2022 – “Permacrisis”: Μία λέξη, χίλιες εικόνες…

Ο Δεκέμβρης σηκώνει τους απολογισμούς. Εκεί που μετράς αντίστροφα για να τελειώσει η χρονιά, μαζεύοντας τα κομμάτια σου και επιθυμώντας να τα ενώσεις ξανά για να συνθέσεις μια καλύτερη εκδοχή σου, εκεί περνάνε και οι δώδεκα προηγούμενοι μήνες από μπροστά σου. 

της Λίλας Σταμπούλογλου

Δεν ήταν εύκολο το 2022. Ούτε τα 2021 και 2020 ήταν, βεβαίως. Υπήρχε μια πανδημία σε εξέλιξη, μια υγειονομική κρίση, ένας αφόρητος εγκλεισμός, μια εκνευριστική αναμονή. Αλλά το 2022 έφερε κι άλλα βάρη στις πλάτες μας: έναν πόλεμο, μια ενεργειακή κρίση, μια ακρίβεια που δεν την παλεύεις, μια παγκόσμια αναμπουμπούλα. Τα βάζεις με δέκα δράκους ταυτόχρονα και, στο βάθος, σε περιμένει ο μεγαλύτερος, εκείνος της κλιματικής κρίσης.

«Μια εικόνα χίλιες λέξεις», λένε. Θα το αντιστρέψω και θα πω «μια λέξη, χίλιες εικόνες». Κι αυτή η λέξη δεν είναι άλλη από το «permacrisis», έναν όρο που περιγράφει την αίσθηση τού να ζεις σε περίοδο πολέμου, πληθωρισμού και πολιτικής αστάθειας. Πείτε το και «μόνιμη κρίση» (permanent crisis»), γιατί στην κυριολεξία αυτό σημαίνει, και είναι η λέξη της χρονιάς που θα αποχαιρετήσουμε σε λίγο, σύμφωνα με το κορυφαίο βρετανικό λεξικό Collins Dictionary.
Για τους millennials, η μόνιμη κρίση είναι η κανονικότητα, μιας και δεν έχουν ζήσει αλλιώς. Για όσους ζήσαμε και αλλιώς, είναι ένας εφιάλτης που δεν τελειώνει. Ένα τούνελ που βλέπεις το φως μπροστά, αλλά δεν το φτάνεις ποτέ. Αναρωτιέσαι αν θα συμβεί ξανά, να ησυχάσεις για λίγο από τα δεκάδες άγχη και τα προβλήματα που η σύγχρονη καθημερινότητα γεννάει, να νιώσεις εκείνη την ανεμελιά που κατέκλυζε τον κόσμο κάποτε.
Tο ανέλυσε πολύ ωραία ο Βρετανός ιστορικός Ανταμ Τουζ, στη στήλη του στους Financial Times, με τίτλο «Καλώς ήλθατε στoν κόσμο της πολυκρίσης». Σε έναν κόσμο όπου οι κραδασμοί είναι ξεχωριστοί, αλλά αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, με αποτέλεσμα το σύνολο να είναι πιο σαρωτικό από το άθροισμα των μερών του, όπως γράφει.

Πάντα ήταν δύσκολα τα πράγματα, πάντα η ζωή έπεφτε πάνω σε απανωτές σκοπέλους, και η μεγάλη εικόνα της ιστορίας της Ανθρωπότητας το επιβεβαιώνει. Εκείνο που διαφοροποιείται σήμερα είναι οι ρυθμοί, οι οποίοι όσο μας διευκολύνουν, άλλο τόσο μας δυσκολεύουν.
Σήμερα όλα κινούνται ιλιγγιωδώς. Οι πληροφορίες διαδίδονται γρήγορα, οι τεχνολογίες εξελίσσονται γρήγορα και οι κρίσεις διαδέχονται η μια την άλλη, επίσης, πιο γρήγορα. Όλα αλληλεπιδρούν αστραπιαία, κι εσύ ζαλίζεσαι και παραπατάς, προσπαθώντας να καταλάβεις τι συμβαίνει. Μέχρι να το καταλάβεις, η ροή σε πετάει στο επόμενο στάδιο. Είναι εξοντωτικό.

Η αίσθηση ότι βρίσκεσαι σε μόνιμη κρίση προκύπτει απ’ την ταχύτητα των πραγμάτων. Πώς να το διαχειριστείς αυτό; Με αντικαταθλιπτικά, ίσως. Αλλά και με αλκοόλ και με ψυχοτρόπα ναρκωτικά, όπως αποδεικνύεται. Aπό το 2015 μέχρι σήμερα, η κατανάλωση αντικαταθλιπτικών τετραπλασιάστηκε. Μισό δισεκατομμύριο ξοδεύουμε οι Έλληνες για φάρμακα που καταπολεμούν κατάθλιψη και αγχώδεις διαταραχές. Αυτή, ωστόσο, είναι η καλή πλευρά του νομίσματος. Αν η φαρμακολογία βοηθάει να ξεπεράσουμε προβλήματα, καλά κάνουμε και την εκμεταλλευόμαστε – αρκεί να μην ξεχνάμε να τη συνδυάζουμε με ψυχοθεραπεία, αλλά και με μια συζήτηση που θα βοηθήσει να ξεπεράσουμε τα ταμπού των ψυχικών παθήσεων. Δυστυχώς, όμως, έχουμε πέσει με τα μούτρα και στο αλκοόλ και στην κάνναβη, όπως φάνηκε από πρόσφατες μετρήσεις των λυμάτων της Ψυτάλλειας.

Είναι προφανές ότι περνάμε ζόρικα, και αυτό ακριβώς δείχνουν και οι λέξεις της χρονιάς, που συγκέντρωσε η ετήσια συλλογή του Collins, παρακολουθώντας τη βάση δεδομένων οκτώ δισεκατομμυρίων λέξεων, αλλά και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι δέκα λέξεις που προέκυψαν, με πρώτη τη μόνιμη κρίση, «αντανακλούν τη διαρκώς εξελισσόμενη γλώσσα μας και τις ανησυχίες όσων τη χρησιμοποιούν», λέει ο επικεφαλής της εταιρείας που βρίσκεται πίσω από το λεξικό.

Στη δεκάδα των λέξεων/φράσεων που ζούμε, κυριολεκτικά, στο πετσί μας, βρίσκεται και το «quiet quitting». Αθόρυβη παραίτηση ή, αλλιώς, «η πράξη τού να κάνει κάποιος τα βασικά του καθήκοντα στη δουλειά και όχι περισσότερο, είτε ως ένδειξη διαμαρτυρίας είτε για τη βελτίωση της ισορροπίας εργασίας/προσωπικής ζωής». Αλίμονο, όταν νιώθεις ότι τα πάντα σε πιέζουν χωρίς νόημα στην εργασία, λειτουργείς σαν αυτόματος πωλητής. Γιατί να ξεπεράσεις τον εαυτό σου, όταν ξέρεις ότι δεν θα σε ωφελήσει πουθενά; Γιατί να κάτσεις μια ώρα παραπάνω για να βγει το project, όταν ξέρεις ότι δεν θα την πληρωθείς; Ούτε «μπράβο» θα σου πούνε, για την ακρίβεια.

Τη δεκάδα των λέξεων/φράσεων της χρονιάς συμπληρώνουν τα λήμματα «Κίεβο», «Κάρολος», «lawfare» ή, αλλιώς, στρατηγική χρήση νομικών διαδικασιών για τον εκφοβισμό ή την παρεμπόδιση ενός αντιπάλου. Ακόμα, «Partygate», δηλαδή το πολιτικό σκάνδαλο σχετικά με τις κοινωνικές συγκεντρώσεις που πραγματοποιήθηκαν σε βρετανικά κυβερνητικά γραφεία. Το «Splooting» (η πράξη τού να ξαπλώνεις μπρούμυτα με τα πόδια τεντωμένα). Το «Sportswashing», δηλαδή η χορηγία ή προώθηση αθλητικών γεγονότων, ώστε να αλλάζει το πώς βλέπουμε κάποιον ή κάτι. Το «Shift vibe», δηλαδή σημαντική αλλαγή σε μια επικρατούσα πολιτιστική ατμόσφαιρα ή τάση. Και, τέλος, «Warm Bank», ένας όρος που περιγράφει τα θερμαινόμενα κτίρια, όπου μπορούν να φιλοξενηθούν όσοι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να θερμάνουν τα σπίτια τους.

Οι λέξεις είναι καθρέφτης της ζωής. Και οι λέξεις που συμπλήρωσαν το top10 του βρετανικού λεξικού δείχνουν ακριβώς το πλάνο της καθημερινότητάς μας. Παραιτούμαστε από τη φιλοδοξία και την υπερπροσπάθεια για επαγγελματική ανέλιξη, γιατί η εργασιακή ζούγκλα μας έχει παροπλίσει. Μιλάμε για πολέμους και, την ίδια στιγμή, μας απασχολούν διάδοχοι του θρόνου. Προσπαθούμε να κατανοήσουμε την κοινωνικο-πολιτική επικαιρότητα, τα σκάνδαλα και τα μαρκετίστικα παιχνίδια της. Ψάχνουμε ζεστούς χώρους να μείνουμε, γιατί το καλοριφέρ έγινε πολυτέλεια. Και ξαπλώνουμε μπρούμυτα με τα πόδια τεντωμένα. Χυνόμαστε δηλαδή κάπου, αναζητώντας ίσως μια ανάπαυλα από όσα μας έχουν συμβεί, απ’ όσα μας συμβαίνουν. Από τη μόνιμη κρίση, στην τροχιά της οποίας έχουμε μπει και γυρνάμε ασταμάτητα.

Αυτό, το τελευταίο, κρατήστε το. Είναι το καλύτερο. Κάντε splooting! Ξαπλώστε, απλωθείτε, αφεθείτε. Αφουγκραστείτε τον εαυτό σας. Και μην κάνετε απολογισμούς της χρονιάς, μην προσπαθείτε να «συναρμολογηθείτε» σε καλύτερες εκδοχές, μη γεμίζετε το μυαλό σας με προσδοκίες. Το αντίδοτο σε ό,τι ζούμε είναι η χαλάρωση, η αποφόρτιση.

Ευτυχώς, μια λέξη μέσα στις δέκα της χρονιάς που φεύγει, μας δίνει το σύνθημα για το πώς πρέπει να πάμε στην επόμενη. Πιο χαλαροί. Πιο γειωμένοι. Δεν είναι τυχαίο που τη βάλαμε στη δεκάδα. Είναι αυτό που χρειαζόμαστε.