Μαρία Λυσάνδρου
Τη Μαρία Κοζάκου τη νιώθεις οικεία από τα πρώτα λεπτά. Είναι η φωνή της που σου είναι τόσο γνώριμη, είναι η θετική της αύρα, είναι η προσήνειά της, είναι ο ωραίος τρόπος έκφρασής της. Υπήρχε σημαντικός λόγος που συναντηθήκαμε, εν μέσω πολλών δικών της υποχρεώσεων: η ΕΡΤ αλλάζει τα τελευταία χρόνια, μετατρεπόμενη σε ένα τηλεοπτικό πρότυπο που θέτει τον Άνθρωπο στο κέντρο, δίνοντας εξαιρετικά δείγματα σε θέματα προσβασιμότητας και συμπερίληψης, βάζοντας το ERTFLIX στη ζωή μας και ενεργοποιώντας ξανά τα κουμπιά 1 – 2 – 3 στο τηλεκοντρόλ (άγραφος νόμος στον συντονισμό καναλιών), τα οποία ήταν για καιρό σε αδράνεια.
Η Μαρία, ως Γενική Διευθύντρια Προγράμματος της ΕΡΤ πια, ήταν η καταλληλότερη για να μας αναλύσει αυτό το άλμα της ελληνικής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, απαντώντας εύστοχα και σε μια ερώτηση που δεν έγινε ποτέ. Διότι τη Μαρία Κοζάκου, όσο απολαμβάνεις να την ακούς, άλλο τόσο απολαμβάνεις και να τη διαβάζεις.
Γενική Διευθύντρια Προγράμματος της ΕΡΤ πια… Τι σημαίνει στην πράξη αυτό για σένα, μία δημοσιογράφο που βρισκόταν μεν πολλά χρόνια στον Οργανισμό, αλλά σε διαφορετικό πόστο και πιο προσανατολισμένη στο ραδιόφωνο; Πώς τη βιώνεις αυτή τη μετάβαση;
Η θέση της Γενικής Διεύθυνσης Προγράμματος περιέχει και το ραδιόφωνο, περιέχει την τηλεόραση, τα μουσικά σύνολα, τις αθλητικές μας διοργανώσεις… Είναι πραγματικά μία πολύ μεγάλη Διεύθυνση, με πολύ μεγάλες ευθύνες. Ωστόσο, η συνεργασία με τις επιμέρους ομάδες είναι εν τω συνόλω μια συναρπαστική διαδικασία.
Εγώ προέρχομαι από ένα πολύ δημιουργικό κομμάτι και προσπαθώ να διατηρώ αυτές τις δημιουργικές μου πλευρές με ό,τι πραγματεύομαι κάθε φορά.
Μπορεί, όμως, να συμβαδίσει το δημιουργικό κομμάτι με το διαδικαστικό και γραφειοκρατικό, τα οποία εμπεριέχει σε μεγάλο βαθμό αυτή η θέση;
Αυτή είναι ωραία ερώτηση. Αλλά να σου πω κάτι; Και από πριν, στη διοίκηση του ραδιοφωνικού σταθμού, η χρυσή τομή για μένα ήταν η συνάντηση του εφικτού με το επιθυμητό. Άρα, ουσιαστικά, στα ίδια βρισκόμαστε και τώρα.
Το προφίλ της ΕΡΤ έχει αλλάξει άρδην τα τελευταία χρόνια. Έχουν γίνει πολύ σημαντικά βήματα μπροστά, ιδιαίτερα στο κομμάτι της προσβασιμότητας, της διαφορετικότητας και της συμπερίληψης. Θεωρείς ότι υπάρχουν κι άλλοι τέτοιοι τομείς που μπορούν να φωτιστούν ή κάποιοι από τους υφιστάμενους που αξίζει να φωτιστούν περισσότερο;
Θα σου πω τη γνώμη μου γενικότερα για τις δημόσιες ραδιοτηλεοράσεις στην Ευρώπη. Η ιστορία των δημόσιων ραδιοτηλεοράσεων, ειδικά στις χώρες της κεντρικής Ευρώπης και τις σκανδιναβικές όπου έχουν μεγάλη δημοφιλία και ο κόσμος τις εμπιστεύεται δίνοντας υψηλά ratings, έχει δείξει στην πράξη ότι η δημόσια ραδιοτηλεόραση προπορεύεται στα θέματα συμπερίληψης, δεν ακολουθεί· εκείνη δίνει τον βηματισμό. Και δίνει τον βηματισμό είτε επειδή αυτό προβλέπεται από τον καταστατικό της χάρτη, είτε επειδή αυτή είναι –ή πρέπει να είναι– η mentalité της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, αλλά και επειδή το οφείλει στους πολίτες που, με τον άλφα η βήτα τρόπο και ανάλογα με τη χώρα, συνδράμουν στην επιβίωσή της.
Πράγματα που πια είναι αυτονόητα, έχουν ξεκινήσει από την ΕΡΤ. Πράγματα που αποτελούν στόχους, εμείς τα δουλεύουμε για να τα παγιώσουμε στην ελληνική τηλεόραση συνολικά, και να ακολουθήσει όποιος θέλει και όποιος μπορεί.
Θέλω λίγο να σταθούμε σ’ αυτό το «όποιος μπορεί». Σε ποιο βαθμό καθορίζεται αυτή η υιοθέτηση της προσβασιμότητας από τις πρακτικές δυνατότητες ενός σταθμού; Τι αλλαγές και διαδικασίες απαιτούνται για να γίνει μια τέτοια προσαρμογή;
Κάθε τηλεοπτικός σταθμός θα μπορούσε να δώσει αυτή την απάντηση ανάλογα με τα δεδομένα του. Εγώ μπορώ να κρίνω από το εξής: για να αυξήσουμε, για παράδειγμα, την προσβασιμότητα της φετινής Eurovision, φτιάχνοντας ένα ξεχωριστό κανάλι που μετέδιδε υποτιτλισμό και διερμηνεία στη Νοηματική, χρειάστηκε να στήσουμε μία παράλληλη τηλεοπτική παραγωγή, η οποία «έτρεχε» ταυτόχρονα με το διεθνές show.
Δεν ήταν ότι απλά βάλαμε έναν άνθρωπο σε ένα δωμάτιο να κάνει διερμηνεία ή ότι εγκαταστήσαμε απλά την τεχνητή νοημοσύνη για να λέει ό,τι ακούει… Ήταν μια διαδικασία που έγινε από ανθρώπους με ειδική επιστημονική κατάρτιση· έγιναν πολλές πρόβες πάνω στα show πριν έρθει η ώρα της ζωντανής μετάδοσης που είδατε εσείς στους δέκτες σας και στο ERTFLIX· δώσαμε κι εμείς ως σχολιαστές, ο Γιώργος Καπουτζίδης κι εγώ, το κάτι παραπάνω με μια περιγραφή, ώστε να εντάξουμε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους στην παρακολούθηση αυτού του show.
Με λίγα λόγια, τα βήματά μας ήταν προσεκτικά, προγραμματισμένα και βάσει ενός επιστημονικού πλαισίου, ώστε να μην κάνουμε λάθος.
Άρα, δεν αρκεί απλά ένας σταθμός να αλλάξει φιλοσοφία. Κάτι τέτοιο, για να γίνει σωστά, προϋποθέτει έξτρα κόσμο, έξτρα ειδικό εξοπλισμό και έξτρα δουλειά…
Απαραίτητη προϋπόθεση είναι όντως η αλλαγή φιλοσοφίας, αυτό είναι το πρώτο. Κι αυτό υπάρχει τα τελευταία χρόνια στην ΕΡΤ, το έχει αποδείξει εδώ και καιρό.
Τώρα θέλαμε να κάνουμε ένα βήμα παραπάνω. Λέγοντας όλα αυτά για τη Eurovision, να πω ότι έχουμε αυτή τη στιγμή σε beta μορφή, δηλαδή σε δοκιμαστική μορφή, ένα σύστημα ταυτόχρονου υποτιτλισμού στο ΕΡΤnews και στα δελτία ειδήσεων, ώστε ο άνθρωπος που χρειάζεται τη συγκεκριμένη ενίσχυση να βλέπει υποτιτλισμένο ζωντανά αυτό που ακούει εκείνη τη στιγμή. Κι αυτό γίνεται μέσω των νέων τεχνολογιών, οι οποίες γίνονται μέσα στην ΕΡΤ, στον Τομέα Τεχνολογίας.
Αυτό θέλω να το τονίσουμε: δεν επαφιέμεθα μόνο στο να χρησιμοποιούμε τις υπηρεσίες των ειδικών επιστημόνων. Δημιουργούμε κι εμείς, εντός της εταιρείας, το απαραίτητο τεχνολογικό development, ώστε από μόνοι μας και με τις δικές μας δυνάμεις να μπορούμε να παρέχουμε το minimum προσβασιμότητας σε όσους το έχουν ανάγκη. Κι αυτό δεν γίνεται επειδή θέλουμε να παρουσιάσουμε ένα κοινωνικό πρόσωπο· γίνεται επειδή είμαστε όλοι Ένα! Είμαστε όλοι Μαζί σ’ αυτά.
Και ένας να υπάρχει που δεν μπορεί να ακούσει καλά το δελτίο ειδήσεων, θα πρέπει να του προσφέρουμε τη δυνατότητα να το καταλάβει στη δική του γλώσσα. Και ένας να μην μπορεί να δει καλά το δελτίο ειδήσεων ή τη Eurovision, πείτε το όπως θέλετε, πρέπει εμείς να του δώσουμε αυτή τη δυνατότητα.
Στο ERTFLIX υπάρχουν μίνι σειρές, οι οποίες έχουν ακουστική περιγραφή. Μπείτε και δείτε «Το Απαραίτητο Φως»! Εκτός από το ότι είναι ένα πραγματικό αριστούργημα, επιλέξτε τη version που λέει «με ακουστική περιγραφή»: θα μπείτε στη θέση του ανθρώπου που θέλει να απολαύσει ένα σίριαλ, αλλά δεν θα το δει με τα μάτια ενός ανθρώπου που βλέπει! Αυτό, λοιπόν, θέλουμε να το αναπτύξουμε – και έρχονται κι άλλα!
Πρόκειται, λοιπόν, για μια νοοτροπία που στηρίζεται στην αλλαγή φιλοσοφίας, στη δυνατότητα χρήσης των νέων τεχνολογιών και των κατάλληλων ανθρώπων, και στη στήριξη στις δικές μας δυνάμεις, μαζί με τις δυνάμεις των ειδικών.
Έχει ευθύνη η δημόσια ραδιοτηλεόραση να λειτουργήσει κατ’ αυτόν τον τρόπο;
Είναι σαφής υποχρέωσή της να προπορεύεται σ’ αυτά τα θέματα!
Η υιοθέτηση της προσβασιµότητας και της συµπερίληψης είναι στόχος µας – και όχι επειδή µας το υπαγορεύει ο καταστατικός χάρτης, αλλά επειδή είµαστε όλοι µαζί Ένα!
Μου είπες πριν ότι αυτού του είδους τη δημόσια ραδιοτηλεόραση τη συναντάει κανείς περισσότερο στις κεντρικές ευρωπαϊκές χώρες και στις σκανδιναβικές. ‘Ίσως, λοιπόν, να πρέπει να επισημάνουμε το πόσο μεγάλο βήμα είναι το να έχουμε μια τέτοια δημόσια ραδιοτηλεόραση στην Ελλάδα, μια νότια χώρα, με όλα τα χαρακτηριστικά των νότιων χωρών από πλευράς νοοτροπίας, τρόπου λειτουργίας και ρυθμών ανάπτυξης.
Θα σου το κάνω λίγο πιο συγκεκριμένο αυτό που έλεγα πριν. Σ’ αυτές τις βόρειες και σκανδιναβικές χώρες, η εμπιστοσύνη του κοινού απέναντι στη δημόσια ραδιοτηλεόραση είναι πολύ μεγάλη, και μεταφράζεται και σε υψηλά ratings. Εμείς ζούμε σε μια χώρα στον Νότο της Ευρώπης όπου, σύμφωνα με τις μετρήσεις, είναι πολύ περιορισμένη η εμπιστοσύνη του κοινού στα media γενικά! Πρέπει, λοιπόν, να αντιπαλέψουμε αυτή την παγιωμένη κατάσταση, ώστε να τους δείξουμε ότι είμαστε εδώ για τον πολίτη. Και θα το καταφέρουμε!
Το ERTFLIX έχει και κάτι άλλο αξιοπρόσεκτο, το οποίο θέλω να σχολιάσουμε. Μιλώντας περί προσβασιμότητας και συμπερίληψης, δεν μιλάμε μόνο για τον τρόπο λειτουργίας της πλατφόρμας. Η προσέγγιση είναι πιο σφαιρική, επεκτεινόμενη και στο περιεχόμενό της: ανά διαστήματα, στο ERTFLIX ανεβαίνουν σχετικές θεματικές κατηγορίες ταινιών και εκπομπών, οι οποίες αναφέρονται π.χ. στη γυναίκα, στην κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ+ κ.λπ…
Βέβαια! Αυτό γίνεται και μέσω της μυθοπλασίας. Στην «Παραλία», για παράδειγμα, η οποία έκλεισε δύο χρόνια πολύ επιτυχούς πορείας, είδαμε τεράστια ποσοστά αποδοχής. Ο κόσμος βλέπει φανατικά την «Παραλία» μέσω ERTFLIX!
Επίσης, είχαμε όλες τις ομάδες των συνανθρώπων μας, όπως τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, να εντάσσονται κανονικά στο περιεχόμενο – μέσα στην πλοκή ή στις γενικές θεματικές. Δεν υπάρχουν διαχωρισμοί. Τα πρότυπα που οφείλει να προβάλλει η δημόσια ραδιοτηλεόραση πρέπει να είναι πέρα από στερεότυπα. Πρέπει να περιλαμβάνει τους πάντες!
Στο ERTFLIX θα δεις και ντοκιμαντέρ, τα οποία θίγουν θέματα «δύσκολα». Αλλά και καταπληκτικές σειρές και ντοκιμαντέρ που μεταδίδονται στην ΕΡΤ2 για τη γυναίκα, για το παιδί, για κοινωνικές ομάδες μη προβεβλημένες… Όλα αυτά είναι στόχος μας – και όχι επειδή μας το υπαγορεύει ο καταστατικός χάρτης, αλλά επειδή είμαστε όλοι μαζί Ένα!
Πέρα από τον καταστατικό χάρτη της ίδιας της ΕΡΤ, υπάρχει και κάποια σχετική ευρωπαϊκή οδηγία, η οποία αφορά συγκεκριμένα στα ΜΜΕ; Κάποια οδηγία που να υπαγορεύει αλλαγές προς αυτή την κατεύθυνση;
Κάθε δημόσια ραδιοτηλεόραση διαθέτει έναν καταστατικό χάρτη, στον οποίο μπορεί κανείς να διαβάσει τους στόχους και τους σκοπούς του κάθε οργανισμού. Εκεί παρατηρείται μια συνοχή, καθώς οι χάρτες αυτοί διαμορφώνονται με βάση αυτά που υπαγορεύει η EBU (European Broadcasting Union), στην οποία ανήκει και η ΕΡΤ.
Grosso modo, υπάρχει μια «συγγένεια» μεταξύ των στόχων και των σκοπών των ευρωπαϊκών δημόσιων ραδιοτηλεοράσεων, η οποία μας φέρνει αρκετά κοντά στον τρόπο που λειτουργούμε – είτε ο οργανισμός λέγεται BBC, είτε ΕΡΤ, είτε RAI, είτε TVE… Οι σκοποί αυτοί έχουν να κάνουν με την εκπαίδευση, με την ψυχαγωγία και με την ενημέρωση των πολιτών χωρίς διακρίσεις. Το πώς εκφράζονται αυτά είναι άλλη συζήτηση. Εκεί υπάρχουν διαφορές, ανάλογα με τη χώρα και τον οργανισμό.
Όντως, η ΕΡΤ έχει αρχίσει να κάνει κάποια σημαντικά βήματα τα τελευταία χρόνια. Αυτό που θέλω να πω είναι ότι η νέα Διοίκηση της ΕΡΤ, και ο νέος Διευθύνων Σύμβουλος, και ο Πρόεδρος, είναι πολύ ζεστά ταγμένοι σ’ αυτή την υπόθεση. Δεν είναι τυχαία αυτά τα βήματα, ούτε απομονωμένα και περιστασιακά, όπως π.χ. το θέμα της Eurovision, που είναι και το πιο προβεβλημένο και δημοφιλές προϊόν.
Φέτος, χάρη στην παρουσία της προσβασιμότητας, το ERTFLIX έσπασε κάθε ρεκόρ χρήσης τις βραδιές των τριών show της Eurovision! Αυτό μεταφράζεται και σε αποδοχή από το κοινό.
Μια και μιλάμε για τη Eurovision, στην οποία διαθέτεις μακρά προϋπηρεσία… Καθαρά μέσα από την προσωπική σου εμπειρία, σε τι επίπεδο θα έλεγες ότι ήμασταν φέτος ως ελληνική αποστολή, αλλά και ως μετάδοση του διαγωνισμού, συγκριτικά με τους απεσταλμένους των υπόλοιπων χωρών;
Όσο πιο οργανωμένη είναι μια ραδιοτηλεόραση, τόσο πιο οργανωμένη είναι και η αποστολή της. Αυτό το βλέπεις σε όλα τα επίπεδα – είτε πας στη Eurovision, είτε πας σε ένα επιστημονικό συνέδριο. Φέτος, η ελληνική αποστολή και ο τρόπος με τον οποίο μεταδόθηκε το προϊόν από το πρόγραμμά μας (και δεν μιλάω για τους δύο σχολιαστές, μιλάω για όλα όσα συζητούσαμε πριν), ήταν από τις top quality περιπτώσεις!
Η αποστολή μας είχε τους σωστούς ανθρώπους στις σωστές θέσεις, που ήξεραν πολύ καλά τι έπρεπε να κάνουν. Αυτό ήταν προφανές. Ο τρόπος μετάδοσης της Eurovision (και πάλι δεν μιλάω για τους δύο σχολιαστές), με την αυξημένη προσβασιμότητα, με την ποιότητα της εικόνας και του ήχου, με τον τρόπο που έφταναν οι φωνές μας στα αυτιά των τηλεθεατών, με το παράλληλο πρόγραμμα που είχαμε ραδιοφωνικά στο Δεύτερο Πρόγραμμα, με το promo και την ενίσχυση που έγινε μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης… όλα αυτά ήταν συγκροτημένα και απόλυτα συντεταγμένα.
Και δεν είναι τυχαίο το ότι φέτος βρέθηκε αυτό το παιδί-θαύμα, αυτό το κορίτσι, η Κλαυδία, με το υπέροχο τραγούδι της, που έκλεψε τις καρδιές των ανθρώπων εντός και εκτός σκηνής… Όλα ήρθανε και δέσανε: η ΕΡΤική αποστολή ήταν εξαιρετική, η καλλιτεχνική αποστολή ήταν εξαιρετική, το τραγούδι ήταν εξαιρετικό, και όλα μαζί δημιούργησαν μια υπέροχη συγκυρία.
Με τα μάτια που παρακολουθείς πλέον την τηλεόραση και λόγω θέσης, πώς θα χαρακτήριζες σήμερα από πλευράς προσβασιμότητας, αλλά και από πλευράς προβολής θεμάτων συμπερίληψης και διαφορετικότητας, την ελληνική τηλεόραση γενικά; Θέλω την άποψή σου.
Νομίζω ότι υπάρχει ένας συντηρητισμός στην ελληνική τηλεόραση, από τον οποίο εκφεύγει σιγά-σιγά η ΕΡΤ. Αυτός ο τηλεοπτικός συντηρητισμός, όμως, δεν συνάδει με αυτό που συμβαίνει πραγματικά στην ελληνική κοινωνία.
Πιστεύω ότι ειδικά οι νεότερες γενιές είναι πολύ πιο μπροστά από αυτό που βλέπουμε στην ελληνική τηλεόραση και γι’ αυτό, αν προσέξεις, τα μερίδια “other”, δηλαδή αυτοί που δεν βλέπουν, αυξάνονται. Συν οι νέες τεχνολογίες, οι οποίες πλήττουν τη γραμμική τηλεόραση… Όλοι θέλουμε να βλέπουμε στον δικό μας χρόνο αυτό το «κάτι»!
Νοµίζω ότι υπάρχει ένας συντηρητισµός στην ελληνική τηλεόραση, από τον οποίο εκφεύγει σιγά-σιγά η ΕΡΤ.
Γι’ αυτό και είναι έξυπνο το ERTFLIX…
Το οποίο είναι και δωρεάν, έτσι; Και διαθέτει και επιπρόσθετο περιεχόμενο, δεν είναι μια πλατφόρμα που παίζει μόνο ό,τι μεταδίδει η γραμμική τηλεόραση!
Σε αντίθεση, λοιπόν, με το ραδιόφωνο, το οποίο αφουγκράζεται τα πράγματα πιο γρήγορα, η τηλεόραση δεν αφουγκράζεται τη νέα γενιά – την έχει λίγο απ’ έξω. Και ίσως την έχει απ’ έξω, γιατί και εκείνη δεν ενδιαφέρεται πολύ για τη συμβατική γραμμική τηλεόραση. Και κάπου εκεί πρέπει να βρούμε πώς μπορούν να μας δουν και να μας ακούσουν οι νέες γενιές, οι οποίες είναι πολλά βήματα πιο μπροστά, σε πολλά θέματα. Δηλαδή, ζητήματα συμπερίληψης σε μια ομάδα 18χρονων (και δεν μιλάω τώρα για ακραία περιστατικά) δεν υφίστανται! Τα έχουν λύσει αυτά τα παιδιά μεταξύ τους!
Αντιθέτως, η τηλεόραση, η οποία ποτέ δεν έχει ξεπεράσει το εντυπωσιοθηρικό κομμάτι της (και δεν μιλάω για την ΕΡΤ), εκείνο το κομμάτι που επενδύει στον πόνο, το αίμα και την τοξικότητα, επιμένει να μας δείχνει αυτά που λειτουργούν ως τροχοπέδη σε μια κοινωνία, η οποία εξελίσσεται. Κι έτσι, έχει χάσει το παιχνίδι!
Και αυτό ενισχύεται από το γεγονός ότι αυτή η θεματολογία έχει «ποτίσει» όλων των ειδών τις εκπομπές, ακόμα και τις ψυχαγωγικές.
Αυτό, λοιπόν, εμείς στην ΕΡΤ το γνωρίζουμε πολύ καλά, γι’ αυτό και κρατάμε την ψυχαγωγία μας σε ένα υψηλό επίπεδο: οι ψυχαγωγικές εκπομπές στην ΕΡΤ1 δεν έχουν καμία σχέση μ’ αυτό τον τρόπο έκφρασης στη δημόσια σφαίρα, κινούνται σε ένα άλλο επίπεδο. Διότι θέλουμε να θέτουμε και την ατζέντα, αλλά και τον τρόπο διαχείρισης αυτών των θεμάτων.
Γι’ αυτό, αν δεις τις δικές μας ψυχαγωγικές εκπομπές (το «Πρωίαν σε Είδον», το «Καλημέρα είπαμε;», το «Στούντιο 4»), θα διαπιστώσεις ότι λειτουργούν με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Και νομίζω ότι είναι και πιο κοντά στην ελληνική κοινωνία αυτό. Ο κόσμος έχει κουραστεί από το καταγγελτικό ύφος και τους καβγάδες – το πιστεύω αυτό!
Τι είναι καλό να πούμε, που δεν το έχουμε πει;
Ένα ερώτημα που μου κάνουν πολύ συχνά, είναι αυτό το «πώς είναι να είσαι γυναίκα Γενική Διευθύντρια;». Χαίρομαι που εσύ δεν μου την έκανες αυτή την ερώτηση! Δεν μέμφομαι τους ανθρώπους που μου την κάνουν – το αντίθετο. Και πάντα την απαντάω με χαρά.
Αυτό που σχολιάζω είναι η ανάγκη να γίνεται αυτή η ερώτηση, επειδή δεν είθισται να βλέπουμε γυναίκες σε τέτοιες θέσεις. Και αυτό, όμως, είναι μέρος της νέας ΕΡΤ!
Βέβαια βρισκόμαστε υπό την κρίση όλων κάθε μέρα, έτσι; Και για να μη βαυκαλιζόμαστε, πρέπει να παραδεχτούμε ότι υπάρχει θέμα με την παρουσία των γυναικών σε υψηλές θέσεις – ειδικά στον χώρο των media και στον χώρο των τεχνολογιών.
Μου αρέσει, λοιπόν, που δεν μου έθεσες καθόλου αυτή την ερώτηση. Διότι, σιγά-σιγά, θα πρέπει να αρχίσουμε να το ξεπερνάμε κι αυτό.
Έτσι θα κλείσουμε, λοιπόν: με μια ερώτηση που δεν έγινε ποτέ!
Ναι, ναι!