Μαρία Λυσάνδρου
Η αλήθεια είναι ότι, στο θέμα του HIV, έχουν γίνει αρκετά βήματα μπροστά τις τελευταίες δεκαετίες. Ωστόσο, όσο κι αν η επιστήμη έχει προχωρήσει, όσο κι αν οι ιατρικές λύσεις αντιμετώπισης μπορούν πλέον να εξασφαλίσουν στους φορείς του ιού μία απόλυτα φυσιολογική ζωή, χρειάζεται να γίνουν πολλά ακόμα ως προς την ενημέρωση του ευρέος κοινού για την κρίσιμη σημασία της πρόληψης, αλλά και ως προς την καταπολέμηση του κοινωνικού στίγματος που συνήθως «συνοδεύει» τα άτομα που φέρουν τον ιό. Με αφορμή την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Εξέτασης στα τέλη Μαΐου, καθώς και τους εορτασμούς του Athens Pride που ολοκληρώθηκαν την πρώτη εβδομάδα του Ιουνίου, κάναμε μία χρήσιμη –για όλους ανεξαιρέτως– συζήτηση με τον κ. Γιώργο Κεράτσα, Υπεύθυνο Επικοινωνίας του Συλλόγου Οροθετικών Ελλάδος «Θετική Φωνή».
Σε μια προσπάθεια να κάνουμε μία σκιαγράφηση της κατάστασης… Ποιος λόγος θα λέγατε ότι υπερτερεί στο να μην προχωρούν οι άνθρωποι στη χώρα μας στην εξέταση για τον HIV; Η έλλειψη ενημέρωσης, το κοινωνικό στίγμα…;
Οι λόγοι είναι πολλοί. Ο πρώτος έχει να κάνει με την έλλειψη ενημέρωσης: πολύς κόσμος νιώθει ότι δεν τον αφορά ο HIV, αν και η πραγματικότητα είναι ότι ο ιός αφορά όλο τον σεξουαλικά ενεργό πληθυσμό, ή φοβάται τι θα μπορούσε να σημαίνει ένα θετικό αποτέλεσμα για τη ζωή του, παρόλο που πρόκειται για μια απόλυτα διαχειρίσιμη λοίμωξη πλέον.
Ο δεύτερος έχει να κάνει πράγματι με το κοινωνικό στίγμα: ο HIV έχει λανθασμένα συνδεθεί με συγκεκριμένες κοινότητες, όπως οι άνδρες που κάνουν σεξ με άνδρες, τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών και τα άτομα που εργάζονται στο σεξ. Τι μπορεί να σκεφτεί κανείς αν με δει να εξετάζομαι; Τι συνεπαγωγές θα γίνουν για την ταυτότητά μου;
Τελευταίος και σημαντικότερος λόγος: ο κόσμος δεν είναι εξοικειωμένος με τα θέματα σεξουαλικής υγείας. Το σεξ είναι ακόμη ταμπού.
Τα τελευταία χρόνια, η «Θετική Φωνή» έχει ακουστεί πραγματικά δυνατά σε κάθε προσπάθειά της να ευαισθητοποιήσει το κοινό για το θέμα του AIDS/HIV. Έχει υπάρξει βελτίωση στο κρίσιμο κομμάτι της πρόληψης; Τι λένε τα δικά σας στοιχεία;
Νομίζω πως τα στοιχεία είναι αρκετά ελπιδοφόρα. Κατ’ αρχάς, διαθέτουμε σημαντικά επιστημονικά εργαλεία, όπως είναι η προφυλακτική αγωγή για τον HIV (PrEP) και η αγωγή μετά την ενδεχόμενη έκθεση (PEP). Το κοινό δείχνει σταδιακά να ενδιαφέρεται και να ρωτάει όλο και περισσότερο για το ασφαλέστερο σεξ.
Τα επιστημονικά μέσα υπάρχουν. Πλέον όλα είναι θέμα ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και κατάρριψης των στερεοτύπων.
Κατά την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Εξέτασης (15 – 22 Μαΐου 2023), η «Θετική Φωνή» πραγματοποίησε δωρεάν ανώνυμες εξετάσεις για HIV και ιογενείς ηπατίτιδες. Τι εισπράξατε από τους ανθρώπους που ήρθαν στα Checkpoint, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, για να εξεταστούν; Ποια είναι τα κυριότερα θέματα που τους προβληματίζουν;
Τα σχόλια ήταν πολύ θετικά. Οι άνθρωποι που μας επισκέφτηκαν εντυπωσιάστηκαν με το πόσο απλή, εύκολη και γρήγορη είναι η διαδικασία της εξέτασης, κάτι που μας λένε άλλωστε όλοι όσοι κάνουν το test για πρώτη φορά.
Οι προβληματισμοί του κοινού αφορούν κυρίως στην έλλειψη προσβασιμότητας σε συμπεριληπτική και έγκυρη πληροφόρηση για τη σεξουαλική υγεία, και σε υπηρεσίες πρόληψης και εξέτασης. Όλο και περισσότερος κόσμος θέλει να εντάξει ένα πλήρες πακέτο ελέγχου σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων στη ρουτίνα των ετησίων checkups.
Πόσο σημαντική είναι, επίσης, και η σωστή ενημέρωση σχετικά με τη λήψη αντιρετροϊκής αγωγής; Για παράδειγμα, πότε πρέπει κανείς να την ξεκινήσει, πόσο σημαντική είναι η τήρησή της, ποιες είναι οι πιθανές παρενέργειες… Είμαστε επαρκώς ενημερωμένοι σχετικά με το θέμα αυτό;
Αυτό το θέμα δεν είναι γνωστό στον ευρύ πληθυσμό. Ο περισσότερος κόσμος ενημερώνεται σχετικά με την αντιρετροϊκή αγωγή μόνο όταν διαγνωστεί με HIV. Αυτό που πρέπει να γνωρίζουμε όλοι είναι πως η αντιρετροϊκή αγωγή διατίθεται δωρεάν στην Ελλάδα, λαμβάνεται καθημερινά και είναι αποτελεσματική, ασφαλής ως προς τη χρήση της, χωρίς ιδιαίτερες παρενέργειες (με εξαίρεση το πρώτο διάστημα προσαρμογής του οργανισμού).
Η λήψη της πρέπει να ξεκινήσει άμεσα μετά τη διάγνωση με HIV, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η καλή πορεία της λοίμωξης. Με αυτόν τον τρόπο, θα μπορεί το κάθε άτομο να φτάσει γρήγορα στο σημείο που έχει μη ανιχνεύσιμη ποσότητα του ιού στο αίμα και, έτσι, δεν μπορεί να το μεταδώσει ακόμα και με σεξουαλική επαφή χωρίς τη χρήση προφυλακτικού (U=U, μη ανιχνεύσιμο ιικό φορτίο = μη μεταδοτικό).
Με την ευκαιρία, αξίζει να αναφέρουμε πως τα άτομα που ζουν με HIV πλέον έχουν μία απολύτως υγιή ζωή, θέτοντας τον ιό υπό πλήρη έλεγχο, με μοναδική προϋπόθεση το να τηρούν τη λήψη της αγωγής σύμφωνα με τις ιατρικές υποδείξεις.
Το σημαντικότερο εμπόδιο στην πρόληψη του HIV είναι το στίγμα και οι προκαταλήψεις.
Η ψυχική υγεία αποτελεί άλλο ένα μεγάλο κεφάλαιο για τα άτομα που ζουν με AIDS/HIV, καθώς φαίνεται να παρουσιάζουν δυο φορές πιο συχνά κατάθλιψη, σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Πώς μπορεί κάποιος να βοηθηθεί σε τέτοιες περιπτώσεις;
Πράγματι, τα άτομα που ζουν με HIV αντιμετωπίζουν αυξημένες προκλήσεις ψυχικής υγείας συγκριτικά με τον γενικό πληθυσμό. Ενδεικτικά, εμφανίζουν συχνότερη κατάθλιψη, περισσότερο άγχος και μειωμένη αυτοεκτίμηση. Φυσικά, σε αυτό διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο το στίγμα και οι διακρίσεις που συχνά υφίστανται σε πολλαπλά επίπεδα.
Μέσω της Θετικής Φωνής, τα άτομα που ζουν με τον ιό μπορούν να λάβουν δωρεάν βραχεία ψυχοκοινωνική υποστήριξη ή και να παραπεμφθούν σε άλλους φορείς και υπηρεσίες, αν κριθεί πως θα είναι πιο αποτελεσματικό.
Μιλώντας για τα άτομα με HIV, συνήθως εστιάζουμε στους νεότερους ανθρώπους. Ωστόσο, διαβάζω ότι, βάσει εκτιμήσεων, τα μεγαλύτερης ηλικίας άτομα με HIV (50+) το 2020 έφταναν τα 7,5 εκατ. σε όλο τον κόσμο. Ποια προβλήματα αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι αυτοί και τι χρειάζεται να γίνει για να ληφθούν εξίσου υπ’ όψιν;
Τα άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών αποτελούν την πλειονότητα των ανθρώπων που ζουν με HIV, αφού οι νέες διαγνώσεις βαίνουν μειούμενες τα τελευταία χρόνια και τα οροθετικά άτομα πλέον δεν πεθαίνουν. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν το πόσο αποτελεσματική είναι πια η αντιρετροϊκή αγωγή, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι αυτοί είναι συχνά ίδια με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν γενικώς οι άνθρωποι αυτής της ηλικίας. Δεν επιβαρύνονται πολύ περισσότερο εξαιτίας της λοίμωξης HIV.
Σε κάθε περίπτωση, είναι χρήσιμο οι υπηρεσίες που απευθύνονται σε ηλικιωμένους να είναι ενημερωμένες σχετικά με τον HIV, με τις βιωμένες εμπειρίες των ατόμων που ζουν μακροχρόνια με τον ιό και με τις επιπτώσεις του στίγματος. Συνολικά, ως κοινωνία, θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε και τον ηλικιακό ρατσισμό.
Θεωρείτε ότι το θέμα της πρόληψης του AIDS/HIV λαμβάνει την απαιτούμενη προσοχή από την Πολιτεία σήμερα; Σε ποιους τομείς θα μπορούσαν να υπάρξουν βελτιώσεις;
Σε νομοθετικό επίπεδο έχουν γίνει βήματα. Πάντα υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης, δεδομένου τού ότι ένα τέτοιο θέμα, με τη φαρέτρα των ιατρικών μέσων που διαθέτουμε σήμερα, θα πρέπει να πλαισιώνεται και από πρωτοβουλίες για εκπαίδευση και ενημέρωση.
Η σεξουαλική αγωγή χρειάζεται, όπως και οι καμπάνιες για τον HIV και τη σεξουαλική υγεία, οι οποίες έχουν εκλείψει τα τελευταία χρόνια. Το σημαντικότερο εμπόδιο στην πρόληψη είναι το στίγμα και οι προκαταλήψεις. Όταν εφαρμοστεί και η διάθεση της προφυλακτικής αγωγής PrEP από το Εθνικό Σύστημα Υγείας, η οποία ψηφίστηκε από το Ελληνικό Κοινοβούλιο τον Σεπτέμβριο του 2022, θα βρισκόμαστε σε καλό επίπεδο ως προς την πρόληψη στην Ελλάδα.
* Μπορείς να κάνεις δωρεάν, γρήγορη, εμπιστευτική εξέταση για HIV στα κέντρα Checkpoint σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Κλείσε το ραντεβού σου μέσω του booking.mycheckpoint.gr
Η Θετική Φωνή στο Instagram