Η Υγεία είναι βασικός πυλώνας μιας δίκαιης κοινωνίας. Ωστόσο, παρά τα σημαντικά βήματα προόδου στην ιατρική επιστήμη, οι ανισότητες στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και νέες θεραπείες παραμένουν μια οδυνηρή πραγματικότητα – και στην Ελλάδα. Από την κλινική έρευνα έως την τελική διάθεση ενός καινοτόμου φαρμάκου στους ασθενείς, η διαδρομή είναι γεμάτη προκλήσεις.
γράφει ο Σπύρος Φιλιώτης,
Αντιπρόεδρος και Γενικός Διευθυντής Φαρμασέρβ – Λίλλυ
Η σημασία της κλινικής έρευνας
Πριν μια νέα θεραπεία γίνει διαθέσιμη, προηγούνται χρόνια εργαστηριακής έρευνας και κλινικών μελετών. Η συμμετοχή σε μία κλινική μελέτη δεν είναι μόνο ζήτημα προόδου της επιστήμης, αλλά για πολλούς ασθενείς μια σημαντική ευκαιρία έγκαιρης πρόσβασης σε καινοτόμες θεραπείες.
Στην Ελλάδα, παρότι υπάρχουν εξαιρετικοί επιστήμονες και αξιόπιστα ερευνητικά κέντρα, ο αριθμός των κλινικών μελετών που διεξάγονται παραμένει χαμηλότερος σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό στερεί από τους ασθενείς καινοτόμες επιλογές αντιμετώπισης της πάθησής τους και από το σύστημα υγείας πολύτιμους πόρους – αφού η διεξαγωγή κλινικών μελετών μπορεί να φέρει επενδύσεις, τεχνογνωσία και καλύτερη ποιότητα υγειονομικής φροντίδας.
Ανισότητες στην πρόσβαση
Η πρόσβαση σε ποιοτική υγειονομική φροντίδα δεν είναι ίδια για όλους:
- Καθυστέρηση στην εισαγωγή νέων φαρμάκων: Οι υποχρεωτικές επιστροφές (rebate, clawback) και η γραφειοκρατία που συνοδεύει την είσοδο ενός νέου φαρμάκου στη χώρα μας, οδηγούν σε μεγάλες καθυστερήσεις ή και αποτροπή της έλευσής του.
- Γεωγραφικές ανισότητες: Στη χώρα μας, οι κάτοικοι απομακρυσμένων περιοχών, νησιών ή ορεινών χωριών συχνά αναγκάζονται να ταξιδέψουν για εξειδικευμένες υπηρεσίες.
- Οικονομικές δυσκολίες: Παρότι το ΕΣΥ προσφέρει καθολική κάλυψη, το κόστος μετακίνησης, αλλά και η οικονομική συμμετοχή των ασθενών σε φάρμακα και εξιδεικευμένες εξετάσεις, προκαλούν επιβάρυνση – ιδιαίτερα των ευάλωτων νοικοκυριών. Τα πράγματα γίνονται πολύ χειρότερα στις περιπτώσεις σοβαρών ασθενειών, όπου οι δαπάνες φροντίδας ενός ασθενούς στο σπίτι (καθώς δεν υπάρχουν δημόσιες δομές) μπορεί να καταστούν δυσβάστακτες.
- Ανισότητες στην ενημέρωση: Πολλοί ασθενείς έχουν περιορισμένη ενημέρωση για διαθέσιμες θεραπείες, για τα δικαιώματά τους ή τις δυνατότητες συμμετοχής τους σε κλινικές μελέτες, και αυτό δημιουργεί μια πρόσθετη κοινωνική ανισότητα
Η υποχρηματοδότηση στον τομέα του Φαρμάκου και οι προκλήσεις στην πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες
Τα τελευταία χρόνια, με την επιτάχυνση της βιοϊατρικής έρευνας, αναδύονται ολοένα και περισσότερες πρωτοποριακές θεραπείες. Για πολλούς ασθενείς, ιδίως όσους πάσχουν από σοβαρές ή σπάνιες παθήσεις, αυτές οι θεραπείες μπορούν να αλλάξουν τη ζωή τους ή να δώσουν ελπίδα εκεί που πριν δεν υπήρχε.
Ωστόσο, η δημόσια φαρμακευτική δαπάνη παραμένει στη χώρα μας μία από τις χαμηλότερες στην Ευρώπη. Αυτό συνεπάγεται πολύ μεγάλες επιστροφές για τις φαρμακευτικές επιχειρήσεις και ένα κλίμα μη ευνοϊκό για την καινοτομία, γεγονός που, με τη σειρά του, προκαλεί μεγάλο δισταγμό για την είσοδο νέων τεχνολογιών υγείας και μεγάλο σκεπτικισμό για την επένδυση σε κλινικές μελέτες στην Ελλάδα. Το αποτέλεσμα είναι οι Έλληνες ασθενείς, πολλές φορές, να λαμβάνουν μια νέα θεραπεία μήνες ή χρόνια αργότερα από τους ασθενείς άλλων χωρών της ΕΕ.
Τι μπορεί να γίνει
Η αντιμετώπιση των ανισοτήτων απαιτεί συντονισμένες κινήσεις σε εθνικό επίπεδο. Τέτοιες είναι:
- Η εξασφάλιση πόρων για τη χρηματοδότηση των φαρμάκων, ώστε να καλύπτονται οι πραγματικές ανάγκες των ασθενών στη χώρα, και η ενίσχυση των δομών και διαδικασιών που θα εξασφαλίσουν ότι αυτοί οι πόροι θα χρησιμοποιούνται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
- Η ενίσχυση της κλινικής έρευνας με την απλούστευση των διαδικασιών, τη δημιουργία ενός πιο προβλέψιμου και φιλικού προς την καινοτομία περιβάλλοντος, καθώς και την ενίσχυση της δυνατότητας καλύτερης, στοχευμένης και σε πραγματικό χρόνο ενημέρωσης των πολιτών για τα οφέλη της κλινικής έρευνας και τις δυνατότητες συμμετοχής τους σε αυτές.
- Η ενδυνάμωση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και η αξιοποίηση της τηλεϊατρικής μπορούν να περιορίσουν τις γεωγραφικές ανισότητες.
Οι Κινητές Ομάδες Υγείας (ΚΟΜΥ) είναι μία καλή προσπάθεια για την άρση των ανισοτήτων στην Υγεία. Προγράμματα πρόληψης, όπως το ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ και το πρόγραμμα διαχείρισης της παχυσαρκίας ενηλίκων, μπορούν να συμβάλουν επίσης στη μείωση των ανισοτήτων. Θα πρέπει, ωστόσο, να υπάρξουν και άλλα προγράμματα πρόληψης για σημαντικές ασθένειες που αφορούν πολύ κόσμο, όπως είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης και ο καρκίνος του πνεύμονα.
Η Ελλάδα έχει όλες τις προϋποθέσεις για να προσφέρει υψηλού επιπέδου φροντίδα υγείας σε όλους τους πολίτες: ανθρώπινο δυναμικό, επιστημονική γνώση και, πλέον, ψηφιακές δυνατότητες. Αυτό που χρειάζεται είναι ένα σταθερό πλαίσιο και συνεργασία όλων σε πολιτικές που βάζουν τον άνθρωπο στο επίκεντρο.