Ελληνικό #metoo: H επανάσταση του 2021
Τι µάθαµε από αυτή την ιστορία;

Η χρονιά που διανύουμε κουβαλά το σημαντικό γεγονός του εορτασμού των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση. Έμελλε, όμως, να κουβαλήσει ακόμα ένα σημαντικό γεγονός: το ξέσπασμα του ελληνικού #metoo. Ένα λυτρωτικό γεγονός, απελευθερωτικό, που μπορεί επίσης να ιδωθεί ως μια επανάσταση. Άλλωστε, γκρέμισε κι αυτό μια σκλαβιά χρόνων για τα θύματα.

της Λίλας Σταμπούλογλου

Η αρχή έγινε με τη μαρτυρία της πρωταθλήτριας ιστιοπλοΐας, Σοφίας Μπεκατώρου. Εκείνη, πρώτη, άνοιξε τον δρόμο, πάνω στον οποίο πάτησαν οι υπόλοιποι. Αποφασισμένη, θαρραλέα, σαφής, η Μπεκατώρου έσκυψε πάνω απ’ τον ασκό του Αιόλου και έκανε τη σχισμή. Έπειτα, ήρθε η μαρτυρία της ηθοποιού Ζέτας Δούκα, η οποία κατήγγειλε μια κακοποιητική συμπεριφορά που υπέστη στη δουλειά της από συνάδελφο, βάζοντας μπροστά μας και την παράμετρο της ηθικής παρενόχλησης, όπως και της κατάχρησης εξουσίας. Εξίσου άσχημη κι αυτή, και σίγουρα όχι λιγότερο σημαντική.
Το τι επακολούθησε μετά, το ξέρουμε όλοι. Κι ακόμα το μαθαίνουμε, μιας και οι καταγγελίες για σεξουαλικές και ηθικές κακοποιήσεις δεν έχουν τελειωμό και μονοπωλούν καθημερινά την επικαιρότητα.

Τι µάθαµε απ’ αυτή την ιστορία;
Πολλά! Βγήκαν χρήσιμα συμπεράσματα, τα οποία, πιστεύω, θα μας κάνουν καλύτερους. Κατ’ αρχάς, καταλάβαμε ότι πολύς κόσμος έχει βιώσει τέτοιου είδους δυσάρεστα περιστατικά. Για την ακρίβεια, συνειδητοποιήσαμε ότι, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, οι περισσότεροι από εμάς έχουμε μια σχετική ιστορία να αφηγηθούμε. Απ’ τη δουλειά, το πανεπιστήμιο, τη σχέση, από το οικογενειακό περιβάλλον, οι ιστορίες είναι πολλές και αφορούν πολύ κόσμο, πολύ περισσότερο απ’ ό,τι φανταζόμαστε. Κι αυτό φέρνει με τη σειρά του ένα ακόμα συμπέρασμα, που δεν είναι άλλο από τη διαπίστωση ότι οι κακοποιητικές συμπεριφορές, ακόμα κι αν συμφωνήσουμε ότι δεν είναι ο κανόνας, πάντως δεν μπορούν να θεωρηθούν και εξαίρεση. Κι αυτό διαπιστώνεται κι από διάφορες έρευνες.
Μια πρόσφατη βρετανική έρευνα, της οργάνωσης του ΟΗΕ UN Women UK, αναφέρει ότι, σε ποσοστό 97%, τα κορίτσια 18-24 ετών δηλώνουν ότι έχουν παρενοχληθεί σεξουαλικά. Ένα 80% των γυναικών κάθε ηλικίας, πάλι, απάντησαν θετικά στην ερώτηση αν έχουν παρενοχληθεί σε δημόσιο χώρο. Μιλάμε για τρομακτικό ποσοστό.
Και δεν είναι, βέβαια, μόνο οι γυναίκες. Την παρενόχληση τη βιώνουν όλοι, ανεξαρτήτως φύλου: «Εδώ έχουμε να κάνουμε με μία κρίση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Δεν αρκεί απλώς να πούμε ότι πρόκειται για ένα πολυσύνθετο πρόβλημα και δεν μπορούμε να το λύσουμε. Πρέπει να το αντιμετωπίσουμε τώρα», δήλωσε η Κλερ Μπάρνετ, διευθύντρια του βρετανικού παραρτήματος της οργάνωσης γυναικών του ΟΗΕ. Στην ίδια έρευνα, οι ερωτηθείσες απάντησαν ότι δεν το καταγγέλλουν, γιατί δεν έχουν εμπιστοσύνη στην πρόθεση και την ικανότητα των αρχών να διαχειριστούν το φαινόμενο.

Όχι, σίγουρα δεν μπορούμε να μιλάμε για εξαιρέσεις. Κι αυτό είναι κάτι που πρέπει να μας προβληματίσει. Το ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι πέφτουν θύματα, σημαίνει κατ’ αρχάς ότι υπάρχουν άλλοι τόσοι θύτες. Οι οποίοι, άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο, βρίσκουν πρόσφορο έδαφος για να συμπεριφερθούν χωρίς σεβασμό, με χυδαιότητα και αθλιότητα. Στον σύντροφο, στον συνάδελφο, στον μαθητή, στον φοιτητή, στον φίλο τους και πάει λέγοντας. Το πρόσφορο έδαφος δεν τους το προσφέρουν, βεβαίως, τα θύματα. Το προσφέρουν οι κοινωνικές νόρμες, η νοοτροπία και τα στερεότυπα. Εκείνα, πρωτίστως, καλλιεργούν τις ιδανικές συνθήκες για συμπεριφορές χωρίς ίχνος σεβασμού προς το συνάνθρωπο. Ο σεξισμός, η εκμετάλλευση της εξουσίας έναντι της ανάγκης και του φόβου, η απαιδευσιά, η έλλειψη ενσυναίσθησης. Και μετά, η ανοχή και η σιωπή των άλλων, που αφήνει το πρόβλημα να διαιωνίζεται. Αλλά και η καχυποψία, με την οποία αντιμετωπίζονται τα θύματα από την κοινωνία και τις αρχές. Και, τελικά, η απουσία τιμωρίας των θυτών.

«Τι θα γινόταν, και να μιλούσα; Ποιος θα με πίστευε; Πού θα έβρισκα το δίκιο μου;». Πόσες φορές, αλήθεια, δεν το ακούσαμε κατά τη διάρκεια όλων αυτών των αποκαλύψεων; Ο νόμος της σιωπής. Τόσο βολικός για τους θύτες και για το φαινόμενο της κακοποίησης γενικότερα. Τώρα που το απόστημα έσπασε και ξεχύνεται το πύον από μέσα, καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικό είναι να υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες. Ήθελαν τόσοι να μιλήσουν, αλλά το είχαν κρατήσει μέσα τους. Χρόνια. Ζωές ολόκληρες πέρασαν μ’ ένα μαρτύριο κρυμμένο στα σωθικά τους. Τώρα ένιωσαν δυνατοί να το ξεστομίσουν, γιατί τώρα οι συνθήκες το επέτρεψαν. Και, χάρη σ’ αυτές, τώρα θα τους νιώσουν οι περισσότεροι, αντί να τους αμφισβητήσουν. Όχι ότι δεν συμβαίνει κι αυτό. Ακόμα και τώρα, η αμφισβήτηση παραμονεύει στη γωνία. Αλλά σίγουρα εκφράζεται με λιγότερη ευκολία κι από μικρότερο ποσοστό ανθρώπων.

Μάθαμε και κάτι ακόμα απ’ το ελληνικό #metoo. Πολλοί από εκείνους που καταγγέλθηκαν, είναι άνθρωποι πετυχημένοι στον τομέα τους. Πρόκειται για άτομα που θαυμάζαμε, που εκτιμούσαμε, που τους είχαμε στο απυρόβλητο. Ηθοποιοί πρώτης γραμμής, προπονητές, καθηγητές, διευθυντές. Η ιστορία μάς δίδαξε ότι η συμπεριφορά δεν έχει να κάνει με την επιτυχία, τις γνώσεις ή τη θέση που κατέχει κάποιος. Μας δίδαξε ότι η ανέλιξη στην κοινωνική κλίμακα δεν πρέπει να συγχέεται με το ποιόν του ανθρώπου, αλλά ούτε και η επιτυχία του, κοινωνική και επαγγελματική, πρέπει να τον μετατρέπει σε ιερή αγελάδα.
Πολλά απ’ τα θύματα δεν μιλούσαν τόσο καιρό, γιατί είχαν απέναντί τους επιτυχημένους θύτες και φοβόντουσαν ότι κανείς δεν μπορεί να τους λαβώσει. Ακόμα και το συναδελφικό περιβάλλον των θυτών είχε γνώση των συμπεριφορών τους, αλλά κανείς δεν τολμούσε να τις καταγγείλει. Παρέμεναν στο επίπεδο των παρασκηνιακών συζητήσεων, που το πολύ-πολύ να οδηγούσαν σ’ ένα «δεν συνεργαζόμαστε ξανά με δαύτους». Κι έτσι, οι επιτυχημένοι θύτες συνέχιζαν ανενόχλητοι. Και ακόμα και τώρα, που οι πράξεις τους αποκαλύφθηκαν, επιδεικνύουν μια αλαζονεία και μια αυταρέσκεια ανεπανάληπτη, και η συντριπτική πλειοψηφία αυτών δεν δείχνει ούτε αίσθημα ευθιξίας, ούτε και το παραμικρό ίχνος μεταμέλειας.
Φυσικά, το τεκμήριο της αθωότητας υπάρχει για όλους, αλλά τουλάχιστον δεν μετατρέπεται σε όχημα αθώωσης, στα μάτια των πολλών, πριν μιλήσει η Δικαιοσύνη.

Βέβαια, το μεγαλύτερο συμπέρασμα του ελληνικού #metoo, και το σημαντικότερο όλων, είναι η αποτρεπτική δράση του, μέσα από τη μαζικότητα που απέκτησε. Είναι ένας τοίχος προστασίας, ο οποίος χτίστηκε με φωνές θυμάτων, με ιστορίες, με καταγγελίες και με την κοινωνική κατανόηση και συμπαράσταση. Αυτός ο τοίχος υψώνεται θεόρατος πια, και είναι σίγουρο ότι στη θέα του θα σταματήσουν αρκετοί επίδοξοι κακοποιητές, θα κάνουν μεταβολή και θα οπισθοχωρήσουν, γλιτώνοντας εν δυνάμει θύματα απ’ τις ορέξεις τους.
Το ξέσπασμα του ελληνικού #metoo είναι πρωτίστως μια μέθοδος πρόληψης και αποτροπής της βίας. Κι αυτό είναι το μεγάλο του κατόρθωμα.



Abbvie