Ήθελα να γράψω κάτι για την ενσυναίσθηση. Γι’ αυτή την ικανότητα να µπαίνεις «στα παπούτσια» του άλλου και να καταλαβαίνεις πώς αισθάνεται, ώστε να µπορέσεις να συνδιαλλαγείς ουσιαστικά µαζί του. Νόµιζα ότι θα ήταν εύκολο. Δεν είναι.
«Έλα λίγο στη θέση µου…». Πόσες φορές το έχουµε ακούσει; Πόσες φορές το έχουµε πει εµείς, οι ίδιοι, σε κάποιον; Κι όµως, λέγοντας κάτι τέτοιο, στην πραγµατικότητα δεν επικαλούµαστε την ενσυναίσθηση του άλλου. Του ζητάµε απλά να µας δικαιολογήσει.
Κι αυτή είναι η µεγάλη διαφορά: Την ενσυναίσθηση την επιδεικνύεις κυρίως όταν δεν σου το ζητάνε.
Όταν υποφέρεις βαθιά, συνήθως δεν µιλάς – δεν έχεις κουράγιο να συζητήσεις, δεν το αντέχεις. Τότε ακριβώς είναι που έχεις τη µεγαλύτερη ανάγκη κάποιος να σε καταλάβει, να σου πει µε τον τρόπο του «Σε βλέπω… Δεν είσαι µόνος σου».
Γι’ αυτό και η ενσυναίσθηση είναι τόσο δύσκολο να κατακτηθεί. Γιατί κανείς δεν σου το κάνει εύκολο – απαιτεί να έχεις τις κεραίες σου τεντωµένες, να «διαβάζεις» τον άλλον όταν εκείνος αρνείται ή αδυνατεί να ζητήσει βοήθεια. Και δεν χρειάζεται πάντα να κάνεις πολλά. Μπορεί να είναι ένα χαµόγελο, µια αγκαλιά έτσι, στο άσχετο, ένα χαζό αστείο που θα πεις µόνο και µόνο για να κάνεις τον άλλον να γελάσει, ένα «Είµαι εδώ, αν θελήσεις να µιλήσεις».
«Και θα το καταλάβει ο άλλος;». Θα το καταλάβει. Θα το εισπράξει η ψυχή του που αγωνιά να βρει κάπου να πιαστεί.
«Η ενσυναίσθηση µπορεί να αποκτηθεί», σύµφωνα µε το διαδραστικό εκπαιδευτικό πρόγραµµα «Ενσυναίσθηση, Ενδυνάµωση, Επικοινωνία» που πραγµατοποιεί αυτή την περίοδο η Ελληνική Πνευµονολογική Εταιρεία, απευθυνόµενη σε ιατρούς πνευµονολόγους, οι οποίοι κατά την πανδηµία ανέλαβαν µεγάλο µέρος της ευθύνης της φροντίδας ασθενών µε COVID-19.
Μπορεί να αποκτηθεί, όντως; Και, αν ναι, κάνουµε κάτι γι’ αυτό ως κοινωνία; Οτιδήποτε…;
Και τι να καταλάβει ένα παιδί περί ενσυναίσθησης, όταν ακούει στις ειδήσεις για µια µητέρα που σκότωσε τα παιδάκια της; Όταν ακούει για γυναίκες και άνδρες που κακοποιήθηκαν ποικιλοτρόπως, αλλά το έκρυψαν φοβούµενοι τον στιγµατισµό;
Τι κάνει η (ελληνική) εκπαίδευση γι’ αυτό; Υπάρχει πρόνοια για να µάθουν τα παιδιά και κάτι άλλο, πέρα από το να παπαγαλίζουν ηµεροµηνίες ιστορικών γεγονότων, µαθηµατικούς τύπους και φιλοσοφικούς ορισµούς; Κάνει κάτι για να τα µάθει να «αισθάνονται»;
Προσωπικά, δεν είµαι απόλυτα βέβαιη ότι η ενσυναίσθηση µπορεί να διδαχθεί. Πιστεύω ότι καλλιεργείται διά της παρατήρησης. Και κυρίως διά της παρατήρησης του οικογενειακού και φιλικού περιβάλλοντος, όσο ακόµα η ψυχούλα σου είναι «εύπλαστη» και διψά να µάθει τους ανθρώπους και τον κόσµο γύρω της. Γι’ αυτό και έχουµε τεράστια ευθύνη ως γονείς, ως παππούδες ή γιαγιάδες, ως µεγάλα αδέλφια, ακόµα και ως φίλοι ή γείτονες…
Αν το καλοσκεφτεί κανείς, ίσως το µόνο που χρειάζεται να είναι µια αναπλαισίωση: Ναι, η κοινωνία µάς µαθαίνει τη σιωπή. Απλώς πρέπει, επιτέλους, να τη µάθουµε για τους σωστούς λόγους. Ας σταµατήσουµε να σιωπούµε για να «µην έχουµε µπελάδες». Ας αρχίσουµε να σιωπούµε για να αφουγκραστούµε τον διπλανό µας.
Μαρία Λυσάνδρου
m.lysandrou@tpb.gr