Περί φθειρίασης: Επιστροφή στο σχολείο, με τις ψείρες να καραδοκούν

Το πολύβουο back to school συνοδεύεται συχνά σε κάποια παιδικά κεφαλάκια και από… φαγούρες. Και, κάπου εκεί, αρχίζει το «θρίλερ» με τις ψείρες.

Η φθειρίαση είναι μια πανάρχαια παρασίτωση. Συνιστά μια συνήθη, μεταδοτική και ενοχλητική δερματοπάθεια που οφείλεται σε παράσιτα στην επιφάνεια του δέρματος, τα Phthirius pubis και Pediculus humanus, τα οποία παρασιτούν αποκλειστικά τον άνθρωπο και προκαλούν τρεις διαφορετικές κλινικές μορφές δερματοπαθειών: τη φθειρίαση της κεφαλής, του σώματος και του εφηβαίου.

Κάθε χρόνο, η φθειρίαση της κεφαλής αποκτά «επιδημικές» διαστάσεις στα σχολεία. Το γεγονός αυτό προκαλεί έντονη ανησυχία και προβληματισμό σε γονείς και εκπαιδευτικούς, καθώς ταλαιπωρεί με ποικίλους τρόπους τόσο τα παιδιά, όσο και τους ίδιους.

Η επιδημική εικόνα

Η φθειρίαση προσβάλλει όλες οι ηλικίες, αλλά ιδιαιτέρως τα μικρά παιδιά σε νηπιαγωγεία και σχολεία, με τα μικρά κορίτσια να προσβάλλονται συχνότερα. Ωστόσο, μικρές επιδημίες μπορεί να εμφανιστούν και σε οίκους ευγηρίας ή σε μέρη όπου είναι συνωστισμένα πολλά άτομα. Οι ενήλικες άνδρες προσβάλλονται λιγότερο συχνά.

Η φθειρίαση είναι εξαιρετικά μεταδοτική, γεγονός που δικαιολογεί την έξαρσή της στα σχολεία, αφού τα παιδιά είναι πολλά και βρίσκονται σε καθημερινή επαφή μεταξύ τους. Το παράσιτο ζει μόνο στον άνθρωπο και μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο, και όχι από και προς ζώα. Αν ένα παιδί χρησιμοποιήσει το καπέλο, τη χτένα του πάσχοντα ή έρθει σε πολύ στενή επαφή με κάποιο άλλο παιδάκι που έχει ψείρες, πολύ εύκολα θα προσβληθεί.

Πώς λειτουργεί η φθειρίαση

Οι ψείρες προσκολλώνται στις τρίχες των μαλλιών από όπου τσιμπούν το δέρμα, προκαλώντας με την έκκριση του σιέλου τους έντονο κνησμό.

Η διάρκεια της ζωής της ψείρας είναι περίπου 40 ημέρες. Μέσα σε αυτό το διάστημα, το θηλυκό γεννά περίπου 300 αυγά, δηλαδή 7 με 10 την ημέρα. Αυτά «στερεώνονται» στις τρίχες σε  απόσταση 1 εκατοστού περίπου από το δέρμα, είναι λευκοκίτρινα και επωάζονται για περίπου 8 ημέρες.

Η νέα ψείρα είναι ώριμη σε 15-20 ημέρες. Τα συγκεκριμένα παράσιτα απομυζούν αίμα κάθε 3-6 ώρες και δεν επιζούν, παρά λίγες μέρες, χωρίς τροφή.

Πώς θα το καταλάβω

Για να μπορέσουμε να διαπιστώσουμε έγκαιρα ότι το παιδί έχει φθειρίαση, χρειάζεται να ελέγχουμε τακτικά το κεφάλι των παιδιών.

Η φαγούρα δεν είναι απαραίτητο σύμπτωμα. Είναι, όμως, συχνό και ενδεικτικό. Το παιδί ξύνει το τριχωτό της κεφαλής, με αποτέλεσμα αργότερα να εμφανίζονται εκδορές και ερυθρότητα στο δέρμα του τριχωτού, κυρίως στο πίσω μέρος (ινιακή περιοχή).

Τα αυγά της ψείρας (κόνιδες) είναι κολλημένα στη βάση της τρίχας. Όταν είναι πολλά μοιάζουν με πιτυρίδα, με τη διαφορά ότι τα λέπια της πιτυρίδας αποκολλώνται και πέφτουν, ενώ οι κόνιδες παραμένουν στερεά προσκολλημένες στις τρίχες.

Η επίσκεψη στον δερματολόγο είναι απαραίτητη για να δοθεί θεραπεία.

Τα άλλα παιδιά που έρχονται σε επαφή με το παιδί που έχει φθειρίαση θα πρέπει να ελεγχθούν και να δοθούν οδηγίες για να μη μεταδοθεί η νόσος.

Τρόπος αντιμετώπισης

Ξεχωρίζουμε και χωρίζουμε τα μαλλιά του παιδιού σε τμήματα, τόσο για τον έλεγχο, όσο και για την καταπολέμηση. Όταν διαπιστωθεί ότι το παιδί έχει ψείρες, πρέπει να αρχίσει αμέσως η θεραπεία, ώστε να απαλλαγεί από το πρόβλημα και να παύσει να τις μεταδίδει.

Για τις κόνιδες χρησιμοποιούμε μεταλλικό ή πλαστικό χτενάκι (ειδικές χτένες), και όχι απευθείας τα χέρια μας. Το λούσιμο με ξύδι βοηθά στην αποκόλληση και απομάκρυνση των κόνιδων. Μπορεί να εφαρμοστεί ένα διάλυμα που περιέχει 50% λευκό ξύδι και 50% νερό για 15 λεπτά. Ωστόσο, αυτή είναι βοηθητική και όχι κύρια θεραπεία.

Φοράμε στο παιδί καθαρά ρούχα, μετά από κάθε θεραπεία.

Υπάρχουν πολλές θεραπείες για την αντιμετώπιση της φθειρίασης, αλλά πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν μας ότι οι ψείρες έχουν γίνει ανθεκτικές σε μερικές από αυτές. Σε περίπτωση αποτυχίας, θα πρέπει να δοκιμάσουμε κάποιο άλλο σκεύασμα που θα μας συστήσει ο ειδικός. Ενδεικτικά, χρησιμοποιούνται σκευάσματα με δραστικά συστατικά τις πυρεθρίνες και περμεθρίνες.

Το κεφάλι καλύπτεται με σκουφάκι μπάνιου, και το φάρμακο αφήνεται να δράσει όλη τη διάρκεια της νύχτας.

Εάν και αυτές οι μέθοδοι αντιμετώπισης αποβούν αναποτελεσματικές, μπορεί να χρησιμοποιηθεί φθειροκτόνο και ωοκτόνο φάρμακο για την αντιμετώπιση των ψειρών που είναι ανθεκτικές στις πυρεθρίνες και περμεθρίνες, με μια δεύτερη εφαρμογή μετά από 7-9 ημέρες.

Σε γενικές γραμμές, τα σαμπουάν αποτελούν τον συνηθέστερο τρόπο θεραπείας στα παιδιά. Είναι βασικό να μη λούζουμε το παιδί για 1-2 μέρες μετά τη θεραπεία, καθώς αυτό μπορεί να μειώσει την αποτελεσματικότητα του σαμπουάν.

Τι να γνωρίζει η οικογένεια

• Δεν χρειάζεται όλα τα μέλη της να ακολουθήσουν προληπτική θεραπεία.
• Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, το παιδί πρέπει να χρησιμοποιεί ατομικά είδη υγιεινής.
• Αν εμφανίσει κάποιο άλλο μέλος της οικογένειας φθειρίαση, τότε χρειάζεται να ακολουθήσει και εκείνο αγωγή.
• Εάν ένα παιδί στην οικογένεια κάνει θεραπεία για ψείρες, αφ’ ενός θα πρέπει να μην έχει στενές επαφές με το αδερφάκι του και, αφ’ ετέρου, να αποφεύγει η οικογένεια τις συναναστροφές με πολλά άτομα, για να μη μεταδοθούν οι ψείρες και σε τρίτους.
• Σε περίπτωση φθειρίασης, πλένουμε μαξιλάρια, κλινοσκεπάσματα, σεντόνια, βούρτσες μαλλιών, ρούχα και κουβέρτες του παιδιού (ή του ατόμου που έχει μολυνθεί) με νερό υψηλής θερμοκρασίας (άνω των 60°C).
• Καθαρίζουμε στρώματα και χαλιά με ατμό.
• Πολύ σημαντικό είναι να μη χρησιμοποιούνται εντομοκτόνα, διότι όχι μόνο δεν σκοτώνουν τις ψείρες, αλλά είναι και άκρως βλαπτικά για τον οργανισμό.
• Αντενδείκνυται η θεραπεία σε παιδιά μικρότερα των δύο ετών και συνιστάται οι ψείρες να απομακρύνονται με το χέρι.

Προσοχή στην αντιμετώπιση του παιδιού

Οι γονείς καλό είναι να μην αντιμετωπίζουν το παιδί σαν ένα άτομο που έχει κάποιο σοβαρό πρόβλημα ή σαν να του συμβαίνει κάτι για το οποίο θα έπρεπε να ντρέπεται.

Να του εξηγήσουν ότι οι ψείρες δεν έχουν σχέση με βρωμιά και ότι προσβάλλουν πολλά παιδιά στα σχολεία όλου του κόσμου. Σήμερα οι ειδικοί δεν συνιστούν τον αποκλεισμό του παιδιού από το σχολείο, διότι κάτι τέτοιο μπορεί να το τραυματίσει ψυχολογικά. Απλά θα πρέπει να του γίνει ξεκάθαρο ότι σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να μοιράζεται αντικείμενα με άλλα παιδιά.

2+1 Προληπτικά μέτρα

1. Το καλύτερο προληπτικό μέτρο είναι ο συστηματικός έλεγχος του παιδιού σε περιόδους έξαρσης της φθειρίασης.
2. Μια συζήτηση με το παιδί, για να του εξηγήσουν ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιεί αντικείμενα άλλων παιδιών – χτένες, ρούχα, πετσέτες, καπέλα και οτιδήποτε έρχεται σε επαφή με το τριχωτό της κεφαλής.
3. Δεν απαγορεύεται η συναναστροφή με άλλα παιδιά, αρκεί να μην έρχονται σε επαφή τα κεφάλια τους π.χ. στο παιχνίδι ή στο σχολείο.

* Ευχαριστούμε για τις επιστημονικές πληροφορίες τη Μαρία Γ. Ζιώγα MD, PhD, Δερματολόγο – Αφροδισιολόγο.

3+1 Μύθοι σχετικά με τη φθειρίαση

1. Οι ψείρες ελκύονται από τη βρωμιά

Οι ψείρες δεν σχετίζονται με την κακή υγιεινή. Η εξάπλωσή τους βασίζεται στις συχνές συναναστροφές με άτομα που έχουν ψείρες. 

2. Οι ψείρες πετούν και πηδούν

Μπορούν μόνο να περπατήσουν. Μάλιστα, για να πάνε από την μία τρίχα στην άλλη, απλά… περπατάνε Γι’ αυτό τα παιδιά κολλάνε ψείρες συχνότερα, διότι συνηθίζουν να ακουμπούν τα κεφάλια τους όταν παίζουν ή κοιμούνται μαζί.

3. Το σπίτι μπορεί να μολυνθεί από τις ψείρες

Δεν είναι συχνό φαινόμενο μια ψείρα να μεταφερθεί σε ένα μαξιλάρι ή ένα έπιπλο. Οπότε ας χαλαρώσουμε. 

4. Τα κατοικίδια μπορούν να μολυνθούν ή να μας κολλήσουν ψείρες

Οι ψείρες του τριχωτού της κεφαλής δεν επιβιώνουν στα ζωάκια μας.