Ας ξανασκεφτούμε την Ψυχική Υγεία

Αν υπήρξε μία σημαντική διαπίστωση στην οποία οδήγησε, μεταξύ άλλων, η πανδημία της COVID-19, αυτή ήταν ότι, κάτω από τη λαμπερή επιφάνεια ανάπτυξης και προόδου που παρουσιάζει ο κόσμος μας σήμερα, κοιμάται το τέρας των ψυχικών διαταραχών, ταλαιπωρώντας εκατομμύρια ανθρώπους όλων των ηλικιών, όλων των οικονομικών και όλων των κοινωνικών υποβάθρων. Η δε ψυχική υγεία των νέων εμφανίζεται ανησυχητικά κλονισμένη, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου στους διαμορφωτές των κυβερνητικών πολιτικών ανά τον κόσμο, σχετικά με ένα θέμα που, ακόμα και σήμερα, θεωρείται ταμπού. Το SNF Nostos 2023 επιχείρησε ν’ απενοχοποιήσει κάθε πτυχή της Ψυχικής Υγείας, με μερικά από τα πολλά κι ενδιαφέροντα που λέχθηκαν κατά τις τέσσερις ημέρες διεξαγωγής του να είναι και τα παρακάτω:

Χρειαζόμαστε μία ψυχικά υγιή κοινωνία

«Χρειαζόμαστε μία ψυχικά υγιή κοινωνία», τόνισε η Valentina Iemmi, ερευνήτρια του LSE στον τομέα Χάραξης Πολιτικής για την Παγκόσμια Ψυχική Υγεία, μιλώντας στο SNF Nostos 2023. Όπως η ίδια τόνισε, είναι πλέον επιτακτική ανάγκη οι κυβερνήσεις του πλανήτη να επενδύσουν στην προαγωγή της ψυχικής υγείας, συνυπολογίζοντάς την κατά τη χάραξη των κοινωνικών τους πολιτικών.

Κι αυτό, διότι η έννοια της «ψυχικά υγιούς κοινωνίας» είναι πολυεπίπεδη. Δεν πρόκειται απλά για μια κοινωνία απαλλαγμένη από ψυχικές νόσους, περιθωριοποίηση και ανισότητες στην πρόσβαση στις εκάστοτε θεραπείες. Στην πραγματικότητα το όφελος είναι, σε μεγάλο βαθμό, και πρακτικό: Μία ψυχικά υγιής κοινωνία συνεπάγεται ανθρώπους πιο χαρούμενους και, κυρίως, πιο παραγωγικούς. Άρα, είναι συμφέρουσα και για την ίδια την Οικονομία.

Ωστόσο, παρά τις κατά καιρούς διαπιστώσεις περί της σημασίας της ψυχικής υγείας, το σοκ που υπέστη ολόκληρος ο πλανήτης κατά την πανδημία της COVID-19, υπήρξε η αφορμή να αναδειχθεί με τον πιο εμφατικό τρόπο η ανάγκη για ουσιαστική και αποτελεσματική υιοθέτηση της ψυχικής φροντίδας, με τις Δυτικές, αναπτυγμένες, κοινωνίες να καταγράφουν ολοένα και μεγαλύτερους αριθμούς ψυχικά νοσούντων.

Η σύνδεση Βίας και Ψυχικής Υγείας

Όπως τόνισε ο John Miller, επικεφαλής αναλυτής του CNN, μιλώντας στο Συνέδριο για το παράδειγμα των ΗΠΑ, η άνοδος του εξτρεμισμού, ο οποίος εκφράστηκε με τραγικά αποτελέσματα μέσα από αυξανόμενες επιθέσεις θανάτου είτε σε εμπορικά κέντρα, είστε σε σχολεία, καθιστά ακόμα πιο επιτακτική την ανάγκη να δοθεί έμφαση στη διάγνωση, παρακολούθηση και αντιμετώπιση των ψυχικών νόσων. Κι αυτό διότι, όπως σημείωσε, το 43% των επιτιθέμενων αποδείχθηκε ότι διέθεταν ιστορικό ψυχικής νόσου.

Κι επειδή η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να καταστεί σωτήρια και για τα ίδια τα άτομα που νοσούν, αλλά και για τα υποψήφια θύματά τους, η Valentina Iemmi υπογράμμισε την ανάγκη για να στραφούν κυβερνήσεις και φορείς Υγείας στα ίδια τα παιδιά, αλλά κυρίως στους δασκάλους, δημιουργώντας καταρτισμένους εκπαιδευτικούς που, με τη σειρά τους, θα παρατηρούν τη συμπεριφορά των παιδιών: «Είναι κρίσιμης σημασίας η εκπαίδευση πρωτίστως των ίδιων των δασκάλων, προκειμένου να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν τα σημάδια πιθανής ψυχικής νόσου (αυξημένο στρες, επιθετική/κακοποιητική συμπεριφορά ή κατάθλιψη) και, έτσι, το παιδί να λαμβάνει άμεσα βοήθεια», σχολίασε η ερευνήτρια του LSE.

Ψυχική Υγεία και νέοι

Καθώς, λοιπόν, οι νέοι άνθρωποι τείνουν να ακούνε περισσότερο τους νεότερους και συνομηλίκους τους, παρά κάποιον μεγαλύτερο, είναι επίσης σημαντικό να αξιοποιηθούν νέοι άνθρωποι με επιρροή σε αυτόν τον αγώνα ψυχικής εξυγίανσης της κοινωνίας. Εξάλλου, όπως τόνισε η Jennifer Uchendu, ιδρύτρια και διευθύντρια της κοινότητας Sustyvibes στη Νιγηρία, οι νέοι άνθρωποι δεν χρειάζονται πάντα κάποιον να τους υπογορεύει τι θα κάνουν. Αυτό που έχουν κυρίως ανάγκη είναι «να ακουστούν». Γι’ αυτό θα πρέπει να τους δίνεται η ευκαιρία να μιλάνε περισσότερο, να εκφράζουν τα προβλήματα, τους φόβους και τις ανησυχίες τους.

Πόσω μάλλον να τους δίνεται και η ευκαιρία να συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων. Οι νέοι είναι το μέλλον. Άρα, εκ των πραγμάτων, όλες οι αποφάσεις κυβερνήσεων και μεγάλων οργανισμών αφορούν πρωτίστως και κυριότερα αυτούς. Θα πρέπει, λοιπόν, να εξεταστεί σοβαρά η συμπερίληψή τους στις ομάδες που συμμετέχουν σε αυτές τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Η αρχή ήδη έγινε το 2021 στη Σύνοδο των G7, στην οποία συμμετείχε μία ομάδα νέων.

Οι εποχές αλλάζουν, ας ελπίσουμε ότι θα αλλάξει και η στάση εκείνων που κρατάνε στα χέρια τους την τύχη –και την υγεία, όπως αποδεικνύεται– των ανθρώπων του πλανήτη.

Η έννοια της «ψυχικά υγιούς κοινωνίας» είναι πολυεπίπεδη. Δεν πρόκειται απλά για µια κοινωνία απαλλαγµένη από ψυχικές νόσους

Brain Fitness

«Όλοι θέλουμε να νιώθουμε ευτυχισμένοι. Το θέμα είναι πώς διατηρούμε μία τέτοια κατάσταση;». Αυτό το ερώτημα έθεσε στο Συνέδριο η βραβευμένη με Όσκαρ ηθοποιός Goldie Hawn, ιδρύτρια και πρόεδρος της ΜΚΟ “Hawn Foundation”, που προσφέρει εκπαιδευτικά προγράμματα για νέους εστιάζοντας σε στρατηγικές ευ ζην.

«Το μυαλό διαθέτει πλαστικότητα. Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να το γυμνάσουμε και να αλλάξουμε τον τρόπο σκέψης μας!», υποστήριξε, υπογραμμίζοντας ότι οι σημερινές κοινωνίες δεν ασχολούνται ουσιαστικά με την ψυχική υγεία των νέων. Αντιθέτως, επαναπαύονται χορηγώντας τους συνεχώς φάρμακα, χωρίς να προσπαθούν καθόλου να καταλάβουν ΓΙΑΤΙ εμφάνισαν τα προβλήματα αυτά και ποια είναι η πηγή τους. Για την ίδια την Goldie Hawn, αυτό που χρειάζεται πρωτίστως είναι να επιδείξουμε ενσυναίσθηση, έχοντας πάντα υπ’ όψιν μας, ωστόσο, ότι το λεγόμενο “mindfulness”, από μόνο του, δεν είναι αρκετό.

Χρειάζονται πράξεις και σχεδιασμός πολιτικών που θα συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση και, ακολούθως, στην αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας στις νεαρές ηλικίες. Με αυτό τον τρόπο ίσως καταφέρουμε να δημιουργήσουμε ευτυχισμένους ανθρώπους, οι οποίοι θα δημιουργήσουν, με τη σειρά τους, ψυχικά υγιείς κοινωνίες.