e-friendship: Η νέα τάση στο Διαδίκτυο – Όταν το «αίτημα φιλίας» γίνεται κυριολεκτικό

«Φίλος είναι αυτός που ξέρει τα πάντα για σένα και, παρόλα αυτά, ακόμα του αρέσεις»
– Έλμπερτ Γκρην Χάμπαρντ, Αμερικανός συγγραφέας 

της Γιώτας Χουλιάρα

Διάβασα πρόσφατα ένα άρθρο-έρευνα του αμερικανικού ιστοτόπου ψυχαγωγίας «Vox» σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η πανδημία άλλαξε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την αλληλεπίδραση μεταξύ των ανθρώπων που χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο. Σύμφωνα με το «Vox», το οποίο στηρίχθηκε σε μελέτες ειδικών στον χώρο της δικτύωσης και της Ψυχολογίας, αλλά και στις απόψεις του αναγνωστικού του κοινού, υπήρξαν δύο τάσεις, οι οποίες γεννήθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα την εποχή της πανδημίας και συνέχισαν να υφίστανται και μετά τα lockdowns:
Η πρώτη τάση αφορούσε τους χρήστες που αντιμετώπισαν την πανδημία ως μια ευκαιρία για να κάνουν περισσότερες δημοσιεύσεις στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και να γίνουν πιο ενεργοί, χρησιμοποιώντας εφαρμογές επαφών και επικοινωνίας.
Η δεύτερη τάση αφορούσε τους χρήστες που αποφάσισαν να κάνουν λιγότερες αναρτήσεις, απαγκιστρωνόμενοι από τον ψηφιακό κόσμο του Διαδικτύου και προσπαθώντας παράλληλα να εστιάσουν στην πραγματική επικοινωνία με τους δικούς τους ανθρώπους, όσο αυτό ήταν εφικτό λόγω περιορισμών.

Σύμφωνα με την Ντέμπρα Γουίλιαμσον, αναλύτρια της εταιρείας έρευνας αγοράς eMarketer, εκείνη ακριβώς την περίοδο γεννήθηκε και η ανάγκη για πραγματική ψυχαγωγία. Η άνοδος του Tik Tok, το οποίο κέρδισε τις νεαρότερες ηλικίες, συνέπεσε με την απομάκρυνση πολλών χρηστών από το Facebook, το οποίο εξελίσσεται με γοργούς ρυθμούς κυρίως σε ένα χώρο πολιτικών αντιπαραθέσεων. Ταυτόχρονα, τα παγκόσμια προβλήματα που αναδείχθηκαν με την πανδημία έκαναν τον τέλειο και ωραιοποιημένο κόσμο του Instagram να μοιάζει με πλαστική κούκλα, σε μια βιτρίνα γεμάτη ρωγμές. Ξαφνικά η τελειότητα έπαψε να είναι τόσο ελκυστική. «Η ιδέα του τέλειου influencer είναι πιθανώς παρελθόν», ειδικά σε μια εποχή που τίποτε δεν μπορεί να μοιάζει τέλειο, αναφέρει η Γουίλιαμσον.
Οι ψεύτικες εικόνες σταδιακά άρχισαν να χάνουν τη λάμψη τους. Οι μαγικοί προορισμοί δεν ήταν πλέον προσβάσιμοι και η τέλεια ζωή, όταν ολόκληρη η καθημερινότητα είχε μετατραπεί σε χάος λόγω πανδημίας, έμοιαζε με αισθηματική κομεντί όπου οι ήρωες στο τέλος ζουν ευτυχισμένοι. Με λίγα λόγια, πολύ καλή για να είναι αληθινή.
Ξαφνικά οι χρήστες συνειδητοποίησαν ότι έχουν ανάγκη από… πραγματικότητα και, κυρίως, από ρεαλιστικές διαδικτυακές γνωριμίες.

Φίλοι για πάντα
Οι διαδικτυακές γνωριμίες δεν είναι κάτι καινούργιο. Από το μακρινό 1998, όταν στους κινηματογράφους προβλήθηκε η ρομαντική ταινία «You’ve Got Mail» με τον, Έλληνα πλέον, Τομ Χανκς και τη Μέγκ Ράιαν, οι γνωριμίες μέσω Διαδικτύου έχουν επαναπροσδιοριστεί με πολλαπλούς τρόπους, περνώντας από «σαράντα κύματα». Συνήθως, αυτό που τις καθόριζε στη συνείδηση του κοινού ήταν η ερωτική προδιάθεση, καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τουλάχιστον την εποχή που ήταν στα σπάργανα, ήταν ένας εύκολος τρόπος για αναζήτηση ερωτικών γνωριμιών.
Κατά το «Περάστε, φιλήστε, τελειώσατε», την κωμική κινηματογραφική ταινία του 1986, σε σενάριο και σκηνοθεσία Γιάννη Δαλιανίδη, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αντικατέστησαν το παραδοσιακό «καμάκι», με μια εύκολη και συχνά ανέξοδη διαδικασία. Καθώς, όμως, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης άλλαζαν, διαφοροποιήθηκε και η νοοτροπία του κοινού που τα χρησιμοποιούσε. Η πανδημία ήταν ο καθοριστικός παράγοντας, ώστε να ωριμάσει η έννοια της δικτύωσης και να εξελιχθεί στην ελπίδα της φιλίας.

Τα μακροχρόνια lockdown, η απομόνωση από συγγενείς και φίλους, τα οικονομικά αδιέξοδα, αλλά κυρίως η ανησυχία και η αγωνία για την «επόμενη μέρα», κοινές εμπειρίες για όλους τους χρήστες των κοινωνικών δικτύων, οδήγησαν στην ανάγκη για ουσιαστική επαφή και επικοινωνία, επαναπροσδιορίζοντας τις διαδικτυακές προτεραιότητες.
Η αναζήτηση φίλων δεν άφησε ασυγκίνητη την εφαρμογή γνωριμιών Bumble, η οποία αποφάσισε να προσθέσει ειδική κατηγορία, την Bumble BFF (δηλαδή «Best Friends Forever»), για όσους αναζητούν ουσιαστική επαφή. Όπως αναφέρει στην ιστοσελίδα της η εταιρεία της εν λόγω εφαρμογής, «δημιουργήσαμε έναν τρόπο για τους χρήστες μας να συνδεθούν όχι μόνο με πιθανούς συνεργάτες, αλλά και με νέους φίλους».
Καθώς η αναζήτηση φίλων γίνεται όλο και πιο επιτακτική ανάγκη, και «μοιάζει σαν εργασία πλήρους απασχόλησης», όπως αναφέρουν σε πρόσφατο άρθρο τους οι New York Times, το κενό έρχεται να καλύψει μια νέα ηχητική εφαρμογή, το Clubhouse.

Clubhouse: Φίλοι… εξ ακοής
Το Clubhouse είναι ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης, στο οποίο οι χρήστες μοιράζονται ηχητικά μηνύματα, αντί για γραπτά. Αυτό που για κάποιους ενδεχομένως να φαντάζει εκνευριστικό, για άλλους φαίνεται πως αποτελεί έναν ελκυστικό λόγο για να το χρησιμοποιήσουν.
Όταν κάποιος εισέρχεται στη συγκεκριμένη εφαρμογή, επιλέγει το «δωμάτιο» στο οποίο θέλει να μπει, και ο ήχος ανοίγει αυτόματα. Ο διαχειριστής κάθε δωματίου επιλέγει ποιος θα μιλήσει κάθε φορά (κάτι ανάλογο συνέβαινε παλιαιότερα στα chatrooms), και οι συζητήσεις αφορούν διάφορα θέματα, από πολιτική και καθημερινότητα, μέχρι μουσική και μαγειρική. Ενδεχομένως σε κάποιους να θυμίζει τα «δωμάτια» του Facebook, τα γνωστά ως Facebook Messenger Rooms, όπου γίνονται εικονικές συναντήσεις μέσα από βιντεοκλήσεις.
Ωστόσο, το Clubhouse είναι μια εντελώς διαφορετική εφαρμογή, όπου οι χρήστες ανταλλάσσουν αποκλειστικά ηχητικά μηνύματα και δεν χρησιμοποιούν καθόλου κείμενο, εικόνες ή βίντεο.
Όπως αναφέρει η ίδια η εταιρεία προώθησης της εφαρμογής, η επικοινωνία βασίζεται στη φωνή. Μέσω του Clubhouse, oι άνθρωποι θα μπορούν να μιλούν, να λένε ιστορίες, να αναπτύσσουν ιδέες, να εμβαθύνουν τις φιλίες τους και, γενικά, να επικοινωνούν με ένα τρόπο που γεννά μνήμες από την εποχή όπου ο μόνος τρόπος επικοινωνίας με τους φίλους μας ήταν το τηλέφωνο. Εξάλλου, έρευνες έχουν αποδείξει ότι προσέχουμε περισσότερο τα λεγόμενα του συνομιλητή μας όταν ακούμε με προσοχή ό,τι έχει να μας πει, δίνοντας μεγαλύτερη βάση στη φωνή του, και όχι στη συχνά πλαστή εικόνα που ενδέχεται να δημιουργήσει μέσω άλλων εφαρμογών, μέσα από επεξεργασμένες φωτογραφίες ή βιντεοσκοπημένα μηνύματα.
Το ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι πως δεν μπορεί ο καθένας να γίνει μέλος στο Clubhouse. Η εφαρμογή ξεχωρίζει, διότι θυμίζει νυχτερινά μαγαζιά διασκέδασης παλαιότερων εποχών, στα οποία δεν ήταν πάντα εύκολο να περάσεις την είσοδο. Ουσιαστικά, μοιάζει με μια διαδικτυακή παρέα, όπου μόνο οι φίλοι έχουν πρόσκληση, λειτουργώντας ως χώρος αποκλειστικά γνωστών μεταξύ τους ατόμων. Για να γίνει κάποιος μέλος, πρέπει πρώτα να δεχθεί πρόσκληση από ένα άλλο μέλος.
Αυτή την ιδιαιτερότητα διάλεξαν οι δημιουργοί του, προγραμματιστές Πολ Ντέιβισον και Ρόχαν Σεθ, για να κρατήσουν τις ισορροπίες στα νούμερα των χρηστών και να μπορέσουν να ελέγχουν πιο εύκολα την εφαρμογή τους, που βλέπει το τελευταίο διάστημα τις μετοχές της να εκτοξεύονται. Προς το παρόν, είναι διαθέσιμη μόνο για χρήστες κινητών τηλεφώνων iPhone και φαίνεται πως είναι ιδιαίτερα δημοφιλής, καθώς τη χρησιμοποιούν αρκετοί διάσημοι, όπως ο Έλον Μασκ και ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ, για να συνομιλούν με φίλους και συνεργάτες.
Είναι σημαντικό να τονίσουμε πως, όταν αναφερόμαστε σε φίλους και συνεργάτες διασήμων, εννοούμε ανθρώπους που γνωρίζουν και επιλέγουν οι ίδιοι να μιλήσουν μαζί τους, και όχι τους θαυμαστές τους, οι οποίοι απλά τους ακολουθούν στους λογαριασμούς τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η φιλία στο προσκήνιο
Την ώρα που 17 ερευνητές από τελείως διαφορετικούς κλάδους, με εργασία που δημοσίευσαν στο Proceedings of Νational Αcademy of Sciences των ΗΠΑ, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για το πώς τελικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν απειλή για την ανθρωπότητα, δημιουργώντας συλλογικές συμπεριφορές με μη εμφανείς ακόμα συνέπειες, μια νέα εταιρεία από τη Ν. Κορέα εισβάλλει στον χώρο:
Η Hyperconnect, οι εφαρμογές της οποίας επιτρέπουν σε άτομα να συνομιλούν με άλλα άτομα από όλο τον κόσμο, χρησιμοποιώντας μετάφραση σε πραγματικό χρόνο, έχει ως στόχο τη δημιουργία νέων φίλων σε όλο τον πλανήτη. Αν και η εταιρεία απευθύνεται κυρίως στο ασιατικό κοινό, είναι ζήτημα χρόνου να κάνει το άλμα της σε παγκόσμιο επίπεδο, υποσχόμενη ειδικές εφαρμογές για φίλους.

Πόσο, όμως, όλα τα παραπάνω αποτελούν πραγματική φιλία;
«Αληθινή φιλία είναι όταν μπαίνεις στο σπίτι κάποιου και συνδέεσαι αυτόματα στο WiFi». Η συγκεκριμένη ατάκα κυκλοφορεί συχνά ως θέσφατο στο Διαδίκτυο, προβάλλοντας, στην πραγματικότητα, μια μεγάλη αλήθεια: Ο πραγματικός φίλος γνωρίζει το σπίτι σου, κι εσύ το δικό του. Έχει σταθεί στο πλευρό σου κλαίγοντας και γελώντας, έχει μοιραστεί μαζί σου εμπειρίες και συναισθήματα ή, όπως έλεγε και η γιαγιά μου, «φίλος είναι αυτός, που μαζί του έχεις φάει ψωμί κι αλάτι».

Σε μια εποχή όπου όλα αλλάζουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, ακόμη κι αν μοιάζουν κατά περιόδους στατικά, η φιλία, η πραγματική φιλία, πάντα θα είναι το ζητούμενο και οι άνθρωποι πάντα θα ανακαλύπτουν τρόπους για να την κατακτήσουν – είτε διαδικτυακά, είτε φυσικά. Κι όπως συμβούλευε ο Ισοκράτης: «Μη βιάζεσαι να γίνεις φίλος με κάποιον, αλλά όταν γίνεις, προσπάθησε να παραμείνεις».



Abbvie