον ομοφυλοφιλικό προσανατολισμό του δεν ευθυγραμμίζεται με τις συντηρητικές πεποιθήσεις των γονιών και του μεγαλύτερου αδερφού του. Όταν επανεξελέγη ο δήμαρχος Βόλου και έκανε τις γνωστές δημόσιες δηλώσεις του για ανθρώπους όπως ο Ανδρέας, πυροδoτήθηκαν συζητήσεις στο οικογενειακό τραπέζι που αναπαρήγαγαν αψήφιστα την ίδια απαξιωτική ρητορική. Πληγωτικές απόψεις, που δεν είχαν εκφραστεί στο σπίτι του μέχρι τότε, απειλούσαν να σβήσουν την ελπίδα μέσα στην ψυχή του ότι κάποτε θα μπορούσε να είναι αποδεκτός. Αναζήτησε λοιπόν υποστήριξη στο ιατρείο μου, γιατί έκανε αυτοκαταστροφικές σκέψεις και φοβήθηκε τον εαυτό του. Καθώς περιηγηθήκαμε στον λαβύρινθο των συναισθημάτων του, έγινε φανερό σε εμένα πόσο βαθιά είχε διεισδύσει αυτός ο ακατέργαστος λόγος, χωρίς πολιτική ορθότητα, μέσα στο σπίτι του.

πολιτική ορθότητα

Στην προοπτική της αναγνώρισης του αυτονόητου δικαιώματος στον γάμο και στην τεκνοθεσία για τους ανθρώπους του ιδού φύλου –που επιλέγουν να συνυπάρξουν κατοχυρωμένα μέσα στην ελεύθερη και δημοκρατική κοινωνία μας–, κυριαρχεί στις δημόσιες συζητήσεις ένας ανάλογος παροξυσμός. Ο δημόσιος διάλογος είναι γεμάτος γλωσσικές αβλεψίες και αποτυγχάνει να συλλάβει τον πραγματικό αντίκτυπο σε πραγματικές ζωές. Ιδεολογικές αγκυλώσεις παραλλάσσονται ως παρορμητισμοί ενός αθυρόστομου επώνυμου. Ενώ στερεότυπα διαιωνίζονται ως βαθυστόχαστη φιλοσοφία για τη δήθεν προστασία της “πυρηνικής οικογένειας”, με επιχειρήματα που διατυπώνει αλόγιστα ο ένας ή άλλος πολιτικός ο οποίος επιχειρεί να ικανοποιήσει το πολιτικό του ακροατήριο χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση.

Η ιστορία του Ανδρέα είναι μια οδυνηρή υπενθύμιση ότι o δημόσιος λόγος δεν είναι απλά λέξεις που αιωρούνται στον αέρα – αλλά μια ισχυρή δύναμη που εισχωρεί στον ιστό της κοινωνίας. Μπορεί να διεισδύει σε σπίτια και καρδιές, και να συντηρεί εσφαλμένες πεποιθήσεις που διαχωρίζουν τους ανθρώπους. Πρέπει να στοχεύουμε σε μια κοινωνία που εκτιμά την ενσωμάτωση και την ευαισθησία καθώς επιτρέπει ανοιχτές συζητήσεις, αλλά με σεβασμό. Αυτή η ισορροπία απαιτεί ενσυναίσθηση και προθυμία να κατανοούμε όλους τους ανθρώπους γύρω μας και να μαθαίνουμε από διαφορετικές οπτικές γωνίες για να ξεπεράσουμε επιτέλους τα νοσηρά στερεότυπα που δηλητηριάζουν ζωές.

Παραφράζοντας ελάχιστα τον Γκάντι, μόνο όταν ασπαζόμαστε τις αξίες της ανοχής, της αποδοχής και της επιείκειας μπορούμε να συνυπάρχουμε δημιουργικά και ευτυχισμένα, χωρίς να λείπει κανένας.