Είναι γνωστό πως η Ικαρία αποτελεί παγκόσμιο φαινόμενο μακροζωίας, αφού οι κάτοικοί της ξεχωρίζουν για τα… πολλά και καλά τους χρόνια. Το νησί έχει γίνει αρκετές φορές αντικείμενο επιστημονικών μελετών, οι οποίες επιχειρούν να ανακαλύψουν τα μυστικά που εξασφαλίζουν αυτό το μοναδικό, αξιοζήλευτο, προνόμιο.
του Γιώργου Μουλά
Η μεσογειακή δίαιτα, η φυσική άσκηση και οι ισχυροί κοινωνικοί δεσμοί είναι τα κυριότερα αίτια, σύμφωνα με έρευνα που επιμελήθηκαν η Χριστίνα Χρυσοχόου, καρδιολόγος, Διευθύντρια ΕΣΥ, και ο Χριστόδουλος Στεφανάδης, καθηγητής Καρδιολογίας.
Τα επιστημονικά δεδομένα έδειξαν ότι η Ικαρία, μαζί με τη Σαρδηνία, τη Λόμα Λίντα του Μεξικού, τη Νικόγια στην Κόστα Ρίκα και την Οκινάβα της Ιαπωνίας, είναι οι περιοχές με τα υψηλότερα ποσοστά υπερηλίκων στον κόσμο, αναφερόμενες ως «μπλε ζώνες», καθώς το ποσοστό του πληθυσμού που ζει πάνω από 90 χρόνια είναι περίπου δεκαπλάσιο του μέσου ευρωπαϊκού μέσου χρόνου ζωής, με παράλληλη διατήρηση καλής ποιότητας ζωής.
Παράλληλα, η Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική του ΕΚΠΑ, με επικεφαλής τον καθηγητή Χριστόδουλο Στεφανάδη, ξεκίνησε τα τελευταία 11 χρόνια τη μελέτη «Ικαρία» (IKARIA Study), η οποία καταγράφει τα κλινικά και παρακλινικά χαρακτηριστικά, καθώς και τις καθημερινές συνήθειες των κατοίκων της Ικαρίας μέσης και προχωρημένης ηλικίας.
Στόχος της μελέτης είναι να καθοριστεί ο τρόπος, με τον οποίο μπορούν οι καθημερινές συνήθειες να επηρεάσουν τον κίνδυνο καρδιαγγειακής νόσου σε πληθυσμούς μεσηλίκων και ηλικιωμένων, εξασφαλίζοντας έτσι ένα εργαλείο για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, αλλά και για την καλύτερη αξιοποίηση των υπαρχόντων πόρων περίθαλψης, ιδιαίτερα στους κατοίκους απομονωμένων νησιωτικών περιοχών, όπως η Ικαρία.
Οι γηραιότεροι «δείχνουν τον δρόμο»
Τα πρώτα πορίσματα της μελέτης, η οποία συμπεριέλαβε 673 ηλικιωμένα άτομα (μέσης ηλικίας 75 ετών, εκ των οποίων το 49% ήταν άνδρες) και 657 νεότερα (μέσης ηλικίας 54, 46% άνδρες), μόνιμους κατοίκους του νησιού, κατέληξαν, μεταξύ άλλων, σε μερικά πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία:
Εκείνο που φαίνεται να διακρίνει τους ηλικιωμένους κατοίκους της Ικαρίας είναι ο τύπος της δίαιτας που ακολουθούν, ο οποίος περιλαμβάνει συχνότερα ψάρι, φρούτα, λαχανικά, όσπρια, αφεψήματα από βότανα και τσάι, απ’ ό,τι η δίαιτα των νεότερων. Η υιοθέτηση πιο υγιεινής διατροφής ήταν συχνότερη στους ηλικιωμένους της Ικαρίας (68% στους υπερήλικες άνδρες άνω των 80 ετών και 64% στις υπερήλικες γυναίκες), σε σύγκριση με ανάλογης ηλικίας άτομα αστικών περιοχών της Ελλάδας, καθώς και άλλους νησιωτικούς πληθυσμούς της Μεσογείου.
Επιπλέον, το 50,5% των υπερηλίκων της Ικαρίας ανέφεραν τήρηση θρησκευτικής νηστείας. Χαρακτηριστικό είναι, ακόμα, το γεγονός ότι τα ηλικιωμένα άτομα συνηθίζουν τη μεσημεριανή ανάπαυση (ποσοστό 75%) συχνότερα από τους νεότερους, εμφανίζοντας και χαμηλότερα ποσοστά κατάθλιψης.
Από τα ηλικιωμένα άτομα, όσοι ακολουθούσαν συχνότερα μεσογειακού τύπου δίαιτα, είχαν σε μικρότερη συχνότητα παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, ενώ η συχνή εβδομαδιαία κατανάλωση ψαριού σχετίστηκε και με καλύτερη διατήρηση της ελαστικότητας των αγγείων, δηλαδή καλύτερη αγγειακή ηλικία.
Η υιοθέτηση της μεσογειακής δίαιτας έδειξε να έχει ευεργετικές επιδράσεις ακόμα και στα διαβητικά ηλικιωμένα άτομα, καθώς βελτιώνει τον γλυκαιμικό έλεγχο και την αορτική διατασιμότητα (την ελαστικότητα των αγγείων). Επιπλέον, φαίνεται ότι μειώνει και τα αυξημένα επίπεδα ουρικού οξέος αίματος, τα οποία οδηγούν σε εμφάνιση ουρικής αρθρίτιδας.
Ανάλογα, δε, και η καθημερινή χρήση ελαιολάδου αποδείχτηκε ότι έχει ευεργετική επίδραση στη σεξουαλική ζωή των ηλικιωμένων, με καλύτερα ποσοστά ικανοποίησης από την ερωτική τους δραστηριότητα. Χαρακτηριστικά, σε πληθυσμό 284 ηλικιωμένων ανδρών, από 65 έως 99 ετών, οι οποίοι συμπλήρωσαν το ειδικό ερωτηματολόγιο ερωτικής δραστηριότητας, ποσοστό 60% ανέφερε τουλάχιστον μέτρια αυτοπεποίθηση κατά τη διάρκεια ερωτικής συνεύρεσης, ενώ ποσοστό 50% ανέφερε ολοκλήρωση της συνεύρεσης.
Όσον αφορά την κατανάλωση καφέ, η μέτρια κατανάλωση (1-2 φλιτζάνια) ελληνικού καφέ καθημερινά σχετίστηκε επίσης με καλύτερη διατήρηση της ελαστικότητας των αγγείων.
Τα ποσοστά κατάθλιψης των ηλικιωμένων Ικαριωτών ήταν από τα χαμηλότερα, σε σύγκριση με άλλους πληθυσμούς ηλικιωμένων, καθώς συμπτωματολογία σοβαρής κατάθλιψης καταγράφηκε σε ποσοστό 4% των ηλικιωμένων ανδρών και 9% των ηλικιωμένων γυναικών.
Όπως αναμενόταν, τα ηλικιωμένα άτομα με υψηλά επίπεδα κατάθλιψης είχαν μεγαλύτερο ποσοστό καρδιομεταβολικού συνδρόμου, λιγότερα χρόνια εκπαίδευσης στο σχολείο, υψηλότερα ποσοστά αρτηριακής υπέρτασης, σακχαρώδους διαβήτη και καρδιαγγειακής νόσου και χειρότερα επίπεδα φυσικής άσκησης, σε σύγκριση με τα άτομα που εμφάνιζαν τα χαμηλότερα ποσοστά κατάθλιψης.
Αυτό το εύρημα υποστηρίζεται και από άλλες διεθνείς μελέτες, οι οποίες αποδεικνύουν τη δυσμενή επίδραση της κατάθλιψης στην καρδιαγγειακή υγεία. Ωστόσο, στα ηλικιωμένα άτομα της μελέτης «Ικαρία», φάνηκε ότι η συχνότερη κατανάλωση ψαριού (3-5 μερίδες την εβδομάδα) βελτιώνει τα ποσοστά κατάθλιψης.
Επιπλέον, η εν λόγω κατανάλωση ψαριού φάνηκε να βοηθά και στη διατήρηση καλής νεφρικής λειτουργίας, ακόμα και σε άτομα με αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη και άλλες ανθυγιεινές συνήθειες ζωής.
Φυσική άσκηση: Το κλειδί για την υγεία
Όσον αφορά την άσκηση, το 85% των συμμετεχόντων ανέφεραν μέτρια ενασχόληση σε φυσική δραστηριότητα. Σύμφωνα με τα στοιχεία, η ενασχόληση σε βάδιση και αγροτικές δουλειές, την οποία παρουσιάζουν τα ηλικιωμένα άτομα της μελέτης, βελτιώνει το σωματικό βάρος και μειώνει την εμφάνιση καρδιαγγειακών επεισοδίων, ενώ ελαττώνει και το μέγεθος αύξησης της μάζας της καρδιάς ακόμα και σε υπέρβαρα/παχύσαρκα άτομα. Το γεγονός αυτό ήταν πιο έκδηλο στις γυναίκες.
Επιπλέον, η καθημερινή φυσική δραστηριότητα μεταξύ των υπερηλίκων (άνω των 80 ετών) φαίνεται να σχετίζεται με 54% μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακής νόσου, καθώς και με μικρότερη περιφέρεια μέσης (που αποτελεί δείκτη κεντρικής παχυσαρκίας), μικρότερη συχνότητα εμφάνισης σακχαρώδους διαβήτη και υψηλότερη HDL (καλή) χοληστερόλη.
Η τακτική φυσική δραστηριότητα συνδέεται, επίσης, με αυξημένα επίπεδα τεστοστερόνης στα ηλικιωμένα άτομα, προσφέροντας έτσι μεγαλύτερη καρδιαγγειακή προστασία. Κι αυτό, διότι τα αυξημένα επίπεδα τεστοστερόνης έχουν σχέση με μικρότερη συχνότητα καρδιαγγειακής νόσου και καρδιομεταβολικού συνδρόμου, καθώς και με σημαντικά μικρότερη συγκέντρωση φλεγμονωδών δεικτών που σχετίζονται με την εκδήλωση και πρόγνωση της αθηροσκλήρωσης.
Τέλος, σχετίζεται και με μεγαλύτερη νοητική εγρήγορση, καθώς τα ηλικιωμένα άτομα που είχαν καθημερινή φυσική δραστηριότητα, παρουσίαζαν αυξημένη (οκταπλάσια) πιθανότητα διατήρησης καλής νοητικής λειτουργίας.
Ο ρόλος της ενεργής κοινωνικής ζωής
Αυτό που φαίνεται να χαρακτηρίζει τα ηλικιωμένα άτομα της Ικαρίας είναι οι στενοί οικογενειακοί δεσμοί, η συντροφικότητα, οι έντονες κοινωνικές συναναστροφές, αλλά και η συμμετοχή σε κοινωνικά δρώμενα, σε σύγκριση με ηλικιωμένους αστικών κέντρων. Τα στοιχεία αυτά αποδείχθηκε ότι παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο στην επίτευξη μακροζωίας, αποτελώντας άλλο ένα βασικό κομμάτι αυτού του παζλ που ονομάζεται «ικαριώτικος τρόπος ζωής».
Αν ήταν, λοιπόν, να συνοψίσουμε τα γενικά χαρακτηριστικά των ηλικιωμένων Ικαριωτών που φαίνονται να τους εξασφαλίζουν μακροβιότητα, σε συνδυασμό με μια καλή ποιότητα ζωής, θα καταλήγαμε στα εξής:
- Κατανάλωση μικρών μερίδων φαγητού
- Διατροφή βασισμένη σε γεωργικά προϊόντα
- Μέτρια κατανάλωση αλκοόλ
- Καθημερινή φυσική δραστηριότητα
- Διατήρηση ισχυρών οικογενειακών δεσμών
- Διατήρηση αισιόδοξης στάσης ζωής
- Συμμετοχή σε κοινωνικές ομάδες με κοινά ενδιαφέροντα και απόψεις
- Συντροφικότητα και αποφυγή απομόνωσης
- Χαλιναγώγηση άγχους, μέσα από μια λιτή ζωή
Πηγές
https://www.mdpi.com/2072-6643/13/4/1386/htm
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3051199/