Σχέδιο νόμου για την Άνοια: Τι προβλέπει και ποια προβλήματα επιλύει | Επικαιρότητα Υγείας - planbemag.gr
Plan Be Mag
Επικαιρότητα Υγείας

Σχέδιο νόμου για την Άνοια: Τι προβλέπει και ποια προβλήματα επιλύει

Ο Υπουργός Υγείας, Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, παρουσίασε στο Υπουργείο Υγείας το προτεινόμενο σχέδιο νόμου που αφορά στην άνοια.

Planbe teamPlanbe team

Ο Υπουργός Υγείας, Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, παρουσίασε στο Υπουργείο Υγείας το προτεινόμενο σχέδιο νόμου που αφορά στην άνοια.

Η άνοια έχει αναδειχθεί ως παγκόσμιο ιατρικό, κοινωνικό και δημοσιονομικό πρόβλημα και αναμένεται να παραμείνει έτσι για τις επόμενες δεκαετίες. Η πιο κοινή αιτία άνοιας είναι η εγκεφαλική νόσος, γνωστή ως Αλτσχάιμερ. Πάνω από 80 άλλες εγκεφαλικές παθήσεις ενδέχεται να προκαλέσουν άνοια.

Η Άνοια και οι Σχετικές Διαταραχές (ΑΚΣΔ) συνιστούν παγκόσμια πανδημία: 10% των ατόμων άνω των 65 και 35% των ατόμων άνω των 80 ετών πάσχουν από άνοια. Μεγαλύτερα ποσοστά πάσχουν με Ήπια Γνωσιακή Διαταραχή (MCI), το πρόδρομο στάδιο της άνοιας.

Το 2019, 55 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως έπασχαν από άνοια, ενώ υπολογίζεται ότι ο αριθμός αυτός θα υπερδιπλασιαστεί τα επόμενα 15-20 χρόνια, φτάνοντας τα 139 εκατομμύρια το 2050, κυρίως λόγω της αύξησης του προσδόκιμου ζωής, αλλά και της υπογεννητικότητας και υπογονιμότητας.

Επειδή θεραπεία δεν έχει βρεθεί ακόμη, η έμφαση στην πρόληψη και την περίθαλψη, πεδία στα οποία έχουν σημειωθεί άλματα ως προς την υποστήριξη ασθενών, των φροντιστών και των οικογενειών τους, και η ενίσχυση της έρευνας για την εύρεση θεραπείας, είναι οι κατευθύνσεις που υιοθετούνται από Εθνικά Στρατηγικά Σχέδια παγκοσμίως.

Η κατάσταση στην Ελλάδα

Η Ελλάδα θα πληγεί σημαντικά από την πανδημία των ΑΚΣΔ επειδή ο πληθυσμός της είναι ιδιαίτερα γερασμένος: σύντομα 1/4 του πληθυσμού θα είναι άνω των 60 ετών, ενώ άνω των 450.000 πάσχουν ήδη από ΑΚΣΔ. Κάθε άτομο με ΑΚΣΔ χρειάζεται φροντίδα από 2-3 μέλη της οικογένειάς του/της για μακροχρόνια περίθαλψη (5-15 έτη), όποτε πάνω από 10% των Ελλήνων είναι πάσχοντες ή ασχολούνται καθημερινά ως φροντιστές με άτομα που πάσχουν από ΑΚΣΔ.

Αντίκειμενο και σκοπός του προτεινόμενου σχεδίου νόμου

Αντικείμενο και σκοπός του προτεινόμενου σχεδίου νόμου είναι να φέρει στο προσκήνιο και να διαφυλάξει τα θεμελιώδη δικαιώματα των προσώπων με άνοια και των ατύπων φροντιστών τους, υπό το φως της ιδιαιτερότητας της ασθένειας.

Ο σκοπός αυτός εξειδικεύεται α) με την περιγραφή του περιεχομένου των δικαιωμάτων και την οριοθέτησή τους και β) με την αναγνώριση του ρόλου των ατύπων φροντιστών, η σημασία των οποίων για την επιμέλεια, την διαφύλαξη της αξιοπρέπειας και την παραμονή στο οικιακό περιβάλλον των πασχόντων από άνοια είναι αναμφίβολα πολύ μεγάλη, τόσο σε ηθικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο.

Περαιτέρω, με την εισαγωγή του θεσμού του «πληρεξουσίου περίθαλψης και φροντίδας» και των «προγενέστερων οδηγιών περίθαλψης και φροντίδας», στόχος είναι να διατηρούν την ισχύ τους συγκεκριμένες εξουσιοδοτήσεις και εντολές κάθε προσώπου που αφορούν ειδικά την εκπροσώπησή του για τα ζητήματα της υγείας του, καθώς και να γίνουν σεβαστές συγκεκριμένες επιθυμίες του ως προς την διαχείριση της περίθαλψής του, όταν η άνοια δεν θα του επιτρέπει πλέον την διαμόρφωση και έκφραση έγκυρης βούλησης.

Ειδικότερα, με το πληρεξούσιο περίθαλψης και φροντίδας ορίζεται ένα φυσικό πρόσωπο, το οποίο εκπροσωπεί τον πάσχοντα από άνοια για θέματα περίθαλψης και φροντίδας, ενώ με τις προγενέστερες οδηγίες ορίζονται εκ προοιμίου, από τον ίδιο τον πάσχοντα που τις διατυπώνει, ο τόπος και ο τρόπος περίθαλψης και φροντίδας για το διάστημα, κατά το οποίο δεν θα είναι πλέον σε θέση να αποφασίζει.

Με το προτεινόμενο σχέδιο νόμου, δε, ιδρύεται στο Υπουργείο Υγείας το Εθνικό Συμβούλιο για την Άνοια και τη νόσο Alzheimer με συμμετοχή εκπροσώπων από το Υπουργείο  Υγείας, Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης και Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και με κύριο σκοπό την παρακολούθηση της εφαρμογής του Ελληνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια και τη νόσο Alzheimer.

Τέλος, με τις εξουσιοδοτικές διατάξεις του σχεδίου νόμου, επιδιώκεται η έκδοση κοινών υπουργικών αποφάσεων για τη βελτίωση της διαβίωσης των ασθενών και των  ατύπων φροντιστών τους σε επίπεδο οικονομικό, συνθηκών εργασίας κ.λπ.

Προβλήματα που επιλύονται με το προτεινόμενο σχέδιο νόμου

Μολονότι οι πάσχοντες από άνοια είναι ασφαλώς υποκείμενα όλων των θεμελιωδών δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται στο Σύνταγμα και στο διεθνές δίκαιο, αποδεικνύεται ότι αυτή η γενικόλογη αναγνώριση δεν αρκεί, επειδή συντρέχει η ιδιαιτερότητα μιας ασθένειας που συρρικνώνει τις διανοητικές ικανότητες του προσώπου, με αποτέλεσμα ο κίνδυνος της ανεξέλεγκτης πρακτικής αναίρεσης αυτών των δικαιωμάτων να είναι συνεχώς παρών.

 Εν προκειμένω, συνηθισμένα είναι τα φαινόμενα αυθαίρετου ετεροκαθορισμού των ασθενών και αδικαιολόγητων περιορισμών που τους επιβάλλονται από τους οικείους τους, τους αμειβόμενους βοηθούς, ενδεχομένως και τους επαγγελματίες υγείας. Τα φαινόμενα αυτά, τα οποία φθάνουν έως και την κακοποίηση των ασθενών, τείνουν να αποσιωπώνται, καθώς οι ίδιοι οι ενδιαφερόμενοι δεν έχουν την δυνατότητα να «ακουστούν».

Περαιτέρω, ο θεσμός της δικαστικής συμπαράστασης διαπιστώνεται στην πράξη ότι αποτελεί την έσχατη λύση αντιμετώπισης της δικαιοπρακτικής ανικανότητας των προσώπων που πάσχουν από άνοια, όταν η ανικανότητα αυτή καθίσταται πλήρης. Το γεγονός αυτό αφήνει εκτός νομικής ρύθμισης πτυχές της καθημερινότητας των πασχόντων από άνοια. Ακόμη, η σύμφυτη με την εξέλιξη της άνοιας απώλεια της δικαιοπρακτικής ικανότητας του προσώπου συνεπάγεται την κατ’ αρχήν, λήξη των εξουσιοδοτήσεων αντιπροσώπευσής του.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, με το προτεινόμενο σχέδιο νόμου, εισάγονται στην ελληνική έννομη τάξη οι θεσμοί του «πληρεξουσίου περίθαλψης και φροντίδας» και των «προγενέστερων οδηγιών περίθαλψης και φροντίδας».