Origami: Μια… θεραπευτική Τέχνη κατά του άγχους και του στρες

Τόσο ο Λέων Τολστόι, όσο και ο Λιούις Κάρολ, ήταν οπαδοί του Origami. Και είναι χαρακτηριστικό ότι αυτή η αξιοθαύμαστη ιαπωνική Τέχνη, με την τόσο εξωτική ονομασία, πέρα από τη σημαντική καλλιτεχνική της αξία, αποδεικνύεται ότι βρίσκει εφαρμογή στα Μαθηματικά, στην Αρχιτεκτονική και στην Ψυχολογία, συμβάλλοντας ακόμα και στην πρόληψη του Alzheimer! 

της Έλενας Κιουρκτσή

Η Ημέρα του Οριγκάμι (Origami Day) γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 11 Νοεμβρίου, προκειμένου να γνωρίσουμε το πόσο συναρπαστικό είναι το ότι μπορούμε από ένα κομμάτι χαρτί να οδηγηθούμε σε έναν τρισδιάστατο κόσμο.
Το Origami είναι μια πανάρχαια ιαπωνική Τέχνη περίτεχνου διπλώματος του χαρτιού για την κατασκευή μιας φιγούρας (αντικείμενου, ζώου, λουλουδιού κ.λπ.), με αυστηρή προϋπόθεση να μην κόψουμε το χαρτί με οποιοδήποτε τρόπο (π.χ. με ψαλίδι).
Η ετοιμολογία του Οrigami προέρχεται από το «διπλώνω» (ori-) και «χαρτί» (-kami), οπότε η αντίστοιχη ελληνική ονομασία είναι η «χαρτοδιπλωτική». Αιώνες πριν, πέρασε από διάφορες ονομαστικές μεταβατικές περιόδους, όπως orisue, orikata και orimono, μέχρι που τον 19ο αιώνα επικράτησε η σημερινή του ονομασία.
Φτάνοντας έως τις μέρες μας, το Οrigami δεν αποτελεί μόνο εικαστική Τέχνη και δημιουργική απασχόληση, αλλά έχει εφαρμογές και σε τομείς όπως τα μαθηματικά, η αρχιτεκτονική και η ιατρική (ως μέθοδος θεραπείας).

Πώς ξεκίνησε
Το Οrigami ξεκίνησε να ασκείται ως μορφή Τέχνης ήδη από το 1600 στην Ιαπωνία, αλλά η αρχή της ιδέας έχει τις ρίζες της στην εποχή της εφεύρεσης του χαρτιού το 100 μ.Χ. από τους Κινέζους, το οποίο είχε ως βάση το μετάξι και χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά για συγγραφή.
Το 550 μ.Χ., μοναχοί βουδιστές μετέφεραν τα μυστικά του χαρτιού στην Ιαπωνία, με τους γηγενείς να χρησιμοποιούν ξύλο από σημύδα και μπαμπού για να παράγουν τον δικό τους τύπο χαρτιού.
Στα πρώτα αυθεντικά Οrigami, οι Ιάπωνες συνήθιζαν να γράφουν και να αξιολογούν γεγονότα και συναισθήματα στο χαρτί, γι’ αυτό και θεωρούνταν μέσο γραφής και έκφρασης, μέχρι που εξελίχθηκαν σε αντικείμενο φαντασίας και Τέχνης. Δίπλωναν, λοιπόν, το χαρτί, φτιάχνοντας δώρα και απασχολώντας τα παιδιά τις βροχερές μέρες που έπρεπε να μένουν στο σπίτι. Αλλά και αν κάποιος ήταν άρρωστος, τότε οι χάρτινες μπάλες Οrigami, κρεμασμένες πάνω από το κρεβάτι του ασθενή, συνιστούσαν μια προσπάθεια να απομακρυνθούν τα κακά πνεύματα.
Επιπλέον, τα Οrigami γενικώς χρησιμοποιήθηκαν ως σύμβολα καλοτυχίας που τα φορούσαν οι Σαμουράι, προκειμένου να παραμείνουν ασφαλείς στη μάχη.
Στην πορεία, το καλλιτεχνικό δίπλωμα του χαρτιού εγκαθιδρύθηκε ως παράδοση και μεταφέρθηκε από γενιά σε γενιά στον σύγχρονο κόσμο.

Ένας «μύθος» από χαρτί
Σύμβολο της Τέχνης του Οrigami είναι ο γερανός – ένα ιερό πουλί για τους Ιάπωνες, που πιστεύεται ότι μπορεί να ζήσει έως χίλια χρόνια. Σύμφωνα με έναν παλιό μύθο, αν κάποιος διπλώσει 1.000 χάρτινους γερανούς, μπορεί να ζητήσει την εκπλήρωση μιας ευχής από το ιερό αυτό πουλί.
Το Οrigami έφτασε στη Βόρεια Αφρική από τους Άραβες και, από εκεί, διαδόθηκε στην Ευρώπη (όπου υπήρχε η συνήθεια ο νονός να δίνει ένα ειδικά διπλωμένο χαρτί στο παιδί με την ημερομηνία της βάφτισης), όταν οι Μαυριτανοί κατέκτησαν την Ιβηρική Χερσόνησο. Οι Ισπανοί, στη συνέχεια, μετέφεραν τη συγκεκριμένη τέχνη στη Λατινική Αμερική, την ονόμασαν Papiroflexia και την εξέλιξαν, εφαρμόζοντας ορισμένες καινούργιες τεχνικές. Το πιο διάσημο Οrigami της Ευρώπης του 17ου αι. ήταν ένα πουλί, γνωστό με το ισπανικό του όνομα Pajarita.
Η Αμερικανίδα Λίλιαν Οπενχάιμερ ήταν εκείνη που κατέστησε ευρέως γνωστή την Τέχνη του Οrigami στη Δύση, στα μέσα του περασμένου αιώνα, γι’ αυτό αρκετοί λάτρεις της Τέχνης ξεκινούν τους εορτασμούς για την αντίστοιχη Παγκόσμια Ημέρα από τις 24 Οκτωβρίου, ημερομηνία των γενεθλίων του Origami.


«Νηπιαγωγικό Σύστημα»

Δημιουργήθηκε στις αρχές του 19ου αιώνα από τον Γερμανό Friedrich Frobel, για να βοηθήσει τα μικρά παιδιά να διδαχτούν και να εξασκήσουν κινητικές δεξιότητες και συντονισμό. Πρόκειται για ένα ιδανικό σύστημα για την εκμάθηση της συνεργασίας, το οποίο καταργεί τα εμπόδια ηλικίας, καθώς ένα μικρότερο παιδί είναι σε θέση να βοηθήσει και ένα μεγαλύτερο σε μια κατασκευή. Επιπλέον, αποτελεί έναν πολύ καλό τρόπο για να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με άλλους πολιτισμούς και κουλτούρες.
Οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες σταδιακά άρχισαν να υιοθετούν το «νηπιαγωγείο του Frobel», με αποτέλεσμα το Οrigami να γίνει ιδιαίτερα αγαπητό στα παιδιά.


Διασημότητες και εκδηλώσεις
Μεταξύ των σύγχρονων αναγνωρισμένων καλλιτεχνών του Οrigami είναι οι Matthieu Georget, γνωστός για την αγάπη του στο χάρτινο ζωικό βασίλειο, ο Ronald Koh, ο Robert Lang, ο Satoshi Kamiya και ο Manuel Sirgo.
Επιπλέον, οργανισμοί και ομάδες, όπως οι Βritish Οrigami Society, Papiroflexia, Nippon Origami Association και Origami USA, διοργανώνουν συναντήσεις και διαγωνισμούς ανά τακτά χρονικά διαστήματα, παρουσιάζοντας καινούργιες τεχνικές και μοντέλα με διεθνές ενδιαφέρον και συμμετοχές.

Γιατί είναι χρήσιμο και θεραπευτικό
Όπως έγραψε ο Akira Yoshizawa, ένας από τους δημιουργούς του σύγχρονου τρόπου διπλώματος Origami, «Η ιεροτελεστία και η ίδια η πράξη της δημιουργίας ενώ διπλώνεις το χαρτί, είναι σημαντικότερη από το τελικό αποτέλεσμα. Ενώ τα χέρια σου κινούνται, η καρδιά σου γαληνεύει». Η διαδικασία απαιτεί να μάθουμε να είμαστε υπομονετικοί, να μη βιαζόμαστε και, αν εμείς το θελήσουμε, να ξαναπροσπαθήσουμε. Αυτός είναι και ο λόγος που συνιστά τεχνική χαλάρωσης για όσους αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα στρες και άγχους.
Επίσης, με τη συγκεκριμένη ενασχόληση αναπτύσσεται η φαντασία και η δημιουργικότητα, ο συντονισμός χεριών-ματιών, χωροταξικές δεξιότητες αλληλουχίας, μαθηματική συλλογιστική, η μνήμη, αλλά και η προσοχή και η συγκέντρωση. Μελέτες έχουν δείξει, μάλιστα, ότι η ενασχόληση με το Οrigami συμβάλλει στην πρόληψη και καταπολέμηση του Alzheimer.
Σήμερα, η χάρτινη αυτή Τέχνη χρησιμοποιείται σε πολλούς επιστημονικούς τομείς, όπως στα Μαθηματικά, στη Γεωμετρία, στην Ψυχολογία, αλλά και ως τρόπος νοητικής εξέλιξης και δημιουργικής γραφής. Επιπλέον, τομείς όπως η Αρχιτεκτονική έχουν εφαρμόσει τις αρχές του Οrigami στη σχεδίαση πολλών χρήσιμων προϊόντων, αλλά και στην Ιατρική, ως αποτελεσματική άσκηση αποκατάστασης για ηλικιωμένους και αναπήρους.


Η Τέχνη Οrigami στο Διάστημα
Το Οrigami έχει εφαρμογή σε αρκετές επιστήμες, κυρίως υπό το πρίσμα της ελαχιστοποίησης του όγκου κάποιων κατασκευών μέσω των τεχνικών διπλώματος, προκειμένου να μεταφέρονται ευκολότερα.
Αξιοποιώντας αυτή την τεχνική, ο Ιάπωνας καθηγητής Koryo Miura κατασκεύασε έναν ηλιακό συλλέκτη, ο οποίος διπλώνεται για εξοικονόμηση χώρου και ανοίγει όταν μεταφέρεται στο Διάστημα. Οι μηχανικοί της NASA το αξιοποιούν σε διάφορες διαστημικές εφαρμογές, μιμούμενοι την τεχνική δίπλωσης του χαρτιού, έτσι ώστε ελαφριοί και μικροί σε μέγεθος μηχανισμοί να αναπτύσσονται στο επιθυμητό μέγεθος.


Τι χαρτί να χρησιμοποιήσω και πώς
Με το Origami μπορούν να ασχοληθούν όλοι, ανεξαρτήτως ηλικίας και χωρίς να χρειάζονται ιδιαίτερες ικανότητες ή δεξιότητες. Με την κατάλληλη καθοδήγηση, ξεκινώντας από τα πρώτα στάδια και μαθαίνοντας τις διπλώσεις και τα τσακίσματα, μπορούμε να κατασκευάσουμε υπέροχα καλλιτεχνήματα.
Το χαρτί που θα χρησιμοποιηθεί μπορεί να είναι οποιοδήποτε τετράγωνο χαρτί. Υπάρχουν, όμως, και ειδικά χαρτιά, τα οποία είναι πιο ανθεκτικά, αφού δεν σκίζονται, διευκολύνοντας έτσι τους επίδοξους καλλιτέχνες. Κυκλοφορούν σε πολλούς τύπους και χρώματα, ανάλογα με τα μοντέλα που θέλει κανείς να φτιάξει.
Κάνοντας μια αναζήτηση στο Ίντερνετ με τη φράση «origami diagrams», μπορούμε να ανακαλύψουμε οδηγίες, διαγράμματα, βίντεο και σχέδια σχετικά με το Origami.



Merc
Abbvie