Ελεάνα Γαρίνη: «Η αντιμετώπιση του πόνου είναι αναφαίρετο ανθρωπιστικό δικαίωμα του ασθενούς»

Πόσα γνωρίζουμε για την ειδικότητα του αναισθησιολόγου; Οι περισσότεροι από εμάς, ελάχιστα. Κι όμως, αποτελεί μία κομβική ιατρική ειδικότητα, έχοντας την ευθύνη να κρατήσει ασφαλή τον ασθενή κατά την ευαίσθητη περίοδο ενός χειρουργείου. Παρά την κρισιμότητα των υπηρεσιών τους, οι αναισθησιολόγοι στην Ελλάδα βρίσκονται σταθερά αντιμέτωποι με προβλήματα, όπως η υπερ-εργασία, οι χαμηλοί μισθοί, αλλά και οι αναγκαστικές μετακινήσεις λόγω υποστελέχωσης των νοσοκομείων, εργαζόμενοι συχνά υπό δυσμενείς συνθήκες. Η κ. Ελεάνα Γαρίνη MD MSc EDAIC EDRA, Διευθύντρια Αναισθησιολόγος στο Νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία» και Πρόεδρος της Ελληνικής Αναισθησιολογικής Εταιρείας, μας διαφωτίζει σχετικά με τον σημαντικό ρόλο των αναισθησιολόγων και σκιαγραφεί την κατάσταση που επικρατεί σήμερα στη χώρα μας στον συγκεκριμένο κλάδο.

Είμαστε αρκετά ενημερωμένοι στην Ελλάδα, ως ασθενείς ή δυνάμει ασθενείς, σχετικά με τον ρόλο του αναισθησιολόγου;

Η απάντηση είναι πως όχι, καθώς οι ερωτήσεις που συχνά μας κάνουν οι ασθενείς («θα είσαι εκεί, γιατρέ;») αποκαλύπτουν ότι δεν γνωρίζουν πως, εκτός από το να χορηγούμε τα φάρμακα της αναισθησίας, είμαστε εκεί να αντιμετωπίζουμε οποιαδήποτε αστάθεια ή αντίδραση κατά τη διάρκεια του χειρουργείου.

Αυτό, βέβαια, αλλάζει προς το καλύτερο. Ο κόσμος έχει μεγαλύτερη πρόσβαση στην διαδικτυακή πληροφορία. Ειδικότερα όμως στη χώρα μας, τα προβλήματα που αντιμετώπισε η ειδικότητα έφεραν αναγκαστικά στη δημοσιότητα και τον ρόλο μας, έστω με αυτό τον… ανορθόδοξο τρόπο.

Ο ρόλος ενός αναισθησιολόγου είναι κομβικός καθ’ όλη την περιεγχειρητική περίοδο. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό στην πράξη;

Χρησιμοποιήσατε τη λέξη κλειδί: «Περιεγχειρητική» ιατρική είναι, στην πραγματικότητα, αυτό που κάνουμε.

Είμαστε υπεύθυνοι προεγχειρητικά να διερευνήσουμε τα ιατρικά προβλήματα του ασθενή και να δρομολογήσουμε παρεμβάσεις (εξετάσεις, φάρμακα, διακοπή καπνίσματος) που θα οδηγήσουν τον ασθενή στο χειρουργείο στην καλύτερη δυνατή κατάσταση.

Κατά τη διάρκεια της επέμβασης, φροντίζουμε την «ομοιόσταση», τη σταθερότητα δηλαδή των συνθηκών του ανθρώπινου σώματος (των υγρών και ηλεκτρολυτών, των επίπεδων αιμοσφαιρίνης και γλυκόζης, της θερμοκρασίας κ.λπ.) και επεμβαίνουμε σε διάφορες λειτουργίες (αναπνοή, αρτηριακή πίεση, διούρηση), ώστε να εξασφαλίζεται η ισορροπία των οργάνων κατά τη διάρκεια μιας τραυματικής για τον οργανισμό κατάστασης, όπως το χειρουργείο. Μεγάλο ρόλο παίζει η παρακολούθηση, το “monitoring” των ζωτικών κατά την επέμβαση, ένα πεδίο που η σημερινή τεχνολογία έχει πραγματικά απογειώσει.

Μετεγχειρητικά σχεδιάζουμε αναλγητικό πλάνο που θα βοηθήσει τον ασθενή να αναρρώσει και να κινητοποιηθεί.

Μέσα σε όλη αυτή τη διαδικασία είμαστε υπεύθυνοι για την ασφάλεια, αλλά και την αξιοπρέπεια του ασθενή στην ευαίσθητη και ευάλωτη αυτή περίοδο.

Και, τέλος, είμαστε υπεύθυνοι για την αναισθησία/καταστολή/ αναλγησία, δίχως την οποία απλά δεν είναι δυνατή η διεξαγωγή του χειρουργείου!

Ποια είναι η μεγαλύτερη παρανόηση που γίνεται συνήθως σχετικά με τον/ την αναισθησιολόγο; Με λίγα λόγια, όταν προετοιμαζόμαστε για μια επέμβαση, για ποια θέματα θα έπρεπε κανονικά να απευθυνθούμε σε εκείνον/η, αλλά οι περισσότεροι από εμάς απευθυνόμαστε αλλού (ή και σε κανέναν) λόγω άγνοιας;

Συχνά ο ρόλος του/της αναισθησιολόγου αποκαλύπτεται όταν ο ασθενής διαπιστώνει ότι «τον έκοψε» και τον ανέβαλε από ένα προγραμματισμένο χειρουργείο. Έχοντας μοναδική επικοινωνία με τον/τη χειρουργό, η προεγχειρητική περίοδος συχνά εξαντλείται στο χειρουργικό πρόβλημα, το οποίο και φέρνει ασφαλώς τον ασθενή στο Νοσοκομείο.

Τα συνοδά του προβλήματα (στεφανιαία νόσος, χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια, μη ελεγχόμενος διαβήτης κ.λπ.) μπορεί να είναι ωστόσο απειλητικά για την υγεία του, και είναι ευθύνη του/της αναισθησιολόγου να σταθμίσει αυτόν τον κίνδυνο και να προετοιμάσει τον ίδιο τον ασθενή, αλλά και το περιεγχειρητικό πλάνο (κατάλληλα monitor, τεχνικές, διαθέσιμο κρεββάτι εντατικής θεραπείας). Οι αποφάσεις αυτές καθοδηγούνται από μια σειρά διεθνών κατευθυντήριων οδηγιών και τοπικών πρωτοκόλλων. Είναι λοιπόν σημαντικό να απευθυνθούμε και να εμπιστευτούμε τον/ην περιεγχειρητικό μας, όπως είπαμε, ιατρό.

Ρητορική μεν η ερώτηση, αλλά σημαντική: Πόσο κρίσιμη είναι η σωστή διαχείριση του πόνου για την επιτυχή έκβαση συνολικά μίας χειρουργικής επέμβασης; Και δεν μιλάμε μόνο κατά τη διάρκεια, μιλάμε και αργότερα, μετεγχειρητικά…

Η αντιμετώπιση του πόνου είναι αναφαίρετο ανθρωπιστικό δικαίωμα του ασθενούς. Και η κουβέντα θα μπορούσε να τελειώσει με αυτή τη φράση.

Ωστόσο, ιατρικά γνωρίζουμε ότι ο επίμονος περιεγχειρητικός πόνος είναι πραγματική απειλή για την υγεία των ασθενών και συχνά για την ίδια τους την αποκατάσταση μετά από το χειρουργείο.

Γνωρίζουμε ότι, μετά από χειρουργείο στον θώρακα για παράδειγμα, η βαθιά αναπνοή και ο βήχας, απαραίτητα για την αποφυγή σοβαρών επιπλοκών, εξαρτώνται από την καλή αναλγησία. Η άμεση κινητοποίηση των ασθενών μετά από επώδυνα ορθοπεδικά χειρουργεία (π.χ. αρθροπλαστική γόνατος) είναι κομβική για την πρόληψη σοβαρών επιπλοκών, όπως φλεβοθρόμβωση, αναπνευστικές λοιμώξεις κ.λπ., και φυσικά δεν είναι εφικτή χωρίς κατάλληλη στοχευμένη αναλγησία.

Τέλος, ο ίδιος ο πόνος προδιαθέτει σε χρονιότητα (chronic post-surgical pain) και μπορεί να αποτελέσει αυτόνομο πρόβλημα υγείας μετά από ένα κατά τα άλλα πετυχημένο, ακόμα και μικρής βαρύτητας χειρουργείο.

Δεν πρέπει, λοιπόν, να υποτιμούμε την κατάλληλη αντιμετώπιση του πόνου ούτε ως ασθενείς, πολύ περισσότερο ως ιατροί.

Τον Νοέμβριο πρόκειται να πραγματοποιηθεί η 1η Πανελλήνια Συνάντηση περί Ιατρικής Κάνναβης και Κανναβινοειδών στην Ελλάδα – ένα πολυσυζητημένο θέμα, το οποίο έχει άμεση σχέση με τη δική σας ειδικότητα. Ποια είναι η δική σας θέση σχετικά με τη χορήγηση των προϊόντων αυτών, τα οποία, αν και ιατρικά καθιερωμένα, συνοδεύονται από ένα είδος προκατάληψης;

Η αναισθησιολογική ειδικότητα περιλαμβάνει το κομμάτι της Αλγολογίας, της αντιμετώπισης του πόνου και, ιδίως, του χρόνιου πόνου. Στο κομμάτι αυτό τα «ταμπού» έχουν καταργηθεί προ πολλού, αφού για την αντιμετώπιση ειδικών επώδυνων συνδρόμων, όπως ο νευροπαθητικός πόνος, τα πρώτης γραμμής φάρμακα έχουν κύρια ένδειξη την επιληψία ή την κατάθλιψη, ωστόσο είναι αποτελεσματικά αναλγητικά.

Είμαστε η πρώτη ειδικότητα που οργάνωσε ημερίδα ενημέρωσης για την ιατρική κάνναβη ήδη από το 2019, με διεθνή συμμετοχή και μεγάλη επιτυχία. Το ενδιαφέρον μας για τη χρήση ενός ακόμα φαρμακευτικού παράγοντα στη φαρέτρα μας είναι πολύ ισχυρότερο από την οποιαδήποτε προκατάληψη είχε στερήσει από την επιστημονική κοινότητα την έρευνα πάνω στην πολύπλοκη λειτουργία του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος. Είμαστε ακόμα στην αρχή της ένταξης των πολλών δραστικών του ουσιών σε θεραπευτικά πρωτόκολλα και αυτό ίσως κάνει και την ενημέρωση των ιατρών ιδιαίτερα σημαντική, ώστε να έχουμε πάντα ασφάλεια και αποτελεσματικότητα

Στη συνάντηση, λοιπόν, θα συμμετέχουν πολλοί αναισθησιολόγοι και ως εισηγητές και ως κοινό, προσεγγίζοντας επιστημονικά και σοβαρά, και φαρμακευτικά, την ιατρική κάνναβη.

Ένα διαχρονικό πρόβλημα στο ΕΣΥ είναι και η έλλειψη αναισθησιολόγων, αποτελώντας μία από τις σοβαρότερες σπαζοκεφαλιές για το Υπουργείο Υγείας. Πριν πάμε στα πρακτικά προβλήματα του κλάδου, ας ξεκινήσουμε από το εξής: Είναι γενικώς η Αναισθησιολογία δημοφιλής ειδικότητα επιλογής για τους φοιτητές Ιατρικής στη χώρα μας; Και αν όχι (ή ναι), γιατί;

Θα ξεκινήσω αισιόδοξα, σημειώνοντας ότι σήμερα οι θέσεις ειδικότητας στην Αναισθησιολογία έχουν σχεδόν γεμίσει. Η «διαφήμιση» της έλλειψης αναισθησιολόγων μεταφράζεται ως δυνατότητα εργασιακής αποκατάστασης, και αυτό φαίνεται να λειτούργησε – τουλάχιστον προσωρινά.

Διαχρονικά, όμως, το πρόβλημα έλλειψης αναισθησιολόγων επανέρχεται τόσο στην Ελλάδα, αλλά και παγκόσμια. Οι χειρουργικές ανάγκες αυξάνονται, αλλά ο ρυθμός διάθεσης νέων αναισθησιολόγων δε συμβαδίζει. Πρόκειται για μια ιδιαίτερη ειδικότητα, όπου ο γιατρός προσφέρει πάρα πολύ, εκτίθεται σε μεγάλο εργασιακό στρες και κίνδυνο για νομικές ευθύνες, και αναγνωρίζεται ελάχιστα. Τόσο οι ασθενείς, όσο και η διοικήσεις των Νοσοκομείων ή η πολιτεία, μας θεωρούν συχνά «δεδομένους».

Είμαστε, όμως, μια δυναμική κοινότητα και προσπαθούμε να το ανατρέψουμε αυτό. Η ειδικότητά μας δίνει πάρα πολλές γνώσεις και δεξιότητες, ενώ οι δυνατότητες παρέμβασης στο επείγον, στην κρίσιμη κατάσταση, αλλά και στη διαχείριση του πόνου με επεμβατικές τεχνικές κάνουν τη σύγχρονη αναισθησιολογία τουλάχιστον συναρπαστική. Αρκεί να τη γνωρίσει κανείς.

To µεγάλο στοίχηµα των επόµενων χρόνων είναι να κρατήσουµε τους λαµπρούς νέους συναδέλφους στο ΕΣΥ και να τους δώσουµε χώρο και προοπτική

Ποιες είναι, λοιπόν, οι βασικότερες αιτίες για τις τόσο σοβαρές ελλείψεις αναισθησιολόγων στο ΕΣΥ; Θέλουμε τη δική σας οπτική – και σε πρακτικό επίπεδο, αλλά και σε ανθρώπινο…

Οι αναισθησιολόγοι στο ΕΣΥ έχουν περάσει σκληρές καταστάσεις εργασιακά κατά τη διάρκεια του μνημονίου, αλλά και της πανδημίας. Έχουν κουραστεί να στηρίζουν ένα σύστημα, το οποίο φαίνεται συχνά χωρίς προοπτική. Συχνά δηλώνουν την απογοήτευσή τους.

Οι περισσότερες διορθωτικές κινήσεις σε επίπεδο ενίσχυσης προσωπικού έγιναν μετά την κατάρρευση των αναισθησιολογικών τμημάτων ή την απειλή/πραγματοποίηση αναστολής των τακτικών χειρουργείων. Η καθήλωση των μισθών στα χαμηλότερα ευρωπαϊκά επίπεδα, η υπερ-εργασία, οι αναγκαστικές μετακινήσεις και η διαρκής πίεση να διατηρηθεί η παραγωγικότητα των χειρουργικών τομέων χωρίς την απαραίτητη στελέχωση σε ιατρονοσηλευτικό προσωπικό δημιούργησε ένα δυσμενές εργασιακό περιβάλλον. Ο ιδιωτικός τομέας, τα Νοσοκομεία του Εξωτερικού, αλλά και της Κύπρου, είναι σοβαροί ανταγωνιστές του ΕΣΥ και απορροφούν τόσο την πλειονότητα των νέων αναισθησιολόγων, όσο και πολλά στελέχη του ΕΣΥ που παραιτούνται.

Η κατάσταση τείνει να βελτιωθεί, το μεγάλο στοίχημα των επόμενων χρόνων είναι να κρατήσουμε τους λαμπρούς νέους συναδέλφους στο ΕΣΥ και να τους δώσουμε χώρο και προοπτική.

Μπορούν να υπάρξουν βιώσιμες λύσεις, ώστε να αντιστραφεί αυτή η κατάσταση; Έχετε συναντήσει τον Υπουργό Υγείας, κ. Άδωνι Γεωργιάδη, και έχετε κάνει σχετικές συζητήσεις. Ποια είναι τα αιτήματά σας ως κλάδου;

Πράγματι συναντηθήκαμε μετά την ανάληψη των καθηκόντων του και εκθέσαμε προτάσεις τόσο για μισθολογική αναβάθμιση, όσο και για ποιοτικές μεταρρυθμίσεις που μπορούν να αναβαθμίσουν τη θέση της ειδικότητας.

Τέτοιες είναι η επικαιροποίηση του Νόμου για την ασφάλεια στην αναισθησία – ένα νομικό πλαίσιο που θα αυστηροποιήσει τους κανόνες ασφάλειας και θα προστατεύσει κυρίως τους ασθενείς και, κατ’ επέκταση, τους ιατρούς από τα συστημικά αίτια των συμβαμάτων (στελέχωση, εξοπλισμό κ.λπ.).

Η θέσπιση, επίσης, εκπαιδευτικών προγραμμάτων ειδικών αντικειμένων (fellowships), όπως η παιδοαναισθησία, και εξειδικεύσεων, όπως η Αλγολογία, όπου υπάρχουν στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες, πλην της δικιάς μας.

Η αναγνώριση των ιατρείων Πόνου και η δυνατότητα συνταγογράφησης εξετάσεων, φυσιοθεραπειών, ώστε να μπορούν να λειτουργούν ολοκληρωμένα και άλλες προτάσεις που θα φέρουν την ειδικότητα ποιο κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η έγκαιρη κάλυψη των κενών θέσεων, αλλά και η ανανέωση των οργανισμών των Νοσοκομείων, ώστε να ανταποκρίνονται στις σημερινές ανάγκες σε προσωπικό.

Δεν υπάρχει κάποια θετική εξέλιξη σε αυτά. Προς το παρόν, η μοναδική μεγάλη μεταρρύθμιση που αφορά τους αναισθησιολόγους έχει να κάνει με τη δυνατότητα ιδιωτικής εργασίας (απογευματινά χειρουργεία, ιδιωτική απασχόληση). Είναι νωρίς να δούμε και να αποτιμήσουμε κατά πόσον θα συγκρατήσει τη φυγή των αναισθησιολόγων ή θα λειτουργήσει απορρυθμιστικά.

Παγκόσμια Ημέρα Αναισθησιολογίας 2024 – Έμφαση στο εργασιακό Well being

Φέτος η WFSA (World Federation of Societies of Anesthesiologists) γιορτάζει την παγκόσμια ημέρα αναισθησιολογίας, προτάσσοντας ως θέμα το εργασιακό “Well being” των αναισθησιολόγων.

Αναφέρεται χαρακτηριστικά: Η «ευημερία» του εργατικού δυναμικού της αναισθησιολογίας είναι ζωτικής σημασίας για τη διασφάλιση της ασφάλειας των ασθενών και τη βελτίωση των αποτελεσμάτων υγείας στις κοινότητες που εξυπηρετούμε. Ωστόσο, οι απαιτήσεις πολλών ωρών, το υψηλό άγχος και η κρίσιμη φύση αυτής της εργασίας μπορούν να οδηγήσουν σε εξάντληση και άλλες προκλήσεις ευημερίας – πρέπει να προσπαθήσουμε να ενισχύσουμε την «ευημερία» όσων αφοσιώνονται στη φροντίδα των ασθενών.

«Νομίζω ότι το πρόταγμα αυτό για τους Αναισθησιολόγους της χώρας μας είναι επίκαιρο και ιδιαίτερα σημαντικό», υπογραμμίζει η κ. Γαρίνη.