Άνοιξη: Ώρα για εκπαίδευση τουαλέτας
Ποιος φοβάται το γιογιό;

Η μετάβαση από την πάνα στο γιογιό μπορεί να είναι μια διαδικασία που απασχολεί τους γονείς. Ωστόσο, χωρίς άγχος και βιασύνη, το παιδί με δικό του ρυθμό θα κάνει το επόμενό του βήμα στην ανεξαρτησία. Η άνοιξη (μαζί με το καλοκαίρι) θεωρείται ιδανική περίοδος για να απαλλαγεί το παιδί από την πάνα, καθώς ο καιρός σιγά-σιγά ανοίγει, ευνοώντας το ελαφρύ ντύσιμο.

της Έλενας Κιουρκτσή

Η τουαλέτα για το παιδί σημαίνει είτε το κλασικό γιογιό, είτε τη λεκάνη. Πρόκειται για ένα σημαντικό καινούριο βήμα προς την ανεξαρτησία και την ικανότητά του να αυτο-εξυπηρετείται, γεγονός που απαιτεί υπομονή και θετική στάση των γονιών απέναντι στην όλη διαδικασία.
Είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε πως το μικρό μας αρχίζει να έχει αίσθηση του ελέγχου των σφιγκτήρων του όταν περίπου είναι ενός χρόνου και, κατά μέσο όρο, μεταξύ 12 με 18 μηνών (από πλευράς φυσιολογικής λειτουργίας του οργανισμού) μπορεί να ξεκινήσει η εκπαίδευση στην τουαλέτα. Τα κορίτσια συνήθως μαθαίνουν τη χρήση της πριν τα αγόρια.
Όμως χρειάζονται και άλλα “σημάδια” από πλευράς του παιδιού για να μας καθοδηγήσουν σχετικά με το πότε οι πάνες θα γίνουν παρελθόν.

Σημάδια ετοιμότητας
Αρχίζει να ενοχλείται από τη λερωμένη πάνα, γεγονός που εκφράζει είτε λεκτικά, είτε με διάφορους μορφασμούς.
Μένει στεγνό για αρκετές ώρες κατά τη διάρκεια της ημέρας – και, ακόμα καλύτερα, έχει στεγνή πάνα μετά τον νυχτερινό ύπνο.
Εμφανίζει τακτικό ωράριο κενώσεων.
Δείχνει ενδιαφέρον για την τουαλέτα.
Επιδιώκει να μιμηθεί τις συνήθειες των γονιών ή των μεγαλύτερων αδελφών.
Ξέρει πότε θα ουρήσει (ουρεί μια σημαντική ποσότητα κάθε φορά) και θα αφοδεύσει, και το λέει.

Πάμε γιογιό σε 10 βήματα
1. Παραδοσιακά την πάνα, σύμφωνα με τις γιαγιάδες, τη βγάζαμε στην Ελλάδα το καλοκαίρι, που είχαμε μαζέψει τα χαλιά και το παιδί δεν είχε πρόβλημα να είναι γυμνό αρκετές ώρες. Αυτό που ισχύει στην πραγματικότητα, όμως, είναι ότι μπορεί να γίνει οποτεδήποτε εμείς και εκείνο είμαστε έτοιμοι.
2. Έχουμε διαρκώς κατά νου πως η μετάβαση από την πάνα στην τουαλέτα χρειάζεται συμπαράσταση, υποστήριξη και υπομονή. Οτιδήποτε άλλο ως συμπεριφορά θα επιφέρει το αντίθετο αποτέλεσμα και θα τραυματίσει το παιδί.
3. Ορίζουμε λέξεις για την ούρηση και την κένωση, και τις χρησιμοποιούμε μαζί με τις λέξεις “βρεγμένο”, “στεγνό”, “καθαρό”, “λερωμένο”. Παράλληλα, έχουμε φροντίσει το παιδί να έχει δει κάποιον γονέα να χρησιμοποιεί την τουαλέτα.
4. Αγοράζουμε ένα λειτουργικό γιογιό, το οποίο μπορούμε να διαλέξουμε μαζί με το παιδί, και το ενθαρρύνουμε να κάθεται κάποιες φορές, προκειμένου να εξοικειωθεί. Εάν αρνηθεί, δεν επιμένουμε και ξαναδοκιμάζουμε μετά από ένα με δυο μήνες.
5. Αν το μικρό μας προτιμά να χρησιμοποιήσει τη λεκάνη, θα χρειαστεί ένα stand για να ακουμπάει τα πόδια και να τη φτάνει, και ένα κινητό κάθισμα για να προσαρμόζεται στη λεκάνη.
6. Του λέμε αρκετά “μπράβο” στην αρχή, και μόνο που έκατσε στο γιογιό. Σταδιακά, μπορούμε να το επιβραβεύουμε με κάτι που του αρέσει π.χ. μια αγαπημένη γεύση ή με ένα ημερολόγιο με αυτοκόλλητα, κάθε φορά που τα καταφέρνει. Σταδιακά τα μειώνουμε όλα αυτά, προκειμένου να καταλάβει ότι αυτό που κάνει είναι πλέον ρουτίνα.
7. Καθόμαστε μαζί του μόνο αν μας το ζητήσει, αλλιώς περιμένουμε διακριτικά έξω από την πόρτα.
8. Το ρωτάμε μέσα στη μέρα αν θέλει να πάει τουαλέτα, υπενθυμίζοντας τη διαδικασία, αλλά ποτέ επίμονα, με εκνευρισμό ή θυμωμένα. Για πιο μεγάλα παιδιά, μπορούμε να εισάγουμε την έννοια του αρχηγού – “ποιος είναι αρχηγός, εσύ ή τα κακάκια”;
9. Σταματάμε σταδιακά τις πάνες. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, του φοράμε άνετα ρούχα (παντελόνια, φόρμες, κολάν) ή ειδικά “εκπαιδευτικά” βρακάκια που βγαίνουν εύκολα και, επιπλέον, τού “υπενθυμίζουν” πότε είναι βρεγμένο ή λερωμένο αν δεν προλάβει το γιογιό. Στη μετάβαση, του βάζουμε πάνες στον ύπνο. Ο έλεγχος των σφιγκτήρων κατά τη διάρκεια της νύχτας επιτυγχάνεται αργότερα από τον έλεγχο της ημέρας, γι’ αυτό και ενδέχεται να συνεχίσει να βρέχεται το βράδυ μέχρι 4-5 ετών.
10. Η διάρκεια της προσπάθειας για την εκπαίδευση της ημέρας είναι γύρω στους 3 μήνες – άλλοτε λιγότερο, άλλοτε περισσότερο. Η προσπάθεια για τη νύχτα καλό είναι να γίνει 4-6 μήνες μετά.

Ας το αφήσουμε για αργότερα…
Εκτός από όλα όσα αποδεικνύουν την ωριμότητα του μικρού μας να εγκαταλείψει την πάνα, για να μπορέσει να μάθει να χρησιμοποιεί το γιογιό ή την τουαλέτα πρέπει να μη συμβαίνουν άλλες αλλαγές ή σημαντικά γεγονότα στη ζωή του ή στην καθημερινότητα της οικογένειας. Ταξίδια, αποχωρισμοί, αλλαγή σπιτιού ή δωματίου, καινούργιο κρεβάτι, αρρώστιες ή παιδικός σταθμός είναι απόλυτες αντενδείξεις. Αυτό ισχύει και αν σκοπεύουμε να “κόψουμε” την πιπίλα, το μπιμπερό ή τον θηλασμό.
Επίσης, αν για κάποιο λόγο υπάρχει άγχος ή ένταση στην οικογένεια, αν απέκτησε πρόσφατα αδελφάκι, καλύτερα να αναβάλουμε το εγχείρημα. Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις δεν ισχύει “το γοργόν και χάριν έχει”.

Θέλω πάνααα!
Η πιο συχνή αιτία αυτής της αντίδρασης είναι ο υπερβολικός ζήλος του γονιού με τη μορφή των υπενθυμίσεων και της πίεσης. Σε αυτή την περίπτωση:
– Μεταφέρουμε όλη την ευθύνη στο παιδί. Του εξηγούμε ότι το σώμα κάνει “τσίσα και κακά” κάθε μέρα και ότι αυτά ανήκουν στον ίδιο. Δουλειά του παιδιού είναι να τα βοηθήσει να βγουν έξω από το σώμα του και να πάνε στην τουαλέτα. Μετά από αυτό, δεν επανερχόμαστε ποτέ πια στο θέμα.
– Σταματάμε όλες τις υπενθυμίσεις. Αφήνουμε το παιδί ελεύθερο να αποφασίσει πότε θα πάει τουαλέτα. Δεν το αναγκάζουμε να κάτσει σε αυτή και δεν κάνουμε τίποτα ενάντια στη θέλησή του. Το παιδί έχει την ανάγκη να κάνει τα πράγματα με τον δικό του τρόπο, και όχι με αυτόν που του επιβάλλουν.

Απευθυνόμαστε στον παιδίατρο
• Αν το παιδί κρατάει τα κακά του ή γίνεται δυσκοίλιο.
• Αν παραπονιέται για τσούξιμο ή κάψιμο όταν ουρεί.
• Αν φοβάται να κάτσει στην τουαλέτα ή στο γιογιό.
• Αν η αντιδραστικότητα δεν έχει μειωθεί 1 μήνα μετά την έναρξη του παραπάνω συμπεριφορικού προγράμματος.
• Αν η αντιδραστικότητα δεν έχει εξαλειφθεί πλήρως μετά από 3 μήνες.

* Ευχαριστούμε για τις πληροφορίες τη Δρ. Καλλιόπη Αγιαννίδου-Βλαχούση, Παιδίατρο – Διδάκτορα Πανεπιστημίου Αθηνών.