Μαρία Λυσάνδρου
Η συζήτηση περί Καινοτοµίας στον χώρο της Υγείας έχει εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους δηµοφιλέστερους δηµόσιους διαλόγους, ο οποίος πολύ συχνά φορτίζεται µε προσδοκίες, υποσχέσεις και, κατά καιρούς, υπερβολές. Ωστόσο, το κρίσιµο ερώτηµα εδώ είναι κατά πόσον αυτή η συζήτηση µπορεί πράγµατι να συµβάλει στη διαµόρφωση ενός πιο δίκαιου συστήµατος υγείας. Και, επιπλέον, τι ακριβώς εννοούµε κάνοντας λόγο για «καινοτοµία»;
Στον πυρήνα της, η καινοτοµία στο σύστηµα υγείας αφορά κάθε πρωτότυπη πρακτική, προηγµένη τεχνολογία ή διαδικασία, αλλά και οργανωτική αλλαγή που µπορεί να βελτιώσει την παροχή υγειονοµικής φροντίδας – είτε πρόκειται για πρωτοποριακές θεραπείες και φάρµακα, είτε για ψηφιακά εργαλεία που διευκολύνουν την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και την παρακολούθηση των ασθενών, είτε και για πολιτικές παρεµβάσεις και πρωτοβουλίες, οι οποίες δίνουν µεγαλύτερη έµφαση στην πρόληψη. Εποµένως, η έννοια αποδεικνύεται πολύ ευρύτερη από τη «στενή» τεχνολογική χροιά που της αποδίδεται στη συνείδηση πολλών.
Ας ξεκινήσουµε από τα –αναµφίβολα πολλά– θετικά. Η δηµόσια συζήτηση γύρω από καινοτόµες πρακτικές και θεραπείες έχει προσφέρει σηµαντικά οφέλη: έχει ευαισθητοποιήσει την κοινωνία σχετικά µε τις ανισότητες στον χώρο της υγείας, έχει ενθαρρύνει επενδύσεις σε κρίσιµες υποδοµές, ενώ παράλληλα προκάλεσε και πολιτικές πιέσεις σχετικά µε τον εκσυγχρονισµό των παρεχόµενων υπηρεσιών. Στην πράξη, δε, έχει αναδείξει τις αµέτρητες δυνατότητες που προσφέρει η τεχνολογική πρόοδος, αναβαθµίζοντας την καθηµερινότητα των πασχόντων – από εφαρµογές τηλεϊατρικής που «φέρνουν» τον γιατρό στο σπίτι ενός ηλικιωµένου ή αποµακρυσµένου ασθενούς, έως έξυπνα συστήµατα που µπορούν να εντοπίσουν έγκαιρα σοβαρά νοσήµατα.
Το πρόβληµα εδώ είναι ότι τα περί καινοτοµίας µπορεί να οδηγήσουν σε… αυτο-παγίδευση, καθώς συχνά εγκλωβίζονται σε µια αφήγηση «τεχνολογικής σωτηρίας», η οποία, ενίοτε, προτείνει και λύσεις ηθικά ή κοινωνικά αµφιλεγόµενες. Οι δε σωτήριες λύσεις που έχει να προτείνει δεν λαµβάνουν πάντα υπ’ όψιν τις υπάρχουσες ανισότητες (γεωγραφικές, οικονοµικές ή και ψηφιακές), µε αποτέλεσµα να καθίστανται µια πολυτέλεια στη διάθεση λίγων – εκείνων που µένουν στις «σωστές» περιοχές, εκείνων που έχουν τις απαραίτητες γνώσεις περί τεχνολογίας, εκείνων που έχουν τσέπη που αντέχει…
Δεν είναι λίγοι οι ειδικοί, οι οποίοι τονίζουν ότι, προκειµένου η συζήτηση περί καινοτοµίας να συµβάλει πραγµατικά στη δικαιοσύνη στην Υγεία, χρειάζεται να αλλάξει προσανατολισµό, δίνοντας µεγαλύτερη έµφαση στην ισότιµη διάθεση των νέων λύσεων, αλλά και στη διαφύλαξη –αν όχι περαιτέρω ενίσχυση– του ανθρώπινου προσώπου του συστήµατος, παρά την ευρεία ένταξη των λύσεων αυτών στην καθηµερινή πρακτική.
Η καινοτοµία έχει νόηµα µόνο όταν λειτουργεί ως αποτελεσµατικό µέσο κοινωνικής ανάπτυξης, και όχι ως βιτρίνα προόδου χωρίς αντίκρισµα στην καθηµερινότητα των ανθρώπων. Διότι, ναι: εντυπωσιακά τα καινοτόµα φάρµακα, πολλά υποσχόµενες οι τεχνολογικές δυνατότητες που προσφέρονται σε ασθενείς και επαγγελµατίες υγείας, αλλά τι νόηµα έχουν εάν τους είναι δύσχρηστες, ακατανόητες και αποθαρρυντικές στο να τις υιοθετήσουν;
Πού καταλήγουµε, λοιπόν; Πέρα από την επιτακτική ανάγκη να λυθεί µε βιώσιµο τρόπο ο υπερ-γρίφος της χρηµατοδότησης, µία εκ των ων ουκ άνευ προϋπόθεση για να εισέλθουν ουσιαστικά και εναρµονιζόµενοι µεταξύ τους όλοι οι τοµείς της Υγείας σε µια «εποχή καινοτοµίας», καθιστώντας αξιόπιστο και «ασφαλές» το σύστηµα υγείας για τους ασθενείς, αλλά και την ίδια τη χώρα αξιόπιστη και «ασφαλή» για υποψήφιους µεγαλοεπενδυτές, χρειάζεται παράλληλα και µια σταδιακή επιµόρφωση των πολιτών –ασθενών και µη– σε σχέση µε την «εξωτική» έννοια της καινοτοµίας. Για να την αποδεχθούν, να την εµπιστευθούν, να την υιοθετήσουν και, γιατί όχι, να τη διεκδικήσουν, θα πρέπει πρώτα να την κατανοήσουν. Και ίσως αυτός είναι ένας τοµέας, στον οποίο πρέπει να επενδύσει µε µεγαλύτερη ζέση η Πολιτεία. Διότι, ως γνωστόν: «Σοφόν –και, στην περίπτωσή µας, υγιές– το σαφές».