Αντέχει η «Μαγεία των Χριστουγέννων» στον 21ο αιώνα;

Την ώρα που η Ευρώπη βρίσκεται στο επίκεντρο της πανδημίας, με τις χώρες να προχωρούν στην επιβολή σκληρών περιοριστικών μέτρων εν όψει των Χριστουγέννων, οι πολίτες αναζητούν τρόπους να εκτονώσουν την κόπωσή τους έχοντας ανάγκη, περισσότερο από κάθε άλλη χρονιά, να βιώσουν τη Μαγεία των Χριστουγέννων. 

της Γιώτας Χουλιάρα 

«Χριστούγεννα σημαίνει να κάνεις κάτι παραπάνω για κάποιον άλλο»
– Τσαρλς Σουλτς, Αμερικανός σκιτσογράφος – δημιουργός του «Σνούπι»

Το περπάτημα στους δρόμους της Αθήνας τη φετινή εορταστική περίοδο είναι αναμφίβολα διαφορετικό από τα προηγούμενα χρόνια, καθώς νέοι κανονισμοί και διαδικασίες έχουν «εισβάλει» στη ζωή μας, αλλάζοντας την καθημερινότητά μας και «αφαιρώντας» από τη μαγευτική λάμψη των Χριστουγέννων. Με τα κρούσματα του ιού να παραμένουν υψηλά και τα περιοριστικά μέτρα να αποτελούν τη νέα «κανονικότητα», μια λέξη που στοιχειώνει πλέον τη ζωή μας, η Δύση ετοιμάζεται να γιορτάσει τα δεύτερα Χριστούγεννα στη σκιά της πανδημίας.
Οι προβλέψεις των ειδικών για το μέλλον των Χριστουγέννων είναι ιδιαίτερα απογοητευτικές. Ο Τιμ Σπέκτορ, καθηγητής Γενετικής Επιδημιολογίας στο King’s College του Λονδίνου, μιλώντας για τον κορονοϊό σε διαδικτυακή συζήτηση της Βασιλικής Εταιρείας Ιατρικής (Royal Society of Medicine), ανέφερε ότι θα συνεχίσει πιθανότατα να κυκλοφορεί στους πληθυσμούς παρά τα υψηλά ποσοστά εμβολιασμού. «Πιστεύω ότι πρέπει να συνειδητοποιήσουμε πως δεν είναι μόνο αυτά τα Χριστούγεννα, αλλά ίσως τα Χριστούγεννα για τα επόμενα πέντε χρόνια για τα οποία πρέπει να σκεφτόμαστε ρεαλιστικά», σημείωσε ο Σπέκτορ, αφήνοντας να εννοηθεί πως και τα επόμενα χρόνια ενδεχομένως να βιώνουμε παρόμοιες με τη φετινή καταστάσεις.

Οι επιπτώσεις της κρίσης
Η «μάχη» των Χριστουγέννων, η προσπάθεια των πολυκαταστημάτων και των πολυεθνικών εταιρειών να κερδίσουν τις εντυπώσεις προωθώντας μια εορταστική εικόνα στις διαφημιστικές τους καμπάνιες, έχει ξεκινήσει από τις αρχές Νοεμβρίου. Είναι, εξάλλου, παράδοση τα τελευταία χρόνια ο εορταστικός στολισμός να ξεκινάει όλο και πιο νωρίς, προκειμένου να τονωθεί η αγορά.
Τη φετινή χρονιά, όμως, δεν είναι μόνο οι ακυρώσεις των εκδηλώσεων λόγω της πανδημίας, αλλά και η εφοδιαστική κρίση, η οποία, σε συνδυασμό με την ενεργειακή κρίση, στραγγαλίζει τις συνήθειες του καταναλωτή, αφήνοντας μια γλυκόπικρη γεύση. Από τη μια, οι στολισμένες βιτρίνες και οι τεράστιες αφίσες για τα Χριστούγεννα και, από την άλλη, η αύξηση στις τιμές των στολιδιών λόγω της μείωσης των εισαγωγών από την Κίνα, δεν αφήνουν τη φλόγα των Χριστουγέννων να… ζεστάνει την αγορά.
Το φαινόμενο είναι παγκόσμιο, ακουμπώντας όλες σχεδόν τις χώρες. Στη Μεγάλη Βρετανία, λόγω του BREXIT, από τις αρχές φθινοπώρου οι εργαζόμενοι στον τομέα παραγωγής τροφίμων και στις εφοδιαστικές αλυσίδες των σούπερ μάρκετ είχαν κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για την περίπτωση οι καταναλωτές να βρεθούν μπροστά σε άδεια ράφια, λόγω έλλειψης εργατικών χεριών. Μάλιστα, κάποιοι πτηνοτρόφοι μείωσαν τον αριθμό των γαλοπούλων που εξέθρεψαν, και τα βρετανικά σούπερ μάρκετ αναγκάστηκαν να αναθεωρήσουν προς τα κάτω τις παραγγελίες τους, εντείνοντας έτσι την ανησυχία για αυξήσεις στις τιμές.
Προβλήματα αντιμετωπίζουν και οι καταναλωτές που επιθυμούν να στολίσουν ένα αληθινό χριστουγεννιάτικο δέντρο. Εξαιτίας της εφοδιαστικής κρίσης που πνίγει την παγκόσμια Οικονομία, αλλά και της κλιματικής αλλαγής, εκπρόσωποι του κλάδου εκτιμούν πως κατά τη φετινή εορταστική περίοδο θα έχουν λιγότερα διαθέσιμα δέντρα προς πώληση. Η τεράστια διαφορά μεταξύ της προσφοράς και της προσδοκώμενης ζήτησης αναμένεται ότι θα επηρεάσει τόσο τον κλάδο των φυσικών, όσο και των τεχνητών χριστουγεννιάτικων δέντρων, αυξάνοντας επίσης τις τιμές.
Ο Κρις Μπάτλερ, CΕΟ της National Tree Company, εξήγησε πως η φετινή ζήτηση για χριστουγεννιάτικα είδη έχει εκτοξευτεί. Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της νέας αυτής κατάστασης έχει διαδραματίσει, αφ’ ενός, η κούραση των καταναλωτών έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια πανδημίας και, αφ’ ετέρου, το άνοιγμα των δραστηριοτήτων (έστω και με περιορισμούς) σε ολόκληρο τον κόσμο, χάρη στους εμβολιασμούς.


«Νομίζω ότι, καθώς μεγαλώνεις, η χριστουγεννιάτικη λίστα σου μικραίνει και τα πράγματα που θέλεις για τα Χριστούγεννα δεν μπορούν να αγοραστούν»
– από το Διαδίκτυο 


Αναζητώντας το «Πνεύμα» των Χριστουγέννων
Η οικονομική κρίση που προβάλλει ως κατάλοιπο της πανδημίας, αλλά και η απομάκρυνση της Δύσης από τις παραδοσιακές αξίες και αρχές μοιάζουν να απειλούν όχι μόνο τον εορτασμό των Χριστουγέννων, αλλά και το «Πνεύμα» της χριστουγεννιάτικης περιόδου. Η κατάργηση των οικογενειακών συγκεντρώσεων, η αποξένωση των ανθρώπων, ο σύγχρονος τρόπος ζωής στα μεγάλα αστικά κέντρα, η αλλαγή των παραδόσεων παλαιότερων ετών και η αντικατάστασή τους από άλλες, πιο μοντέρνες, οδηγούν σε έναν νεωτεριστικό τρόπο διαβίωσης που τείνει να… εξοστρακίσει τον χριστουγεννιάτικο εορτασμό των προηγούμενων δεκαετιών.
Ακόμη, όμως, κι αν η ζωή του σημερινού ανθρώπου περνάει μια άνευ προηγουμένου κρίση, καμία άλλη γιορτή δεν είναι πιο έτοιμη να αντιμετωπίσει αυτή την απογοήτευση και την ανησυχία του. Τα Χριστούγεννα, ένας ισχυρός συνδυασμός κοσμικών και θρησκευτικών παραδόσεων, είναι η πιο κατάλληλη περίοδος για να μπορέσει ο σύγχρονος άνθρωπος να νιώσει τη ζεστασιά και τη «μαγεία» της αγάπης, όπως συμβαίνει από την αναβίωσή τους στη βικτωριανή Βρετανία, στα μέσα του 1800. Πριν από αυτό, τα Χριστούγεννα αποτελούσαν περισσότερο μια ιερή μέρα παρά μια αργία, κατά την οποία οι επιχειρήσεις παρέμεναν ανοιχτές και οι εορτασμοί επικεντρώνονταν αποκλειστικά γύρω από τις εκκλησίες.

Χριστουγεννιάτικες ιστορίες…
Πλέον, όμως, τα Χριστούγεννα είναι μια γιορτή που εξισορροπεί τις αντιθέσεις μεταξύ του θρησκευτικού και του κοσμικού, μεταξύ της κοινότητας και του εμπορίου, μεταξύ της αξιοκρατίας και του καπιταλισμού, όπως ακριβώς τις κατέγραψε στη νουβέλα του ο Κάρολος Ντίκενς το 1843. Η «Χριστουγεννιάτικη Ιστορία» (A Christmas Carol), που έχει ως επίκεντρό της τη φιλανθρωπία και την αλλαγή προς το καλύτερο, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διάδοση του πνεύματος των Χριστουγέννων, δείχνοντας τον δρόμο για να κατακτήσουμε τη μαγεία.
Η έννοια της ανιδιοτελούς προσφοράς ως κομμάτι των χριστουγεννιάτικων εορτασμών, όπου όλα είναι πιθανά και το «Πνεύμα» των Χριστουγέννων φωτίζει σαν αστέρι τις καρδιές μας, παρουσιάζεται και στο έργο «Μικρές Κυρίες» που γράφτηκε από τη Λουίζα Μέι Άλκοτ το 1868. Η οικογένεια των τεσσάρων αδελφών Μαρτς, που μεγαλώνουν ξεπερνώντας δυσκολίες και εμπόδια, εγκαταλείπει το χριστουγεννιάτικο πρωινό της για να ταΐσει μια πολύ φτωχότερη οικογένεια που ζει κοντά τους. Όταν φτάνουν στο σπίτι, βρίσκουν ένα ακόμη μεγαλύτερο γλέντι να τους περιμένει, το οποίο τους παρέχει ένας πλούσιος γείτονας.
Στο «Δώρο των Μάγων», το διάσημο έργο του Γουίλιαμ Σίδνεϊ Πόρτερ, γνωστού με το ψευδώνυμο Ο. Χένρυ, που δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1905, δυο ερωτευμένοι, η Ντέλα και ο Τζιμ, έχοντας πολύ λίγα χρήματα, θέλουν να προσφέρουν ένα χριστουγεννιάτικο δώρο ο ένας στον άλλο. Η αγαπημένη ιστορία λέει ότι η Ντέλα έκοψε τα υπέροχα μαλλιά της για 20 δολάρια, για να αγοράσει στον άντρα της το τέλειο δώρο: μια αλυσίδα ρολογιών από πλατίνα. Ενώ ο Τζιμ πούλησε το ρολόι του, για να αγοράσει στη Ντέλα στολίδια για τα μακριά μαλλιά της. Η διαχρονική, ειρωνική ανατροπή, εμβληματική στο έργο του O. Χένρυ, θυμίζει στους αναγνώστες το αληθινό νόημα των Χριστουγέννων.
Στον «Κατεργάρη των Χριστουγέννων» (1957), ο Δρ. Σους στρέφει το βλέμμα του στον αυξανόμενο καταναλωτισμό, για να μας εξηγήσει μέσω του Γκριντς πως τα Χριστούγεννα δεν προέρχονται από ένα κατάστημα, αλλά σημαίνουν κάτι περισσότερο.
Στην πραγματικότητα, τα Χριστούγεννα σημαίνουν αυτό που ένιωσαν οι Άγγλοι και οι Γερμανοί στρατιώτες, αντίπαλοι στο Δυτικό μέτωπο, όταν προχώρησαν σε ανακωχή. Η ιστορία περιγράφεται με τον πιο γλαφυρό και εορταστικό τρόπο στην ταινία του Κριστιάν Καριόν «Καλά Χριστούγεννα» (Joyeux Noel – 2005). Οι δυο αντίπαλες πλευρές, την Παραμονή Χριστουγέννων του 1914, τραγούδησαν ταυτόχρονα την «Άγια Νύχτα» στην αγγλική και τη γερμανική γλώσσα, αποδεικνύοντας στην πράξη τη σημασία των Χριστουγέννων και δείχνοντας πως, ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες στιγμές της Ανθρωπότητας, η αγάπη που γεννά το θαύμα της γέννησης του Θεανθρώπου μπορεί να λυτρώσει.
Το θαύμα των Χριστουγέννων εξιστορεί και ο κοσμοκαλόγερος Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στο διήγημά του «Η Σταχομαζώχτρα» όπου, μέσα από το δράμα της μεγάλης φτώχειας, τελικά η γιαγιά Αχτίτσα ντύνει τα ορφανά, ψωνίζει και γιορτάζει τα Χριστούγεννα. 


«Αυτό είναι το μήνυμα των Χριστουγέννων: Ποτέ πια δεν είμαστε μόνοι»
– Τέιλορ Κάλντγουελ – Βρετανοαμερικανίδα μυθιστοριογράφος και δημοσιογράφος 


Αντί επιλόγου
Αν τα Χριστούγεννα έχουν αποδείξει ένα πράγμα στο πέρασμα των αιώνων, αυτό είναι η συνεχής εξέλιξή τους σε νέα δημιουργικά επίπεδα εορτασμού.
Ωστόσο, η πρόκληση αυτά τα Χριστούγεννα δεν είναι η υπερ-κατανάλωση και η συμμετοχή σε πάσης φύσεως εορταστικές εκδηλώσεις, αλλά η επιστροφή στα βασικά: Η ζεστή επικοινωνία των οικογενειών και των φίλων. Η επιστροφή στην οικογενειακή εστία, με την κυριολεκτική και μεταφορική σημασία της, όπως αυτή αποδίδεται στο διάσημο πλέον τραγούδι του Μπινγκ Κρόσμπι «I’ll Be Home for Christmas».
Η επανένωση με τους αγαπημένους μας είναι το μήνυμα των φετινών γιορτών, ώστε να αποδειχθεί και έμπρακτα ότι τα Χριστούγεννα αντέχουν. Ότι το Πνεύμα των Χριστουγέννων, όπως το παρουσίασε ο Ντίκενς, μπορεί να ξεπεράσει τα εμπόδια της εποχής μας.
Ας μην ξεχνάμε πως τα Χριστούγεννα είναι μια γιορτή που μας προσκαλεί να απαλύνουμε τη δυστυχία των άλλων και, με αυτόν τον τρόπο, να ελαφρύνουμε τη δική μας…