Δημήτρης Σαμόλης | Συνεντεύξεις - planbemag.gr
Plan Be Mag
Δημήτρης Σαμόλης
Συνεντεύξεις

Δημήτρης Σαμόλης: «Οι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι για να είμαστε συνδεδεμένοι»

Ο Δημήτρης Σαμόλης πρωταγωνιστεί φέτος σε μια παράσταση πολύ τρυφερή. Αλλά, παράλληλα, σκληρή. Οι «Στρακαστρούκες» του είναι ένα θεατρικό ταξίδι στην ιστορία ενός αγοριού, του Κωνσταντή, που ασφυκτιώντας μέσα στο κοινωνικό «κοστούμι» που του φόρεσαν από τότε που γεννήθηκε, παλεύει να βρει τον εαυτό του και να ζήσει ελεύθερα.
Τον συναντάς τον «Κωνσταντή» εκεί έξω; Πόσους πολλούς και διαφορετικούς ανθρώπους μπορεί να εκφράζει η ιστορία του; Πόσο σημαντικό είναι η ιστορία του (κάθε) Κωνσταντή να ακούγεται – και γιατί; Η συζήτηση με τον Δημήτρη δεν θα μπορούσε να έχει ωραιότερο θέμα...

Μαρία ΛυσάνδρουΜαρία Λυσάνδρου

Ο Δημήτρης Σαμόλης πρωταγωνιστεί φέτος σε μια παράσταση πολύ τρυφερή. Αλλά, παράλληλα, σκληρή. Οι «Στρακαστρούκες» του είναι ένα θεατρικό ταξίδι στην ιστορία ενός αγοριού, του Κωνσταντή, που ασφυκτιώντας μέσα στο κοινωνικό «κοστούμι» που του φόρεσαν από τότε που γεννήθηκε, παλεύει να βρει τον εαυτό του και να ζήσει ελεύθερα.

Τον συναντάς τον «Κωνσταντή» εκεί έξω; Πόσους πολλούς και διαφορετικούς ανθρώπους μπορεί να εκφράζει η ιστορία του; Πόσο σημαντικό είναι η ιστορία του (κάθε) Κωνσταντή να ακούγεται – και γιατί; Η συζήτηση με τον Δημήτρη δεν θα μπορούσε να έχει ωραιότερο θέμα…

Γιατί «Στρακαστρούκες» ο τίτλος της παράστασης;

Θα σου πω… Εγώ έχω διάφορα τετράδια, στα οποία κρατάω σημειώσεις κυρίως για τα τραγούδια μου. Γενικώς γράφω οτιδήποτε μου κάνει εντύπωση όταν δω μια ταινία ή ένα θεατρικό έργο, ούτως ώστε να μπορώ να το χρησιμοποιήσω όταν έρθει η ώρα να γράψω μουσική.

Τη λέξη «στρακαστρούκες» την είχα σημειώσει σε ένα τέτοιο τετράδιο πριν από χρόνια, γιατί μου είχε κάνει εντύπωση. Αρχίζοντας, λοιπόν, να γράφω το θεατρικό έργο, όταν ακόμα δεν είχα καταλήξει για ποιο πράγμα ήθελα ακριβώς να μιλήσω, θυμήθηκα αυτή τη λέξη. Έτσι, σιγά-σιγά, μου ήρθε η ιδέα να βάλω το σκηνικό στην Ανάσταση και, από εκεί, εξελίχθηκε η ιστορία.

Επίσης, το «στρακαστρούκες» έχει κάτι το παιδικό, μια αθωότητα και ως λέξη με «γαργαλάει» πολύ.

Παρακολουθώντας την παράσταση, εγώ τουλάχιστον, σκέφτηκα ότι αυτό το «Στρακαστρούκες» μπορεί να ήταν και σημειολογικό. Ένα έργο, δηλαδή, που θα έκανε θόρυβο-αίσθηση σχετικά με ένα «δύσκολο» θέμα για τους πολλούς.

Ίσως υποσυνείδητα να έχει και αυτή τη συμβολική χροιά.

Αυτό με τον θόρυβο όντως ισχύει. Επειδή, στην πραγματική ζωή, αυτοί οι ήρωες περιθωριοποιούνται από τις κοινωνίες και τις παρέες, ήθελα με αυτόν τον θόρυβο από τις στρακαστρούκες να γίνουν πρωταγωνιστές και ν’ ακουστεί η ιστορία τους. Οπότε, ναι, είναι και κάπως συμβολική η έννοια.

Αυτό είναι και το καλό με την Τέχνη – κάθε άνθρωπος, παρακολουθώντας κάτι, κάνει διαφορετικούς συνειρμούς, κάνει τις δικές του αναφορές, οι οποίες είναι όλες σωστές.

Θεωρείς ότι η Τέχνη μπορεί να βοηθήσει ώστε να ακουστούν τέτοια ευαίσθητα θέματα; Κάνει λίγο ευκολότερο στον θεατή να τα κατανοήσει και να προβληματιστεί;

Σίγουρα μία από τις λειτουργίες της Τέχνης είναι το να προβληματίσει και να αφυπνίσει. Δεν θεωρώ, όμως, ότι είναι μονόδρομος. Η Τέχνη δεν λύνει προβλήματα, απλά τα φέρνει στο φως, τα κάνει ορατά, μας κάνει να τα δούμε μέσα από τον μεγεθυντικό φακό κάθε καλλιτέχνη. Δεν πιστεύω, όμως, ότι απαραίτητα προτείνει λύσεις.

Υπάρχουν άλλοι δρόμοι γι’ αυτό, όπως η Παιδεία – πράγματα, δηλαδή, που αρχίζουν από πολύ νωρίτερα, τότε που δημιουργούνται και οι στέρεες βάσεις που διαμορφώνουν τους ανθρώπους. Άρα, η Τέχνη δεν δίνει τη λύση, αλλά σίγουρα προσφέρει τρόπους προβολής.

Μεταξύ ενηλίκων το bullying µπορεί να γίνεται πιο πολύ «µε το γάντι», αλλά έτσι είναι και πιο δύσκολα αντιµετωπίσιµο.

Πόσο «Δημήτρη» μπορεί να δει κανείς σ’ αυτή τη θεατρική παράσταση; Όχι απαραίτητα ως δικές σου εμπειρίες και βιώματα, αλλά ως ιδέες και «πιστεύω»…

Η παράσταση αυτή έχει σίγουρα το «σύμπαν» το δικό μου, από την άποψη της αισθητικής, αλλά και ως καλλιτεχνικό δημιούργημα. Ο ίδιος ο ήρωας έχει μεν κάποια αυτοβιογραφικά στοιχεία, αλλά υπάρχουν και πολλές διαφορές – δεν είμαι και καθόλου έτσι ως χαρακτήρας.

Έχω πάρει πολλά στοιχεία από την ιστορία του Βαγγέλη Γιακουμάκη, του Ζακ Κωστόπουλου και από πολλά παιδιά που έψαξα, τα οποία δεν είχαν πάρει τόση δημοσιότητα. Επιπλέον, πολλά στοιχεία είναι εντελώς φανταστικά.

Παρόλα αυτά, προσπάθησα κάθε λέξη που χρησιμοποιώ σε αυτή την παράσταση να έχει μέσα λίγη από την «Ποίηση» που εμένα μου αρέσει να βλέπω στα θεατρικά…

Τον «Κωνσταντή», τον ήρωα αυτής της παράστασης, ένα παιδί καταπιεσμένο από την οικογένειά του και στιγματισμένο από τον περίγυρό του, τον συναντάς στον δρόμο;

Πιστεύω πως ναι, έχω συναντήσει τέτοια παιδιά. Αλλά, ξέρεις, επειδή μετά την παράσταση έρχονται και μου μιλάνε και πολλά κορίτσια, είναι ξεκάθαρο ότι δεν είναι θέμα φύλου. Πολύς κόσμος ταυτίζεται με την παράσταση αυτή για διαφορετικούς λόγους: για τη σχέση με τον πατέρα, για τη ζωή στην επαρχία, για την καταπίεση που μπορεί κανείς να υφίσταται και πάλι για διαφορετικούς λόγους.

Γενικώς, η κοινωνία μας είναι γεμάτη με ανθρώπους και καταστάσεις που σου επιβάλλουν να μην είσαι ο εαυτός σου, αναγκάζοντάς σε να μπαίνεις σε καλούπια που είναι αποδεκτά από τους άλλους. Υπό αυτή την έννοια, είναι πιο ευρύ το φάσμα των ανθρώπων που μπορούν να συνδεθούν με αυτή την ιστορία.

Μεγαλώνουμε έχοντας γύρω μας τέτοιες συμπεριφορές, τις οποίες πολλοί εξωραΐζουν – «έλα μωρέ, για πλάκα είναι, δεν είναι και κάτι τρομερό…». Παρόλα αυτά, κάποια παιδιά πραγματικά τα στιγματίζουν.

Ένα από τα θέματα που θίγει το έργο είναι και εκείνο της «Αγίας Ελληνικής Οικογένειας», προφανώς ειρωνικά… Όσο κι αν θεωρούμε ότι έχουμε προχωρήσει ως κοινωνία, πιστεύεις ότι εξακολουθεί να παίζει η οικογένεια τόσο καταλυτικό ρόλο στη δημιουργία τέτοιων συνδρόμων στα παιδιά;

Από την ψυχοθεραπεία που κάνω τα τελευταία πολλά χρόνια, αντιλαμβάνομαι και εμπειρικά, αλλά και από την πλευρά των επιστημόνων που είναι επαγγελματίες στον τομέα αυτό, ότι η οικογένεια είναι εκείνη που εξακολουθεί να παίζει τον σημαντικότερο ρόλο. Το πρώτο μας «σύμπαν» ως παιδιών είναι η μαμά μας και ο μπαμπάς μας, και όσα μας περνάνε λέγοντάς τα συνειδητά ή και ασυνείδητα, εμείς τα απορροφάμε σαν σφουγγάρια. Δεν έχουμε ως παιδιά την κριτική ικανότητα να ξεχωρίσουμε τι από αυτά που εισπράττουμε είναι σωστό και τι όχι.

Αν έχουμε μεγαλώσει μέσα σε μια οικογένεια, η οποία είναι ομοφοβική ή ρατσιστική, μεγαλώνουμε κι εμείς με αυτό. Μετά λοιπόν, όταν ενηλικιωνόμαστε, πρέπει να μπούμε στην αντίστροφη διαδικασία, ώστε να μπορέσουμε να τα αναιρέσουμε – κι αυτό αν ευδοκιμούν οι συνθήκες, αν υπάρχει το σωστό περιβάλλον…

Άρα, πρώτα επηρεάζει τη διαμόρφωσή μας η οικογένεια. Μετά έρχεται το σχολείο που, βέβαια, ήδη μέχρι τα 6 χρόνια, πριν καν ξεκινήσουμε, η βασική δουλειά έχει γίνει.

Δημήτρης Σαμόλης

Δεν πρέπει, όμως, κάποτε να εξετάσουμε και τον παράγοντα «σχολείο», σε σχέση με τη διαμόρφωση των κοινωνικών προτύπων; Είναι η εκπαίδευση στη χώρα μας αρκούντως συμπεριληπτική;

Κοίταξε… τα τελευταία χρόνια έχει ανοίξει ένας δημόσιος διάλογος γύρω από αυτό. Παρόλα αυτά, όσο κι αν αυτό είναι κάποια πρόοδος, υπάρχουν ακόμα πάρα πολλά περιθώρια βελτίωσης. Θεωρώ ότι ακόμα είμαστε πίσω. Θέλω να ελπίζω ότι ειδικά οι νεότεροι δάσκαλοι και άνθρωποι που μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση των συστημάτων εκπαίδευσης, έχουν πιο ευαίσθητες «κεραίες» απέναντι στη συμπερίληψη και στον αυτοπροσδιορισμό.

Να σου πω την αλήθεια, όμως… Μερικές φορές με πιάνει μια ενοχή: μια χαρά τα συζητάμε, πρακτικά τι γίνεται;

Η ερώτηση αυτή ήταν, στην πραγματικότητα: Πολύ ωραίες οι δημόσιες συζητήσεις, πολύ ωραίες και οι καμπάνιες ευαισθητοποίησης… Είδαμε, όμως, να αλλάζει κάτι ουσιαστικό στην πράξη;

Εγώ πιστεύω ότι ο καθένας, από το μετερίζι που του αναλογεί, μπορεί να κάνει έστω κάτι. Εγώ, ας πούμε, είμαι ηθοποιός και έγραψα κάτι σχετικά με το θέμα αυτό.

Αλλά παίζουν σημαντικό ρόλο οι άνθρωποι που βρίσκονται σε νευραλγικές θέσεις και αποφασίζουν και το τι θα μπει στην ύλη των βιβλίων, αλλά και εκείνοι που τους τοποθετούν εκεί. Διότι όλα ανθρώπων έργα είναι… Χρειάζεται, λοιπόν, να είναι άνθρωποι με ενσυναίσθηση, που θα βλέπουν μπροστά, που θα αφουγκράζονται τις ανάγκες που έχει η κοινωνία εδώ και τώρα.

Και, εν πάση περιπτώσει, πρέπει κάποτε να μπει και το μαχαίρι στο κόκκαλο, και να αρχίσουν να λέγονται πράγματα που, κάποια χρόνια πριν, ούτε που τα διανοούμασταν. Και πάλι θεωρητικό είναι αυτό που λέω, αλλά κάποτε πρέπει να ληφθούν κάποιες αποφάσεις, ώστε να αρχίσουν να εφαρμόζονται όλα αυτά που λέμε.

Συζητάμε καμιά φορά για το ότι αρχίζουν να θίγονται θέματα που αφυπνίζουν τους ανθρώπους. Ναι, μπορείς να τους αφυπνίσεις και μετά να γυρίσουν πλευρό! Αν δεν έχεις και κάποιες λύσεις να προτείνεις…

Ένα πολύ σημαντικό θέμα που θίγει η παράσταση είναι και το bullying. Κι ενώ συζητούσαμε πριν για το σχολείο (όπου τα φαινόμενα bullying είναι πολλά), αλλά και για τα παιδιά, τα οποία συχνά υιοθετούν άκριτα συμπεριφορές, τι γίνεται με τους μεγαλύτερους; Τι γίνεται όταν το bullying γίνεται πλέον συνειδητά;

Και πάλι θεωρώ ότι αυτό ξεκινάει από το σχολείο. Ίσως τα παιδιά θα πρέπει να ενημερώνονται με τρόπο που να μην τους είναι απωθητικός.

Θα μπορούσαν, ας πούμε, να τους πηγαίνουν οι καθηγητές να βλέπουν παραστάσεις, όπως οι «Στρακαστρούκες»; Πέρα από το κοινό που θα το ενδιέφερε έτσι κι αλλιώς το έργο, ποιοι θεωρείς ότι θα ήταν καλό να δουν αυτή την παράσταση;

Πιστεύω πως, ναι, θα μπορούσαν παιδιά Λυκείου και Γυμνασίου να δουν την παράσταση. Δεν νομίζω ότι θα τους φανεί σκληρή – πλέον, με το Ίντερνετ, νομίζω ότι τα παιδιά βλέπουν πολύ πιο σκληρά πράγματα…

Αλλά και για το bullying που έλεγες πριν, το χειρότερο είναι ότι, πέρα από τις ορατές του μορφές, υπάρχουν και μορφές πολύ υπόγειες τις οποίες εφαρμόζουν οι άνθρωποι μεγαλώνοντας. Μεταξύ ενηλίκων, το bullying μπορεί να γίνεται πιο πολύ «με το γάντι», αλλά έτσι είναι και πιο δύσκολα αντιμετωπίσιμο. Δηλαδή, αν σου ρίξει κανείς ένα χαστούκι, αυτό είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο και «χειροπιαστό». Αν, όμως, ο διευθυντής σου υποσκάπτει συνεχώς ενεργειακά τη θέση σου και τον τρόπο που λειτουργείς στη δουλειά, είναι μία εντελώς άλλη κατάσταση. Είναι εξίσου διαβρωτικό και κακοποιητικό.

Όντας ενήλικος και εργαζόμενος σε πολλά και διάφορα περιβάλλοντα, βλέπω ότι αυτό μπορεί να πάρει πολλές μορφές, οι οποίες είναι δυσδιάκριτες. Πολλές φορές δεν μπορείς να το θίξεις, γιατί μπορεί να σου γυρίσει μπούμερανγκ ή να σου πουν «Δεν είναι έτσι όπως νομίζεις…». Ενώ ξέρουμε πάρα πολύ καλά ότι, όταν εισπράττουμε κάτι, το εισπράττουμε. Είναι ο ελέφαντας μέσα στο δωμάτιο.

Υπάρχει κάποιο σχόλιο ανθρώπου που ήρθε να σε δει στο θέατρο, το οποίο να σε συγκίνησε και να είπες «κάτι έχει καταφέρει αυτή η παράσταση, τελικά…»;

Θα σου πω ένα κοινό τόπο των σχολίων που λαμβάνω, είτε εκεί στο θέατρο, είτε μέσω instagram, κάτι που με κάνει να χαίρομαι πάρα πολύ…

Κατ’ αρχάς, πολλές φορές μου λένε ότι γελάσανε και άνοιξε η ψυχή τους σε κάποια σημεία, κάτι που έκανε και πιο έντονη τη συγκίνηση που ήρθε μετά.

Πολλοί ήταν και εκείνοι που μου είπαν «ένιωσα λιγότερο μόνος». Υπάρχουν πολλά παιδιά που πέρασαν τα ίδια στο σχολείο – και οι λόγοι είναι πάρα πολλοί. Μια κοπέλα μου είπε ότι την κοροΐδευαν για τα κιλά της, ένα άλλο παιδί τον κοροΐδευαν επειδή είχε περίεργο επίθετο…

Αυτό, λοιπόν, το «ένιωσα λιγότερο μόνος» μου αρέσει. Διότι, όταν μοιραζόμαστε τις ιστορίες μας, κάπως συνδεόμαστε. Κι εγώ, πολλές φορές, όταν ακούσω κάποιον με κάτι αντίστοιχο, λέω «Κοίταξε να δεις… Τελικά δεν το περνάω μόνο εγώ»…

Οι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι για να είμαστε συνδεδεμένοι. Όταν, λοιπόν, αναγνωρίζουμε μια «συγγένεια» με τον άλλον, τότε ερχόμαστε κοντά. Και αυτό είναι, τελικά, εκείνο που έχουμε όλοι ανάγκη.

Ο Δημήτρης Σαμόλης στο Instagram