Ο Τουρισμός στην εποχή της πανδημίας

«Το να ξυπνάς εντελώς μόνος σε μια ξένη πόλη είναι ένα από τα πιο ωραία συναισθήματα.»
– Φρέγια Σταρκ, εξερευνήτρια – συγγραφέας 

της Γιώτας Χουλιάρα

Αναζητώντας στα τηλεοπτικά κανάλια κάτι για να με χαλαρώσει, την προσοχή μου τράβηξε η γνωστή αισθηματική περιπέτεια του 1984, με πρωταγωνιστές την Κάθλιν Τέρνερ, τον Μάικλ Ντάγκλας και τον Ντάνι ντε Βίτο. Έμεινα να παρακολουθώ το «Κυνηγώντας το πράσινο διαμάντι» για πολλοστή φορά, όχι επειδή ήθελα να φρεσκάρω στη μνήμη μου τη ρομαντική αυτή ιστορία, αλλά για να δω πώς η πρωταγωνίστρια βρέθηκε σ’ ένα ταξίδι-περιπέτεια από τη Νέα Υόρκη στην Κολομβία και, στη συνέχεια, στη ζούγκλα.
Αυθόρμητα, το μυαλό μου ταξίδεψε σε μια άλλη γυναίκα, πραγματική και όχι πρωταγωνίστρια ταινίας, η ζωή της οποίας θα μπορούσε να αποτελέσει ερέθισμα για κάθε σκηνοθέτη: η Φρέγια Σταρκ, Αγγλίδα ιταλικής καταγωγής, ήταν η πρώτη γυναίκα travel blogger σε μια εποχή που ο όρος δεν υπήρχε καν, καθώς ταξίδεψε στη Μέση Ανατολή αμέσως μετά το τέλος του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, καταγράφοντας τις εμπειρίες από τα ταξίδια της στα βιβλία της.
Σύμφωνα με τον Κινέζο φιλόσοφο Λάο Τσε, «Ο καλός ταξιδευτής δεν έχει σταθερά σχέδια και δεν έχει καμιά πρόθεση να φτάσει κάπου». Η ρήση του έρχεται να επιβεβαιώσει τους λάτρεις των ταξιδιών, οι οποίοι, μέχρι πρόσφατα, αντιμετώπιζαν τις τουριστικές μετακινήσεις τους ως μια περιπέτεια εξερεύνησης. Όμως όλα αυτά πριν την πανδημία, η οποία εδώ και ενάμιση περίπου χρόνο έχει αλλάξει όχι μόνο τον τρόπο που ζούμε την καθημερινότητά μας, αλλά και τον τρόπο που ταξιδεύουμε. Όσα είχαμε συνηθίσει σχετικά με το πώς κάναμε διακοπές, μοιάζουν πλέον με… μακρινές τουριστικές περιπέτειες.
Ο τουρισμός εξακολουθεί να είναι ένας από τους τομείς που επλήγησαν περισσότερο από την πανδημία, με τις προοπτικές ανάκαμψής του να παραμένουν ακόμη αβέβαιες, παρά τις καλές προθέσεις κυβερνήσεων και τουριστικών πρακτόρων. Η δε πρόβλεψη της Διεθνούς Ένωσης Αεροπορικών Μεταφορών (ΙΑΤΑ), ότι η παγκόσμια εμπορική αεροπορική κίνηση θα επανέλθει στο επίπεδο προ κορονοϊού μέχρι το 2024, μοιάζει να ανταγωνίζεται τις «προοπτικές ελπίδας» που δημιουργούν οι εμβολιασμοί και τα υγειονομικά πρωτόκολλα των τουριστικών επιχειρήσεων.
Εξάλλου, οι αεροπορικές εταιρείες ζημιώθηκαν σε τέτοιο βαθμό από την πανδημία, «ώστε οι συνέπειές της εξαφάνισαν, μέσα σε λίγους μήνες, 21 χρόνια αύξησης της κίνησης επιβατών παγκοσμίως, μειώνοντας την κυκλοφορία φέτος σε επίπεδα που παρατηρήθηκαν τελευταία φορά το 1999», σύμφωνα με ανακοίνωση που εξέδωσε στις αρχές του 2021 η εταιρεία Cirium, η οποία ασχολείται με στατιστικά και δεδομένα στον χώρο των αεροπορικών ταξιδιών. Καθώς οι χώρες, η μια μετά την άλλη κατά το 2020, σε μια προσπάθεια να σταματήσουν την εξάπλωση του ιού, έκλειναν τα σύνορά τους, ο αριθμός των πτήσεων σε παγκόσμιο επίπεδο μειώθηκε αισθητά.
Μάλιστα, με βάση τα στατιστικά που έδωσε στη δημοσιότητα η Cirium, τα οποία δημοσιεύθηκαν στο CNBC, οι διεθνείς πτήσεις μειώθηκαν κατά 68% σε σύγκριση με το 2019, ενώ οι εσωτερικές πτήσεις μειώθηκαν κατά 40%. Οι προβλέψεις της εταιρείας έρχονται να επιβεβαιώσουν τη Διεθνή Ένωση Αεροπορικών Μεταφορών, λέγοντας πως η ζήτηση για αεροπορικά ταξίδια θα ανακάμψει το 2024 ή το 2025, με τα εγχώρια ταξίδια και τα ταξίδια αναψυχής να είναι τα πρώτα που δείχνουν σημάδια «σταθερής ανάκαμψης».

Ανάλογη ήταν και η πρόβλεψη του Economist στην ετήσια έκδοσή του για το 2021. Όπως αναφέρεται σε άρθρο για την ανάκαμψη του τουρισμού, «τα ταξίδια στο εξωτερικό, αν και θα μπορούν να πραγματοποιηθούν, θα αποτελούν ταλαιπωρία», καθώς οι αμέτρητες φόρμες, η ανάγκη για τεστ covid-19 και ο κίνδυνος να καθηλωθεί κάποιος για μεγάλο χρονικό διάστημα εκτός συνόρων, θα αποθαρρύνει τους ταξιδιώτες. Οι ειδικοί πιστεύουν ότι φαίνεται να γεννιέται ένας νέος τρόπος διακοπών, ο οποίος έχει άμεση σχέση με τον εσωτερικό τουρισμό και θα αφορά διακοπές μεγαλύτερης διάρκειας.
Όλο και περισσότερες χώρες προσπαθούν να αντισταθμίσουν το έλλειμμα των διεθνών επισκεπτών, ενθαρρύνοντας τους πολίτες τους να κάνουν διακοπές στη χώρα τους, με τη λύση των παραθαλάσσιων προορισμών ή της διαμονής σε εξοχικές κατοικίες, ακόμη και μέσω της πλατφόρμας Airbnb, να φαντάζει ως ιδανική λύση για τις οικογένειες που θέλουν να αποφύγουν την ταλαιπωρία των πτήσεων και τον φόβο της πανδημίας.
Την ίδια ώρα, οι αεροπορικές εταιρείες, βλέποντας τα κέρδη τους να μειώνονται και υπό τον φόβο που δημιουργούν οι μεταλλάξεις του ιού, προχωρούν σε ακυρώσεις παραγγελιών αεροσκαφών και επιστρέφουν, σύμφωνα με το πρακτορείο Bloomberg, στις γεμάτες καμπίνες των επιβατών. Υπενθυμίζουμε πως, σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Λοιμωδών Νοσημάτων (CDC) των ΗΠΑ, ο κίνδυνος να κολλήσει κάποιος τον ιό σε αεροπλάνο μειώνεται κατά 57% όταν τα μεσαία καθίσματα παραμένουν άδεια. Ένα μέτρο που τηρήθηκε στην αρχή της πανδημίας, αλλά πλέον φαίνεται πως οι αεροπορικές εταιρείες σταδιακά εγκαταλείπουν.

“Αll you want is Greece”: Σαν βγεις στον πηγαιμό για την Ελλάδα
Με τον χρόνο στην κλεψύδρα να κυλά αντίστροφα για την έναρξη της τουριστικής περιόδου, για δεύτερη χρονιά, στην εποχή της πανδημίας, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφώνησαν επισήμως στην έκδοση ταξιδιωτικών πιστοποιητικών κορονοϊού ως ενός βήματος για να ανοίξει ξανά ο τουρισμός. Τα πιστοποιητικά θα επιτρέψουν σε όσους έχουν κάνει το εμβόλιο κατά του κορονοϊού, έχουν αναρρώσει από τον ιό ή έχουν αρνητικό διαγνωστικό τεστ, να ταξιδεύουν ευκολότερα μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Την ίδια στιγμή, στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε το «Πείραμα της Ρόδου», όπως ονομάστηκε το πρόγραμμα της χώρας μας σε συνεργασία με την Ολλανδία. 189 Ολλανδοί τουρίστες, οι οποίοι προηγουμένως είχαν κάνει τεστ και αποδείχθηκαν αρνητικοί, συμμετείχαν σε ένα πιλοτικό πρόγραμμα τουρισμού, φθάνοντας στη Ρόδο. Το συγκεκριμένο πρόγραμμα κέντρισε το ενδιαφέρον του περιοδικού Reuters, το οποίο αφιέρωσε σε αυτό και σχετικό δημοσίευμα. Έναντι 399 ευρώ, οι συμμετέχοντες είχαν πρόσβαση σε όλες τις παροχές ξενοδοχείου στο νησί της Ρόδου (“all inclusive”), στις πισίνες, στα εστιατόρια και σε άλλες εγκαταστάσεις, αλλά τίποτα περισσότερο.
Κατά τη διαδικασία επιλογής των συμμετεχόντων (υπέβαλαν αίτηση 25.000 άτομα), η ολλανδική κυβέρνηση, σε συνεργασία με τις κρατικές υγειονομικές αρχές και το αρμόδιο ταξιδιωτικό πρακτορείο, φρόντισε να συγκεντρώσει μία όσο το δυνατόν πιο ετερογενή ομάδα ταξιδιωτών, με εκπροσώπους από όλες τις ηλικιακές ομάδες, προκειμένου να μπορούν να προκύψουν ασφαλή συμπεράσματα. Η αθρόα συμμετοχή των Ολλανδών αποδεικνύει ότι η διάθεση για ταξίδια υπάρχει, παρά τα προβλήματα που έχουν προκύψει από την πανδημία. Ωστόσο, το πείραμα δημιουργεί την εντύπωση πως, ταυτόχρονα, δημιουργείται ένα νέο ελκυστικό… lockdown, αυτό του εγκλεισμού στα ξενοδοχεία με βάση όλα τα υγειονομικά πρωτόκολλα, χωρίς ουσιαστική τουριστική κίνηση στους υπόλοιπους κλάδους της Τουριστικής Οικονομίας. Με τα μικρότερα τουριστικά καταλύματα και την εστίαση να αναμένουν το φετινό καλοκαίρι προκειμένου να αναπληρώσουν τα ελλείμματα που έφερε η πανδημία, η προοπτική τέτοιων τουριστικών πειραμάτων μοιάζει να μην τους αφορά.
Ο εγχώριος τουρισμός μοιάζει να αποτελεί τη λύση, και φαίνεται πως η έναρξή του θα βοηθήσει στη μείωση του αντικτύπου στις θέσεις εργασίας και στα οικονομικά προβλήματα των επιχειρήσεων.
Ωστόσο, η πραγματική ανάκαμψη θα είναι δυνατή μόνο όταν επιστρέψει ο διεθνής τουρισμός. Αυτό απαιτεί παγκόσμια συνεργασία και τεκμηριωμένες λύσεις, ώστε οι περιορισμοί στα ταξίδια και τις μετακινήσεις να μπορούν να αρθούν με ασφάλεια.
Είναι πλέον ηλίου φαεινότερον πως η επιβίωση των επιχειρήσεων σε ολόκληρο το τουριστικό οικοσύστημα κινδυνεύει χωρίς συνεχή κυβερνητική υποστήριξη. Και παρόλο που οι κυβερνήσεις έχουν αναλάβει εντυπωσιακή δράση για να μειώσουν το πλήγμα στον τουρισμό, να ελαχιστοποιήσουν τις απώλειες θέσεων εργασίας και να οικοδομήσουν την ανάκαμψη που ελπίζουν να φέρει το καλοκαίρι του 2021, πρέπει να γίνουν περισσότερα και με έναν πιο συντονισμένο τρόπο.

Οι βασικές προτεραιότητες, πάνω στις οποίες θα χτιστούν τα μέτρα που θα αφορούν τον τουρισμό, σε συνδυασμό με τα υγειονομικά πρωτόκολλα, θα πρέπει να περιλαμβάνουν:
Αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των ταξιδιωτών.
Υποστήριξη τουριστικών επιχειρήσεων για προσαρμογή στα νέα δεδομένα.
Προώθηση του εσωτερικού τουρισμού και υποστήριξη της ασφαλούς επιστροφής του διεθνούς τουρισμού.
Παροχή σαφών πληροφοριών σε ταξιδιώτες και επιχειρήσεις και περιορισμό της αβεβαιότητας (στο μέτρο του δυνατού).
Εξελιγμένα μέτρα για τη διατήρηση της ικανότητας λειτουργίας μιας επιχείρησης στον συγκεκριμένο τομέα, αλλά και για την αντιμετώπιση των κενών στη μέχρι τώρα υποστήριξη των επιχειρήσεων.
Ενίσχυση της συνεργασίας εντός και μεταξύ των χωρών.
Οικοδόμηση ενός πιο “βιώσιμου” τουρισμού.

Καθώς απαιτούνται ευέλικτες πολιτικές λύσεις για να μπορέσει η Τουριστική Οικονομία να ζήσει παράλληλα με τον ιό, είναι σημαντικό να κοιτάξουμε πιο μακριά, παίρνοντας μαθήματα από αυτή την υγειονομική κρίση, η οποία αποκάλυψε κενά στην ετοιμότητα και την ανταπόκριση της τουριστικής βιομηχανίας. Αυτό είναι απαραίτητο, για να μπορέσουμε ξανά να ονειρευτούμε ταξίδια και να τα πραγματοποιούμε με την αίσθηση της “περιπέτειας” των προηγούμενων ετών. Το χρωστάμε όχι μόνο στον εαυτό μας, αλλά και στις επόμενες γενιές.