Το Θέατρο στα χρόνια της πανδημίας
Μια συζήτηση με τον Διονύση Παναγιωτάκη των Αθηναϊκών Θεάτρων

Στην Ελλάδα, μια χώρα με μεγάλη θεατρική δραστηριότητα αλλά χωρίς τους οικονομικούς πόρους που άλλες χώρες δίνουν στο θέατρο, η αγωνία όσων δουλεύουν σ’ αυτό μεγαλώνει τώρα που ο χειμώνας πλησιάζει. Το καλοκαίρι κάποιες παραστάσεις ανέβηκαν, κάποιες λιγοστές περιόδευσαν, αλλά είχαν σύμμαχο τους ανοιχτούς χώρους. Ο χειμώνας, όμως, αποτελεί μια άλλη συνθήκη. Κι όσο ο ιός είναι εδώ, τόσο ο φόβος της επαφής έρχεται σε πρώτο πλάνο και κάνει τους κλειστούς χώρους να φαντάζουν ιδανικοί τόποι μετάδοσης.

της Λίλας Σταμπούλογλου

Tο θέατρο Berliner Ensemble του Βερολίνου ήταν από τα πρώτα που έδωσαν μια γεύση του θεατρικού χειμώνα που ξεκινά, με τον φόβο της πανδημίας στη γωνία. Οι εικόνες που κυκλοφόρησαν από το εσωτερικό του, με τα καθίσματα αραιωμένα ανά δυάδες και μονάδες, δημιουργούν ανάμεικτα συναισθήματα, ίσως και αμηχανία. Αυτά είναι, όμως, τα νέα δεδομένα κοινωνικής αποστασιοποίησης που ορίζει η κατάσταση για τους θεατρικούς, και όχι μόνο, χώρους.

Ζήτησα από τον Διονύση Παναγιωτάκη να μας πει δύο λόγια για το πώς οργανώνει τον δικό του θεατρικό χειμώνα. Είναι, άλλωστε, ένας από τους πιο ενεργούς θεατρικούς παραγωγούς της χώρας, που επενδύει κάθε χρόνο στο θεατρικό γίγνεσθαι με πολλές παραγωγές, εκ των οποίων κάποιες πολυπληθείς και ακριβές. Επικεφαλής των Αθηναϊκών Θεάτρων, με τα θέατρα «Αλίκη», «Μικρό Παλλάς», «Χορν», «Μικρό Χορν», «Εμπορικόν», «Αποθήκη», «Λαμπέτη», όπως και τη Μουσική Σκηνή «Πειραιώς 131», ξεκινά τη σεζόν με την αγωνία του επιχειρηματία που πρέπει να πάει το καράβι στη φουρτούνα και να το βγάλει στη στεριά.

«Θεωρώ δεδομένο ότι ο κόσμος θα φοβάται», είναι η πρώτη κουβέντα του. Αυτό είναι ο άξονας με τον οποίο ξεκινάει η σεζόν, ένας φοβισμένος θεατής – και είναι λογικό. Τον φοβισμένο θεατή πρέπει να κερδίσει, αλλά και να κρατήσει, το θέατρο φέτος. Τον ρωτάω ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος του για τον χειμώνα που μπαίνει. «Ο μεγαλύτερος φόβος είναι όταν ένα κρούσμα θα σκάσει σε κάποιο θέατρο, οι επιπτώσεις που θα έχει σ’ όλο τον θεατρικό κλάδο», μου απαντά.

Προφανώς, η διαχείριση ενός κρούσματος, που είναι σχεδόν δεδομένο ότι θα υπάρξει κάπου, κάποια στιγμή, θα παίξει καθοριστικό ρόλο στην ψυχολογία του κόσμου: «Η σωστή αντιμετώπιση, το να το πάρεις στη σωστή του διάσταση, θα μας οδηγήσει στο να έχουμε μια ψυχραιμία», θεωρεί ο Διονύσης Παναγιωτάκης.

Η μείωση των θεατών είναι ένα απαραίτητο μέτρο για τη λειτουργία των κλειστών χώρων. Η μετάβαση σ’ αυτούς προϋποθέτει ένα 65% πληρότητας, κάτι που αποτελεί ακόμα ένα αγκάθι στη βιωσιμότητά τους. Ο κ. Παναγιωτάκης εξηγεί: «Ένα έργο αρχίζει και κάνει break even, όταν η πληρότητα είναι στο 70%. Κι από εκεί και πέρα σου αφήνει κέρδος. Τώρα πρέπει να προσαρμοστούν όλες οι τιμές, ώστε η πληρότητα του 70% σε κάθε χώρο να σου δίνει το 70% του 70%, για να εξασφαλίσεις την τιμολογιακή πολιτική. Πιο ακριβό εισιτήριο δεν μπορείς να έχεις, οπότε πρέπει να ρίξεις την ποιότητα της παραγωγής».

Αυτό είναι μια δυσάρεστη αλήθεια, την οποία μάλλον κανείς θεατρικός παραγωγός δεν μπορεί ν’ αποφύγει. Η πανδημία καθόρισε τους κανόνες και για την επιλογή ρεπερτορίου, και η προσαρμογή σε λύσεις που θα κρατήσουν βιώσιμη μια παραγωγή είναι μονόδρομος.

«Σταματήσαμε ό,τι προγραμματίζαμε, επαναπρογραμματίζοντάς το για τον Οκτώβρη του ’21, αν τα πράγματα πάνε καλά», αναφέρει ο Διονύσης Παναγιωτάκης. Μας λέει, επίσης, ότι ο φετινός χειμώνας θα σπάσει σε δύο σεζόν: «Τώρα κάνουμε παραγωγές χαμηλού κόστους. Και ορίζουμε δύο σεζόν, την πρώτη από Οκτώβρη ως Γενάρη, και την άλλη από Γενάρη έως την Κυριακή των Βαΐων».

Το πρόβλημα του θεάτρου φέτος δεν περιορίζεται μόνο κάτω απ’ τη σκηνή. Εξάλλου, εκεί θα υπάρχουν κανόνες προστασίας και το πλαίσιο θα είναι συγκεκριμένο. Πάνω στη σκηνή τι γίνεται, όμως; Πώς να βάλεις κανόνες κοινωνικής αποστασιοποίησης εκεί πάνω; Ούτε με μάσκα μπορούν να παίζουν οι ηθοποιοί, ούτε μπορούν πάντα να τηρούν αποστάσεις. Πολύ συχνά, δε, οι σκηνές απαιτούν την επαφή. Αυτό είναι ένα επιπλέον ρίσκο για τις παραγωγές που ξεκινούν, μιας και αν υπάρξει κρούσμα, θα πρέπει η παράσταση να σταματήσει και να κλείσει το θέατρο. Ο Διονύσης Παναγιωτάκης αναφέρει ότι το θέμα αυτό θ’ αντιμετωπιστεί με συνεχείς απολυμάνσεις, αλλά η ατομική ευθύνη του ηθοποιού απέναντι στον συνάδελφό του θα παίξει εδώ τον πιο καθοριστικό ρόλο.


Το θέατρο είναι μετάδοση συναισθήματος. Ένα συναίσθημα που δεν μπορείς να το μεταφέρεις διαφορετικά.


Του ζητάω να μου πει και δυο κουβέντες για τη νεοϊδρυθείσα Ένωση Θεατρικών Παραγωγών. Τα τελευταία χρόνια υπήρξε συζήτηση για τη δημιουργία της, αλλά η πανδημία στάθηκε αφορμή ώστε αυτό επιτέλους να γίνει πράξη: «Είμαι υπέρ τού να μπούνε κανόνες στο θέατρο, είναι ξέφραγο αμπέλι. Ο καθένας μπορεί να κάνει ό,τι θέλει, να μην πληρώνει ηθοποιούς, ή ακόμα να βάζει τους ηθοποιούς να πληρώνουν απ’ την τσέπη τους, αν δεν έχουν πολλούς θεατές. Σε κανένα άλλο επάγγελμα δεν συμβαίνει αυτό. Ένας σουβλατζής πρέπει να πάρει άδεια, να έχει φουγάρο, ταμειακή, υγειονομικό έλεγχο. Έσκασε η πανδημία και μας βρήκε απροετοίμαστους. Ποιοι είμαστε, πόσοι δουλεύουμε στον χώρο, πώς μπορούμε να αποδείξουμε ότι έχουμε κάνει παραγωγές, αν έχουμε υπαλλήλους κ.λπ. Υπήρξαν περιπτώσεις που δεν πήραν βοήθεια, γιατί δεν μπορούσαν ν’ αποδείξουν ότι κάνουν παραγωγές. Η πανδημία μάς έδωσε την ευκαιρία να οργανωθούμε. Κάποιοι από εμάς θέλουμε να βάλουμε κανόνες. Μπήκαμε στα υπουργεία και διεκδικούσαμε, όχι μόνο για εμάς, αλλά και για τους εργαζόμενούς μας», δηλώνει ο Διονύσης Παναγιωτάκης.

Τον ρωτάω αν είναι ικανοποιημένος απ’ τις κινήσεις της Πολιτείας. «Η Πολιτεία για μένα έχει κάνει πολλά. Αν ήμασταν πιο οργανωμένοι, θα είχαμε προλάβει να διεκδικήσουμε και περισσότερα. Πάντως, θα δοθούν κίνητρα για να κάνουμε παραγωγές», απαντά.

Τι θα ήθελε ο ίδιος, αλήθεια, ως θεατρικός παραγωγός και επιχειρηματίας, για να νιώσει ασφάλεια; «Ξέρω ότι ο κόσμος θα φοβάται, αλλά επειδή θέλω να κάνω μια σωστή παραγωγή, με πλήρες τεχνικό προσωπικό, θα ήθελα να μου επιδοτεί τους εργαζόμενους, ώστε να έχω τη σιγουριά να ξεκινήσω», λέει.

Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει σ’ αυτή τη δύσκολη στιγμή το θέατρο; Να αναπληρώσει κάποιες φυσικές θέσεις; Πάντως, κάποιοι την έχουν αγκαζάρει και παρουσίασαν παραστάσεις μέσω streaming και zoom. Δεν είναι βέβαια όλοι θετικοί σχετικά με το πόσο μπορεί το θέατρο να ταιριάξει μ’ αυτούς τους τρόπους μετάδοσης. Το σίγουρο είναι ότι η θεατρική ατμόσφαιρα στην οθόνη χάνει τη μαγεία της. Το σώμα μικραίνει και το συναίσθημα συρρικνώνεται.

Αρνητική θέση παίρνει και ο Διονύσης Παναγιωτάκης: «Είμαι τελείως αντίθετος. Ακόμα κι αν η τεχνολογία είναι το όχημα για να πάρουμε κάποια χρήματα από διάφορα προγράμματα, θεωρώ ότι βάζουμε ακόμα ένα πρόβλημα στον χώρο.Το θέατρο είναι μετάδοση συναισθήματος. Ένα συναίσθημα που δεν μπορείς να το μεταφέρεις διαφορετικά. Ίσως μόνο θεάματα τύπου μιούζικαλ να σηκώνουν τέτοια μετάδοση. Αλλά πώς να μπεις στο συναίσθημα παρακολουθώντας τον “Βυσσινόκηπο”, για παράδειγμα, από το σαλόνι σου, ενώ τρως πίτσα; Έπειτα, οι Έλληνες έχουν μάθει στο free wifi. Θα δώσουν δέκα και δεκαπέντε ευρώ για να δουν διαδικτυακά μια παράσταση;», καταλήγει.

Αποχαιρετώ τον Διονύση Παναγιωτάκη με το συνωμοτικό βλέμμα της γνώσης ότι μια δύσκολη σεζόν ανοίγει αυλαία. Η παράσταση που ξεκινά θα πάει σκηνή-σκηνή, προσεκτικά και μετρημένα. Χωρίς διάλειμμα, μιας και το κατάργησε κι αυτό η πανδημία.

Το αν θα είμαστε ακόμα ζωντανοί, θα φανεί στο χειροκρότημα, στο τέλος.



Abbvie
GSK
BMS