Γιώτα Χουλιάρα
Ο εορτασμός των Χριστουγέννων είναι μια παγκόσμια παράδοση, την οποία ακολουθούσαν οι παππούδες και οι γιαγιάδες μας, ακολουθούμε εμείς σήμερα και θα εξακολουθούν να τηρούν οι άνθρωποι στο μέλλον. Ωστόσο, οι τεχνολογικές εξελίξεις έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε τις γιορτές, καθώς πολλά από τα πράγματα που θεωρούμε σήμερα βασικά εορταστικά δεδομένα προέκυψαν από τον εκσυγχρονισμό παλαιότερων πρακτικών. Από τις ηλεκτρονικές αγορές έως την ταχέως αναπτυσσόμενη Τεχνητή Νοημοσύνη (AI), οι άνθρωποι πλέον βασίζονται στην τεχνολογία περισσότερο από ποτέ για να αγοράσουν δώρα, να στολίσουν τον χώρο τους και να συσφίξουν σχέσεις τα Χριστούγεννα.
Η αντίστροφη μέτρηση για τα Χριστούγεννα έχει ξεκινήσει. Πλατείες, βιτρίνες καταστημάτων και σπίτια γεμίζουν από πολύχρωμα φωτάκια και στολίδια. Οι άνθρωποι, παρά τα προβλήματα και τη δύσκολη καθημερινότητα, ετοιμάζονται να γιορτάσουν την πιο όμορφη γιορτή, αυτή των Χριστουγέννων. Μια γιορτή, στην οποία οι παραδόσεις, τα ήθη και τα έθιμα μπλέκονται έντονα με τις αναμνήσεις από την παιδική μας ηλικία. Το πώς σηματοδούμε την εορταστική περίοδο των Χριστουγέννων είναι μια διαδικασία, η οποία έχει εξελιχθεί με την πάροδο του χρόνου, αλλάζοντας άλλοτε αργά και σταδιακά, και άλλοτε γρήγορα και καταιγιστικά, με την έλευση της τεχνολογίας.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, πριν τον 19ο αιώνα, τα Χριστούγεννα δεν είχαν τη σημερινή τους εορταστική μορφή, την οποία εν πολλοίς χρωστούν στο παγκόσμιο αριστούργημα του Κάρολου Ντίκενς, «Μια Χριστουγεννιάτικη Ιστορία» που δημοσιεύτηκε το 1843. Από τότε, ο μετασχηματισμός και η προσαρμογή σημαντικών τεχνολογικών εξελίξεων έχουν επιδράσει σημαντικά στην όλη διαμόρφωση των γιορτών. Με τα Χριστούγεννα προ των πυλών, ας αφήσουμε για λίγο τα φαντάσματα της… τεχνολογίας να μας επισκεφτούν.
Το Πνεύμα των περασμένων Χριστουγέννων (Η τεχνολογία του παρελθόντος)
Παλαιότερα, τα χριστουγεννιάτικα δέντρα στολίζονταν με κεριά, μελόψωμο, καραμέλες, φρούτα, χειροποίητα στολίδια και μικρά δώρα. Σε κάποιο κουτί στη σοφίτα ενδεχομένως να υπάρχουν ακόμη παλιές χριστουγεννιάτικες μπάλες, φθαρμένες από τον χρόνο, οι οποίες έχουν αντικατασταθεί από τα σύγχρονα άθραυστα και μοντέρνα στολίδια.
Υπήρχε μια εποχή που οι χριστουγεννιάτικες κάρτες ήταν χειροποίητες. Ήταν διακοσμημένες με μικρά ξερά λουλούδια, σχέδια ή και ξερά φύλλα. Χαρίζονταν σε φίλους και συγγενείς, κυρίως αυτοπροσώπως, λειτουργώντας ως ένα είδος δώρου, σε πολλές περιπτώσεις του μοναδικού. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ίδια η βασίλισσα της Αγγλίας Βικτώρια (βασιλεία 1837-1901), είχε φτιάξει χειροποίητες χριστουγεννιάτικες κάρτες για την οικογένειά της.
Περνώντας τα χρόνια, οι χειροποίητες κάρτες αντικαταστάθηκαν από τις εμπορικές και η αποστολή χριστουγεννιάτικων καρτών με το ταχυδρομείο έγινε αγαπημένη συνήθεια. Πολλοί από εμάς έχουμε κρατήσει σε συρτάρια χριστουγεννιάτικες κάρτες, ειδικά όσοι μεγαλώσαμε τις δεκαετίες του ’80 και του ’90, κατά τις οποίες η αποστολή καρτών ήταν μια συνήθης πρακτική.
Η παράδοση της προσφοράς και λήψης δώρων έχει επίσης αλλάξει, λόγω της τεχνολογίας, σε διαφορετικές χρονικές στιγμές της ιστορίας. Πέρα από χειροποίητες χριστουγεννιάτικες κάρτες, οι άνθρωποι έφτιαχναν και χειροποίητα δώρα που χάριζαν τα Χριστούγεννα. Έπλεκαν κασκόλ, γάντια, καπέλα και πουλόβερ, ή έφτιαχναν χειροτεχνίες.
Η βιομηχανική επανάσταση και η οικονομική άνοδος που ακολούθησε τα χρόνια μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, αύξησαν τις εορταστικές αγορές σε πολυκαταστήματα και εμπορικά κέντρα. Στη χώρα μας, αλησμόνητες είναι οι βόλτες στο κέντρο της Αθήνας και στο, ιστορικό πλέον, «Μινιόν», όπου στον 7ο όροφο με τα εποχιακά είδη ο στολισμός περίσσευε και προσέλκυε μικρούς και μεγάλους.
«Όταν αναπολούµε παρελθοντικά Χριστούγεννα, συνήθως διαπιστώνουµε ότι τα πιο απλά πράγµατα, και όχι οι φανταχτερές περιστάσεις, εκπέµπουν τη µεγαλύτερη λάµψη ευτυχίας»
– Μποµπ Χόουπ, Αµερικανός κωµικός
Το Πνεύμα των φετινών Χριστουγέννων (Η τεχνολογία της εποχής μας)
Το Διαδίκτυο ήταν η τεχνολογική εξέλιξη που πραγματικά άλλαξε τα πάντα. Διότι όχι μόνο άλλαξε τα Χριστούγεννα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο τα βιώνουμε.
Το πιο προφανές στοιχείο είναι η συμπεριφορά των καταναλωτών. Οι αγορές στα καταστήματα έχουν αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από τις ηλεκτρονικές αγορές. Μερικά κλικ εδώ κι εκεί, και όλα τα χριστουγεννιάτικα ψώνια τακτοποιούνται. Οι αγορές είναι πλέον ευκολότερες και γρηγορότερες. Ο παράδεισος του καταναλωτή: Online αγορές και παράδοση στο σπίτι την επόμενη μέρα. Οι χριστουγεννιάτικες αγορές απέχουν μόνο λίγα κλικ. Υπάρχει μέχρι και επιλογή αποστολής χριστουγεννιάτικης δωροκάρτας μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
Μπορούμε να ακούσουμε τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα από χορωδίες μέσω You Tube ή Spotify, ενώ στολίζουμε το χριστουγεννιάτικο δέντρο με εμπορικά στολίδια και φώτα LED. Τα χειροποίητα διακοσμητικά έχουν εξάλλου αντικατασταθεί προ πολλού…
Τα τεχνολογικά gadgets είναι τα πιο περιζήτητα χριστουγεννιάτικα δώρα τόσο για ενήλικες, όσο και για παιδιά. Σπάνια βρίσκεις πια χειροποίητα δώρα.
Η κινητή τηλεφωνία διευκόλυνε την αποστολή μηνυμάτων σε φίλους και συγγενείς. Οι δε βιντεοκλήσεις δίνουν την ευκαιρία στα μέλη της οικογένειας να συμμετέχουν σε μια εορταστική συνάντηση από οπουδήποτε κι αν βρίσκονται στον κόσμο, επιτρέποντας στις οικογένειες να είναι –σχεδόν– μαζί στο χριστουγεννιάτικο δείπνο.
Το Χ και το Facebook έχουν επηρεάσει την εορταστική περίοδο, καθιστώντας ακόμα πιο εύκολη την αποστολή ενός χαιρετισμού με μια φωτογραφία του οικογενειακού δέντρου, όμορφα διακοσμημένη, σε εκατοντάδες άτομα ταυτόχρονα. Ένα κλικ, και μια χριστουγεννιάτικη ευχή φτάνει σε χιλιάδες, αν όχι εκατομμύρια, ανθρώπους. Μια απλή ενημέρωση του Instagram, είτε με φωτογραφία είτε με βίντεο, για την ημέρα των Χριστουγέννων είναι αρκετή. Βρισκόμαστε πλέον στα ψηφιακά Χριστούγεννα, και η στιγμιαία ικανοποίηση είναι το νόημα του χριστουγεννιάτικου δώρου. Τα πάντα… τιτιβίζονται, ηχογραφούνται, κοινοποιούνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, γίνονται likes και retweets με ρυθμό που αφήνει ελάχιστο χώρο για ανάλυση του πραγματικού τους νοήματος. Την επόμενη μέρα, όλα ξεχνιούνται – εκτός από εκείνο το φιλί που έδωσες κάτω από το γκι ή τη ζεστή αγκαλιά των παιδιών σου.
Το Πνεύμα των Χριστουγέννων που θα έρθουν (Η τεχνολογία του μέλλοντος)
Όσον αφορά την τεχνολογία που θα ακολουθήσει, πιθανότατα θα υπάρξουν πολλές αλλαγές που ακόμα δεν μπορούμε ούτε να φανταστούμε. Η άνοδος της εικονικής πραγματικότητας (VR) και της τεχνητής νοημοσύνης είναι δεδομένο ότι θα επηρεάσουν τον τρόπο επικοινωνίας μας κατά την εορταστική περίοδο. Δεν είναι καθόλου απίθανο οι χριστουγεννιάτικες ευχές να αποστέλλονται πλέον από συσκευές εικονικής πραγματικότητας, ρομπότ να μαγειρεύουν τα χριστουγεννιάτικα φαγητά και τα δώρα να αποστέλλονται άμεσα με drones.
Σε 20 ή και 30 χρόνια από τώρα, η μέρα των Χριστουγέννων θα είναι πολύ διαφορετική από το σήμερα. Συναθροίσεις εικονικής πραγματικότητας, διακοσμήσεις με ολογράμματα, ένας εικονικός Άγιος Βασίλης που θα τοποθετεί τα δώρα κάτω από το δέντρο, εικονικά εμπορικά κέντρα, όπου ο καθένας θα μπορεί να βρει εξατομικευμένες προτάσεις δώρων…
Ενδεχομένως κάποιοι να τα θεωρούν όλα αυτά σκοτεινά, όπως το Πνεύμα των μελλοντικών Χριστουγέννων που εμφανίστηκε στον μίζερο Εμπενίζερ Σκρουτζ. Όμως υπήρχε η επιλογή. Το μέλλον δεν είναι μια γραμμική ευθεία, αλλά ένα χρονικό σημείο που μπορούμε να αλλάξουμε. Θα πρέπει μόνο να κατανοήσουμε ότι η τεχνολογία είναι αρωγός και όχι αυτοσκοπός, και να φροντίσουμε να κρατάμε ζωντανό το πραγματικό νόημα των Χριστουγέννων. Όπως ο Εμπενίζερ Σκρουτζ τελικά χρησιμοποίησε σοφά τα χρήματα, τα οποία ήταν το «δηλητήριο» που είχε παγώσει την καρδιά του, έτσι κι εμείς οφείλουμε να χρησιμοποιήσουμε τις τεχνολογικές εξελίξεις προς όφελός μας.
Καθώς, λοιπόν, η ψηφιακή επανάσταση θα μας προσφέρει τρόπους που θα αναβαθμίζουν τη διασκέδαση και τις αγορές μας, εκσυγχρονίζοντας την όλη εορταστική εμπειρία, εμείς θα πρέπει να βρίσκουμε τρόπους να κρατάμε την καρδιά μας ανοιχτή στο πραγματικό μήνυμα των Χριστουγέννων και στη γέννηση της ελπίδας που φέρνει η γέννηση του Χριστού. Καλά Χριστούγεννα σε όλους!