Συναισθηματική εργασία - planbemag.gr
Plan Be Mag
συναισθηματική εργασία
Ψυχολογία

Τροφή για σκέψη… | Περί «συναισθηματικής εργασίας»

Σας έχουν ζητήσει ποτέ να φτιάξετε ένα φλιτζάνι τσάι ή καφέ για άλλους συναδέλφους σας στη δουλειά; Έρευνα της Samsung τον Οκτώβριο του 2022, σε περίπου 2.000 υπαλλήλους στο Ηνωμένο Βασίλειο, έδειξε ότι είναι τρεις φορές πιο πιθανό αυτό να συμβεί σε εσάς, εάν είστε γυναίκα εργαζόμενη. Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, οι πιθανότητες να ζητηθεί από μια γυναίκα εργαζόμενη να κάνει πιο «ταπεινές» εργασίες στον χώρο εργασίας της είναι διπλάσιες σε σχέση με έναν άνδρα εργαζόμενο, ακόμη κι αν οι δυο τους κατέχουν την ίδια ακριβώς εργασιακή θέση.

Γιώτα ΧουλιάραΓιώτα Χουλιάρα

Σας έχουν ζητήσει ποτέ να φτιάξετε ένα φλιτζάνι τσάι ή καφέ για άλλους συναδέλφους σας στη δουλειά; Έρευνα της Samsung τον Οκτώβριο του 2022, σε περίπου 2.000 υπαλλήλους στο Ηνωμένο Βασίλειο, έδειξε ότι είναι τρεις φορές πιο πιθανό αυτό να συμβεί σε εσάς, εάν είστε γυναίκα εργαζόμενη. Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, οι πιθανότητες να ζητηθεί από μια γυναίκα εργαζόμενη να κάνει πιο «ταπεινές» εργασίες στον χώρο εργασίας της είναι διπλάσιες σε σχέση με έναν άνδρα εργαζόμενο, ακόμη κι αν οι δυο τους κατέχουν την ίδια ακριβώς εργασιακή θέση.

Συχνά στους επαγγελματικούς χώρους αντιμετωπίζουμε περιπτώσεις, κατά τις οποίες μια γυναίκα καλείται να ανταποκριθεί σε «εργασίες», τις οποίες στερεοτυπικά θεωρείται ότι θα πραγματοποιήσει αρτιότερα σε σχέση με έναν άνδρα συνάδελφό της. Για παράδειγμα, μια γυναίκα υπάλληλος (ειδικά αν έχει «ωραίο χαμόγελο») καλείται να ηρεμήσει ή να εξυπηρετήσει έναν δυσαρεστημένο πελάτη. Σε μια γυναίκα θα ανατεθεί να οργανώσει (καθαριότητα, ταξινόμηση) τον χώρο των γραφείων ή να τον διακοσμήσει ανάλογα με την εποχή (π.χ. για ένα χριστουγεννιάτικο πάρτυ, πάρτυ γενεθλίων ή συνταξιοδότησης). Πρόκειται για μια συχνή πρακτική στους χώρους εργασίας, η οποία θέλει αποκλειστικά τις γυναίκες καλές σε κάποια ζητήματα που, ενδεχομένως, να μην έχουν άμεση σχέση με τις σπουδές ή τις ικανότητες τους. Από ένα μαγαζί (καφετέρια ή κατάστημα ρούχων), μέχρι μια πολυεθνική εταιρεία, είναι πιθανότερο μια γυναίκα εργαζόμενη να κληθεί να κάνει όλα τα παραπάνω απλά και μόνο επειδή… είναι γυναίκα.

Καθώς πολλές γυναίκες ανησυχούν ότι, αν δεν ανταποκριθούν στις συγκεκριμένες υποχρεώσεις (οι οποίες συνήθως δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με το αντικείμενο εργασίας τους), είτε θα χάσουν τη δουλειά τους, καθώς θα βρεθεί μια άλλη γυναίκα να τις κάνει, είτε δεν θα θεωρούνται πλέον τόσο απαραίτητες για την επιχείρηση, παρουσιάζονται δεκτικές σε τέτοιου είδους συμπεριφορές, ακόμη και αν οι επαγγελματικές τους ικανότητες και «περγαμηνές» είναι περισσότερες από εκείνες των ανδρών συναδέλφων τους.

Ορίζοντας τη «συναισθηματική εργασία»

«Η συναισθηματική εργασία είναι η απλήρωτη δουλειά που οι άντρες ακόμα δεν καταλαβαίνουν», έγραφε η Αμερικανίδα συγγραφέας και δημοσιογράφος Τζέμα Χάρτλεϊ σε ένα viral άρθρο της.  Το εν λόγω άρθρο δημοσιεύθηκε το 2017 στη διαδικτυακή έκδοση του “Harper’s Bazaar”, με τίτλο «Οι γυναίκες δεν είμαστε κουρασμένες – Απλώς έχουμε βαρεθεί». Με το συγκεκριμένο κείμενο η Χάρτλεϊ θέλησε να δώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά τις προσπάθειες των γυναικών να κατανείμουν δίκαια την εργασία του σπιτιού, συμπεριλαμβανομένης τόσο της ορατής, όσο και της αόρατης εργασίας.

Το άρθρο κέρδισε εκατομμύρια προβολές και κοινοποιήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προβάλλοντας το θέμα της συναισθηματικής εργασίας και πυροδοτώντας ευρεία συζήτηση. Αν και η Χάρτλεϊ επικρίθηκε ότι χρησιμοποιούσε λανθασμένα τον όρο, η προβολή που κέρδισε τη βοήθησε να εκδώσει στη πορεία μια σειρά βιβλίων με συμβουλές για το πώς οι γυναίκες μπορούν να διαχειριστούν αυτή την άβολη κατάσταση.

Τον όρο «συναισθηματική εργασία» (emotional labor) είχε εισαγάγει στη βιβλιογραφία η Αμερικανίδα κοινωνιολόγος και συγγραφέας Άρλη Ράσελ Χότσιλντ το 1983, στην πρωτοποριακή έρευνά της που δημοσιεύθηκε στο βιβλίο της “The Managed Heart”. Για τη συγκεκριμένη έρευνα η Χότσιλντ  βασίστηκε στις αεροσυνοδούς της “Delta Airlines” και στις τεχνικές της εταιρείας που είχαν σκοπό να ελέγξουν την έκφραση των συναισθημάτων τους: η εταιρεία προέτρεπε τις αεροσυνοδούς να βλέπουν τους επιβάτες στα αεροσκάφη σαν επισκέπτες στο σαλόνι του σπιτιού τους ή σαν παιδιά που θέλουν την προσοχή τους, και να τους φέρονται ανάλογα.

Σύμφωνα με τη Χότσιλντ, ως «συναισθηματική εργασία» ορίζεται η διαδικασία διαχείρισης συναισθημάτων και εκφράσεων για την εκπλήρωση των συναισθηματικών απαιτήσεων κατά τη διάρκεια μιας εργασίας, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα συγκεκριμένο συναίσθημα στον πελάτη που θα επιτρέψει στην εταιρεία ή τον οργανισμό να επιτύχουν τον σκοπό τους.

Στην αρχική της έρευνα, η Χότσιλντ δεν παρουσιάζε το κοινωνικό αυτό φαινόμενο ως ζήτημα των δυο φύλων, αντιθέτως το έθετε σε ένα ευρύτερο οικονομικό και κοινωνικό πλαίσιο, όπου θα μπορούσε να συμβεί στον οποιοδήποτε. Με την πάροδο των ετών, όμως, ο όρος «συναισθηματική εργασία» επικεντρώθηκε περισσότερο στα φαινόμενα που παρατηρούνται στο σπίτι και στους επαγγελματικούς χώρους, επηρεάζοντας ιδιαίτερα τις γυναίκες.

«Η συναισθηµατική εργασία είναι η διαχείριση συναισθηµάτων, αλλά και η διαχείριση της ζωής, σε συνδυασµό. Είναι η απλήρωτη, µη εµφανής δουλειά που κάνουµε για να κρατάµε τους γύρω µας χαλαρούς και ευτυχισµένους»

Τζέμα Χάρτλεϊ, Αμερικανίδα δημοσιογράφος και συγγραφέας

«Συναισθηματική εργασία» και γυναίκες

Αν και η Δυτική κουλτούρα έχει υιοθετήσει εδώ και πάρα πολλά χρόνια την ισότητα των δυο φύλων και την είσοδο της γυναίκας στην αγορά εργασίας και στον χώρο των επιχειρήσεων, εξακολουθούν να «αιωρούνται» ορισμένα στερεότυπα σχετικά με τις γυναίκες εργαζόμενες. Επικρατεί, λοιπόν, η άποψη ότι οι γυναίκες δεν είναι διεκδικητικές ή αρκούντως δυναμικές στις επαγγελματικές συναντήσεις, με αποτέλεσμα να μη θεωρούνται κατάλληλες για ηγετικές θέσεις. Καθώς προσφέρουν συναισθηματική υποστήριξη και είναι πάντα πρόθυμες να βοήθησουν, ο ρόλος τους συνήθως θεωρείται δευτερεύων ή επικουρικός.

Το κόστος αυτής της πρακτικής είναι σωρευτικό τόσο για τις γυναίκες, όσο και για τους οργανισμούς στους οποίους εργάζονται. Σύμφωνα με τον διαδικτυακό χώρο Psychology Today, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η συνεχής συναισθηματική εργασία οδηγεί σε καταπόνηση, απογοήτευση και δυσαρέσκεια για τη δουλειά.

«Όταν η ευσυνειδησία σας σάς ωθεί να αναλάβετε περισσότερα από όσα μπορείτε να αντέξετε, αρχίζετε να χάνετε το ενδιαφέρον σας, ακόμη και για εργασίες που συνήθως αναλαμβάνατε. Η “συναισθηματική εργασία”, η οποία χαρακτηρίζεται από την προσπάθεια να ελέγξουμε και να αλλάξουμε τα συναισθήματά μας, σχετίζεται με το στρες, την εξουθένωση, ακόμη και με σωματικά συμπτώματα, όπως η αύξηση των καρδιαγγειακών παθήσεων», αναφέρει η Αμερικανίδα Σούζαν Κέιν, συγγραφέας του βιβλίου «Η δύναμη των εσωστρεφών».

Στρατηγικές αντιμετώπισης

Είναι σημαντικό για τις εργαζόμενες γυναίκες να κατανοήσουν τον αντίκτυπο που έχει η συναισθηματική εργασία στην απόδοσή τους. Ωστόσο, είναι εξίσου σημαντικό και οι οργανισμοί/ επιχειρήσεις να γνωρίζουν, προκειμένου να παρέχουν υποστήριξη στις εργαζόμενές τους για να αντιμετωπίσουν τον αντίκτυπο της συναισθηματικής εργασίας.

Γι’ αυτό, οι εργοδότες και προϊστάμενοι ας έχουν υπ’ όψιν ότι:

  • Δεν πρέπει να υποτιμάται η σημασία της συναισθηματικής εργασίας
    Επειδή η συναισθηματική εργασία δεν είναι εύκολο να ποσοτικοποιηθεί ή να προσδιοριστεί επακριβώς, ίσως να μη γίνεται αντιληπτή ως «πραγματική» εργασία. Το να καλείται μια εργαζόμενη να ηρεμήσει τα πνεύματα ή να φτιάξει καφέ για όλη την ομάδα, είναι κάτι που απαιτεί ηρεμία, συντονισμό και συχνά διπλωματία.
  • Θα πρέπει να αναγνωρίζονται οι προσπάθειες που καταβάλλονται
    Η δυσκολότερη πτυχή της συναισθηματικής εργασίας είναι να αισθάνεσαι ότι οι άλλοι δεν την αντιλαμβάνονται και δεν την εκτιμούν. Καλό είναι, λοιπόν, να επαινείται μια συνάδελφος που κατάφερε να ηρεμήσει τους πάντες κατά τη διάρκεια μιας έντονης συζήτησης ή βοήθησε να λυθεί ένα πρόβλημα με έναν αγενή πελάτη.

Οι δε εργαζόμενες είναι καλό:

  • Να απαιτήσουν δικαιοσύνη
    Εάν τις καλούν συχνά να συνεννοηθούν με έναν εξαιρετικά δύσκολο πελάτη, επειδή «είναι τόσο καλές σ’ αυτό», μπορούν να ευχαριστήσουν τον διευθυντή τους για την εμπιστοσύνη που δείχνει στις ικανότητές τους και να του τονίσουν ότι τέτοιες συζητήσεις απαιτούν επιπλέον προσοχή και χρόνο, τα οποία αναγκαστικά «κλέβουν» από τα κανονικά τους καθήκοντα.
  • Να φροντίζουν τον εαυτό τους
    Το φορτίο της συναισθηματικής εργασίας είναι διπλάσιο όταν είναι κουρασμένες, πεινασμένες ή αγχωμένες. Εκτός από τον σωστό ύπνο και τη σωστή διατροφή, καλό είναι να αποσυμπιέζουν τον εαυτό τους κάνοντας μικρά διαλείμματα στη δουλειά. Εκτός δουλειάς, είναι καλό να κάνουν δραστηριότητες που απολαμβάνουν και τις χαλαρώνουν.
  • Να αναζητούν, όπου είναι εφικτό, ευέλικτο ωράριο εργασίας
    Το ευέλικτο ωράριο, το οποίο προσφέρει μεγαλύτερο έλεγχο στο πότε, πού και πώς γίνονται τα πράγματα, συχνά βοηθά στη διαχείριση της συναισθηματικής εργασίας. Η περίπτωση της τηλεργασίας κάποιες ημέρες την εβδομάδα μπορεί να είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται για να αποκατασταθεί η τάξη.