Μαρία Λυσάνδρου
Η Νικόλ Δημητρακοπούλου πρωταγωνιστεί στην παράσταση «Το σώμα της γυναίκας ως πεδίο μάχης» του Ματέι Βισνιέκ, στο Θέατρο Χώρος. Θα σταματήσουν ποτέ να μας αφορούν τα έργα που μιλάνε για πόλεμο; Η Νικόλ μάς δίνει τους δικούς της λόγους για να πάμε να δούμε την παράσταση. Ένα έργο για την έμφυλη βία. Πιο επίκαιρο δεν θα μπορούσε να είναι. Δυστυχώς.
Θα πάψουν ποτέ, πιστεύεις, να είναι επίκαιρα τα έργα που μιλάνε για πόλεμο και για όλα όσα αυτός φέρνει μαζί του…;
Δυστυχώς, όχι… Το βλέπουμε από τους πολέμους που συμβαίνουν τώρα γύρω μας στην Ουκρανία, στη Γάζα, αλλά και σε κάθε πόλεμο – είτε συντελέστηκε πριν από έναν αιώνα, είτε τώρα.
Η αποκτήνωση του ανθρώπου που συνεπάγεται ο πόλεμος είναι πάντοτε ίδια. Το σώμα της γυναίκας παραμένει ένα πεδίο μάχης ακόμα και στις σύγχρονες κοινωνίες, όπου, θεωρητικά, έχουμε προχωρήσει. Το θέμα της παράστασης είναι το πώς ένας σύγχρονος άνθρωπος φτάνει στο σημείο να σκοτώσει και να προβεί σε βιασμούς γυναικών, δολοφονίες παιδιών, βασανισμούς αμάχων.
Είναι ένα ερώτημα για την ίδια την ανθρωπότητα. Δεν πρόκειται για ατομική ευθύνη των στρατιωτών, αλλά για συντεταγμένη κατεύθυνση.
Μίλησέ μου λίγο για τη δική σου ηρωίδα.
Η Ντόρα είναι μια Βόσνια γυναίκα, η οποία έχει πέσει θύμα βιασμού από στρατιώτες κατά τη διάρκεια του πολέμου. Το σώμα της έχει υπάρξει πεδίο μάχης και τα αποτελέσματα αυτής της πράξης προσπαθεί να διαχειριστεί κατά τη διάρκεια του έργου. Δεν κατηγορεί την αντίπαλη πλευρά, αλλά όλους όσοι αναμείχθηκαν σε αυτόν τον πόλεμο, δηλαδή όλους τους Βαλκάνιους. Αλλά και συνολικά τον άνθρωπο που γεννά τους πολέμους.
Η προσπάθεια να ενσωματώσεις την κατάσταση στην οποία βρίσκεται μια γυναίκα αμέσως μετά τον βιασμό, είναι μια τεράστια βουτιά στον πόνο και τη διάλυση.
Το έργο στηρίζεται κυρίως σε σένα και τη συμπρωταγωνίστριά σου, Σοφία Παλάντζα – κι αυτό έρχεται να προστεθεί στο ότι η παράσταση είναι επιπλέον έντονα φορτισμένη συναισθηματικά. Ποιες οι σημαντικότερες δυσκολίες για έναν ηθοποιό που καλείται να φέρει εις πέρας ένα τόσο απαιτητικό εγχείρημα;
Πράγματι, είναι μια πολύ απαιτητική παράσταση για τον ηθοποιό. Στο έργο αυτό πρέπει να είσαι εκεί με όλο σου το «είναι», σε ένα πολύ υψηλό ενεργειακό επίπεδο. Η προσπάθεια να ενσωματώσεις την κατάσταση στην οποία βρίσκεται μια γυναίκα αμέσως μετά τον βιασμό, είναι μια τεράστια βουτιά στον πόνο και τη διάλυση.
Όπως και το σώμα της γυναίκας που έχει υποστεί τον βιασμό, έτσι και το σώμα του ηθοποιού πρέπει να είναι έκθετο στο κοινό, και ο συναισθηματικός του κόσμος επίσης. Το έργο αυτό δεν σου αφήνει καμία χαραμάδα ξεκούρασης επί σκηνής.
Στην περιγραφή της παράστασης, διαβάζουμε για ένα «τύπο βίας εκτός της δολοφονικής, που δεν στοχεύει να επιτύχει τον θάνατο ενός εχθρού ως κύριο σκοπό, αλλά στοχεύει στο να καταστρέψει τον ίδιο τον πυρήνα του ανθρώπινου όντος, ενώ κρατά το σώμα ζωντανό». Η περιγραφή αυτή, ωστόσο, δεν αφορά μόνο στον πόλεμο…
Σίγουρα έχει να κάνει με κάθε παράδειγμα έμφυλης βίας. Με κάθε περίπτωση άσκησης βίας στο γυναικείο σώμα, προκειμένου να παραμείνει υποχείριο του άνδρα. Αυτή η μορφή βίας είναι που οδηγεί, τελικά, και στις γυναικοκτονίες. Αλλά και με κάθε μορφή ακραίας ψυχολογικής βίας, όπου ο άνθρωπος οδηγείται, τελικά, στο να απωλέσει κάθε στοιχείο αυτοεκτίμησης και να γίνει έρμαιο του κακοποιητή του.
Υπάρχει κάποια φράση στην παράσταση (αν και υποψιάζομαι ότι μπορεί να είναι και περισσότερες) που να σε «ακούμπησε» με το που διάβασες το κείμενο; Και, ενδεχομένως, να συνεχίζει να σε επηρεάζει ακόμα;
Η Ντόρα, η γυναίκα που ενσαρκώνω, παραμένει σιωπηλή στις τέσσερις πρώτες σκηνές του έργου, παρά την προσπάθεια της Κέιτ, της ψυχολόγου της κλινικής στην οποία βρίσκονται. Δεν μπορεί να μιλήσει, γιατί βρίσκεται σε κατάσταση μετατραυματικού σοκ. Όταν καταφέρνει τελικά να μιλήσει, απευθύνεται στον θεό και προσεύχεται με αυτό τον τρόπο:
– Όχι, κύριε, μη μου πεις ότι ο χρόνος θεραπεύει τα πάντα. Ο χρόνος επουλώνει τις πληγές που επουλώνονται. Αυτό είναι όλο. Ο χρόνος κάνει μόνο ό,τι μπορεί, τίποτα περισσότερο.
– Όχι, κύριε, οι ασεβείς δεν θα τιμωρηθούν ποτέ, και είναι αυτοί που θα κυβερνήσουν τον κόσμο.
– Όχι, κύριε, δεν υπάρχει νίκη του καλού επί του κακού, του φτωχού επί του πλούσιου, της ζωής επί του θανάτου, της ομορφιάς επί της ασχήμιας.
Αν έπρεπε να μου δώσεις μία λέξη που θα συνόψιζε το κεντρικό νόημα του έργου, τι θα μου έλεγες;
«Τραύμα».
Γιατί να έρθει, λοιπόν, κάποιος στο Θέατρο «Χώρος» να δει την παράσταση; Δώσε μου τους δικούς σου λόγους…
Γιατί είναι μία παράσταση που ακροβατεί ανάμεσα στα όρια του θεάτρου ντοκουμέντο και της ποίησης. Γιατί είναι ένα έργο που δεν ρίχνει τις ευθύνες στη μία ή την άλλη πλευρά, αλλά στην ίδια τη φύση του πολέμου και στη ροπή του ανθρώπου στο κακό.
Μόλις πριν λίγες μέρες, είχαμε τη μεγάλη χαρά να παρακολουθήσει την παράστασή μας ο Ματέι Βισνιέκ, ο συγγραφέας του έργου, και είπε το εξής, το οποίο είναι ένας πολύ σημαντικός λόγος για να δεις την παράσταση: Όταν συνέβαινε ο πόλεμος στη Βοσνία, ο ίδιος ήταν ανταποκριτής στην Γαλλία για μια εφημερίδα, και καθημερινά μετέφερε όλα τα αποτρόπαια γεγονότα του πολέμου αυτού. Συνεχώς σκεφτόταν τι μπορεί να κάνει, πώς μπορεί να βοηθήσει. Και έτσι αποφάσισε να γράψει αυτό το έργο. Σκέφτηκε ότι, έτσι, θα μπορέσει να κάνει γνωστή τη φρίκη αυτή σε όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο και έστω και αν ένας θεατής μετατοπιστεί, θα είναι μια μικρή νίκη.
* «Το σώμα της γυναίκας ως πεδίο μάχης» στο θέατρο Χώρος για άλλες τέσσερις παραστάσεις. Μάθετε περισσότερα εδώ