Τις τελευταίες δεκαετίες, η ταχεία πρόοδος της Ιατρικής μάς έχει προσφέρει νέες δυνατότητες για την αντιμετώπιση σοβαρών και χρόνιων ασθενειών. Καινοτόμες θεραπείες, όπως οι εξατομικευμένες προσεγγίσεις, τα βιολογικά φάρμακα, οι γονιδιακές θεραπείες και οι νέες διαγνωστικές τεχνολογίες, υπόσχονται καλύτερα αποτελέσματα για τους ασθενείς και, συχνά, μειώνουν την επιβάρυνση στο σύστημα υγείας μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, το όφελος αυτών των εξελίξεων γίνεται πραγματικότητα μόνο όταν οι πολίτες έχουν έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση σε αυτές, και όχι όταν η χώρα μας κατέχει την αρνητική πρωτιά των ανεκπλήρωτων ιατρικών αναγκών στην ΕΕ, σύμφωνα με τη Eurostat.
γράφει ο Πέτρος Παππάς,
Βουλευτής ΠΑΣΟΚ – Κιν.Αλ., Τομεάρχης ΑμΕΑ και Ευάλωτων Κοινωνικών Ομάδων, Γενικός-Οικογενειακός Ιατρός / Επειγοντολόγος, Διδάκτορας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Όμως, την έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση (χωρίς ταξικές, γεωγραφικές κ.ά. διακρίσεις) μπορεί να διασφαλίσει μόνο ένα Εθνικό Σύστημα Υγείας ανανεωμένο και με διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα του. Ιδιαίτερα στο σύγχρονο περιβάλλον, με τη συνεχή αύξηση του προσδόκιμου ζωής, ανακύπτει ως φυσική ανάγκη η εστίαση σε μακροχρόνιες θεραπείες και νέες μορφές περίθαλψης (λ.χ. Γηριατρική), αυξάνοντας περαιτέρω την πίεση και τις ανάγκες του ΕΣΥ σε πόρους.
Δυστυχώς σε ό,τι αφορά την πρόσβαση των πολιτών στις καινοτόμες θεραπείες, οι ασθενείς στην Ελλάδα περιμένουν κατά μέσο όρο 654 ημέρες (~1,8 χρόνια) από τη στιγμή που ένα νέο φάρμακο εγκρίνεται στην Ευρώπη, μέχρι να γίνει διαθέσιμο στη χώρα μας. Σύμφωνα με τη μελέτη WAIT (Waiting to Access Innovative Therapies) της EFPIA, μόνο το 47% των φαρμάκων που εγκρίθηκαν μεταξύ 2019-2022 στην ΕΕ, ήταν διαθέσιμα ευρέως στους Έλληνες ασθενείς. Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει η Ένωση Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδας (ΣΦΕΕ), υπάρχουν σημαντικές καθυστερήσεις κυκλοφορίας των καινοτόμων φαρμάκων, καθώς, μόνο 1 στα 5 νέα καινοτόμα φάρμακα που εγκρίθηκαν στην Ευρώπη ήρθαν στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια.
Τα εμπόδια στην πρόσβαση στις καινοτόμες θεραπείες
Ένα από τα βασικά προβλήματα, τα οποία εξηγούν την ελλειμματική πρόσβαση των Ελλήνων στις καινοτόμες θεραπείες, είναι το ιδιαίτερα υψηλό clawback (υποχρεωτικές επιστροφές χρημάτων από τις φαρμακευτικές εταιρείες), με το οποίο επιβαρύνονται κάποιες φαρμακευτικές και το οποίο μπορεί να φτάνει και πάνω από 70%. Αυτή η οικονομική πίεση επηρεάζει τη διάθεση νέων φαρμάκων στην ελληνική αγορά, καθώς κάνει πιο δαπανηρή τη διατήρηση καινοτόμων θεραπειών.
Η κατάσταση αυτή δημιουργεί κινδύνους για «αποχώρησης» κάποιων καινοτόμων θεραπειών από την Ελλάδα, εάν η οικονομική πίεση συνεχιστεί και δεν υπάρξει βιώσιμο πλαίσιο αποζημίωσης για τις φαρμακευτικές εταιρείες.
Επιπλέον, στην Ελλάδα ο μηχανισμός HTA (Επιτροπή Αξιολόγησης και Αποζημίωσης Φαρμάκων) χρειάζεται τεχνική και διοικητική ενίσχυση. Η έλλειψη επαρκών πόρων, καθώς και τα πολλαπλά επίπεδα αξιολόγησης, μπορεί να καθυστερούν σημαντικά την ένταξη νέων φαρμάκων.
Επιπρόσθετα, ένας από τους παράγοντες καθυστέρησης είναι ο κανόνας ότι κάθε φάρμακο πρέπει να αποζημιώνεται πρώτα σε 5 από 11 συγκεκριμένες ευρωπαϊκές χώρες, πριν εγκριθεί και αποζημιωθεί στην Ελλάδα. Αυτός ο κανόνας επιβαρύνει τη διαδικασία, κάνοντας πιο δύσκολη και αργή την ένταξη ορισμένων καινοτόμων φαρμάκων στο ελληνικό σύστημα υγείας.
Έτσι, συχνά, οι ασθενείς και οι θεράποντες ιατροί τους καταφεύγουν στη λύση της προσωπικής αίτησης εισαγωγής καινοτόμων φαρμάκων (individual order) μέσω ειδικής επιτροπής και του ΙΦΕΤ. Ωστόσο, αυτή η διαδικασία είναι αργή και γραφειοκρατική, και δεν αποτελεί λύση για μαζική πρόσβαση, καθώς συνιστά περισσότερο «έκτακτο μέτρο», παρά συστηματική λύση. Επιπλέον, το κόστος εισαγωγής με αυτόν τον τρόπο είναι πολύ υψηλό, κάτι που επιβαρύνει το δημόσιο ταμείο.
Είναι προφανές ότι, η έγκαιρη πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες αποτελεί βασικό πυλώνα για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών. Όσο πιο γρήγορα ένας ασθενής μπορεί να λάβει την κατάλληλη θεραπεία, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα επιτυχούς αντιμετώπισης της ασθένειας, με λιγότερες επιπλοκές και μικρότερη συνολική επιβάρυνση για την υγεία του. Είναι, επιπλέον, αποδεκτό ότι η καθυστέρηση στην πρόσβαση μπορεί να οδηγήσει σε χειροτέρευση της κατάστασης, ανάγκη για πιο επεμβατικές ή ακριβές θεραπείες στο μέλλον, αλλά και σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις για τον ασθενή και την οικογένειά του.
Χωρίς ένα ισχυρό, ευέλικτο και δίκαιο σύστηµα υγείας, η πρόοδος της Ιατρικής δεν µπορεί να µεταφραστεί σε πραγµατική βελτίωση της ζωής των πολιτών
ΕΣΥ: Οι λύσεις στις παθογένειες
Προκειμένου, όμως, να καταστεί η έγκαιρη πρόσβαση πραγματικά εφικτή, απαιτείται ένα σύστημα υγείας σύγχρονο, αποτελεσματικό και δίκαιο. Από τους θεσμούς της πρόληψης και προαγωγής της υγείας, έως την αντιμετώπιση της ασθένειας και τη σωστή καθοδήγηση των ασθενών, απαιτείται ένα ισχυρό σύστημα Πρωτοβάθμιας Υγείας, με κέντρο τον προσωπικό οικογενειακό ιατρό, που θα λειτουργεί ταυτόχρονα και ως διευκολυντής για την πρόσβαση στις δημόσιες δομές υγείας.
Το ΕΣΥ, παρότι στήριξε επί δεκαετίες με επιτυχία την ελληνική κοινωνία ως πυλώνας κοινωνικής συνοχής, βρίσκεται πλέον σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει (υποστελέχωση, ανεπαρκής εξοπλισμός, γεωγραφικές ανισότητες, ελλιπής χρηματοδότηση) υπονομεύουν την ικανότητά του να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες απαιτήσεις μιας εποχής ραγδαίων επιστημονικών εξελίξεων.
Η πρόοδος της επιστήμης έχει νόημα όταν εμπεδώνεται στην καθημερινή ανάγκη των ασθενών για περίθαλψη, όταν παρέχεται καθολικά ως ευκαιρία ζωής, ιδιαίτερα στις πιο δύσκολες ασθένειες. Έτσι, ο εκσυγχρονισμός του ΕΣΥ δεν τίθεται ως πολυτέλεια, αλλά ως αναγκαιότητα. Προϋποθέτει επενδύσεις σε υποδομές, τεχνολογία και ανθρώπινο δυναμικό, οι οποίες επενδύσεις προϋποθέτουν πολιτική βούληση αύξησης του ποσοστού του προϋπολογισμού που κατευθύνεται στην Υγεία.
Συνολικά, η αξιοποίηση της ιατρικής καινοτομίας και ο ολοκληρωμένος εκσυγχρονισμός του ΕΣΥ αποτελούν δύο αλληλένδετους στόχους. Χωρίς ένα ισχυρό, ευέλικτο και δίκαιο σύστημα υγείας, η πρόοδος της Ιατρικής δεν μπορεί να μεταφραστεί σε πραγματική βελτίωση της ζωής των πολιτών. Η επένδυση σε αυτούς τους τομείς δεν είναι μόνο ζήτημα πολιτικής επιλογής, αλλά υποχρέωση απέναντι στις σημερινές και μελλοντικές γενιές.
Το ΠΑΣΟΚ είναι η παράταξη που εμπνεύστηκε και έχτισε το Εθνικό Σύστημα Υγείας, ως θεμέλιο κοινωνικής συνοχής. Σήμερα, το ΠΑΣΟΚ έχει τη βούληση και το πρόγραμμα να μεταρρυθμίσει το ΕΣΥ στη βάση των προκλήσεων της νέας εποχής, διασφαλίζοντας τον δημόσιο και δωρεάν χαρακτήρα του.