Τι θα ήταν χρήσιμο να έχουμε υπ’ όψιν μας, λοιπόν, φεύγοντας για εκείνο το ταξίδι που ονειρευόμασταν τόσους μήνες; Ο ΕΟΔΥ έχει συντάξει λεπτομερείς κατευθυντήριες οδηγίες για κάθε ταξιδιώτη, αλλά και για ευπαθείς ομάδες που θέλουν να απολαύσουν τις διακοπές τους χωρίς δυσάρεστες εκπλήξεις:
● Πριν το ταξίδι
Θα πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας ότι το επίπεδο των υπηρεσιών παροχής υγείας σε αναπτυσσόμενες χώρες διαφέρει από εκείνο των αναπτυγμένων χωρών. Αυτό μπορεί να καταστήσει δυσχερή την πρόσβαση σε αυτές τις υπηρεσίες και να επιφέρει κινδύνους για την υγεία ενός ταξιδιώτη.
Πριν την αναχώρησή μας, καλό είναι να ενημερωθούμε για τους κινδύνους που μπορεί να επηρεάσουν την υγεία μας στη χώρα που θα ταξιδέψουμε, για τον εξατομικευμένο κίνδυνο που μπορεί να έχουμε αν ασθενήσουμε και για τις απαιτούμενες ενέργειες σχετικά με την πρόληψη ασθενειών και ατυχημάτων.
Φροντίζουμε, λοιπόν, να εξασφαλίσουμε τα στοιχεία επικοινωνίας της Ελληνικής Πρεσβείας/Προξενείου, καθώς και των νοσοκομείων/κλινικών στη χώρα προορισμού μας.
● Υπηρεσίες Ταξιδιωτικής Ιατρικής στην Ελλάδα
Στη χώρα μας, υπηρεσίες Ταξιδιωτικής Ιατρικής παρέχονται από τις Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας των Περιφερειών και από τα Τακτικά Ιατρεία Λοιμώξεων Δημόσιων Νοσοκομείων. Επίσης, οδηγίες δίνονται μέσω τηλεφώνου από το Τμήμα Ταξιδιωτικής Ιατρικής του ΕΟΔΥ.
● Ταξιδιωτικό Φαρμακείο
Το περιεχόμενο του φαρμακείου που θα έχουμε μαζί μας εξαρτάται από τον προορισμό, τη διάρκεια του ταξιδιού, τον σκοπό του ταξιδιού και την κατάσταση της υγείας μας. Μπορεί να περιλαμβάνει:
– Φάρμακα ανθελονοσιακά, φάρμακα για την πρόληψη/ανακούφιση συμπτωμάτων που οφείλονται στο υψόμετρο, παυσίπονα, αντιπυρετικά, αντιδιαρροϊκά, αντιισταμινικά/αποσυμφορητικά, φάρμακα κατά της ναυτίας, κρέμες και κολλύρια με αντιμικροβιακή, αντιμυκητιασική, αντιφλεγμονώδη ή αντιισταμινική δράση, ή την τακτική φαρμακευτική μας αγωγή.
– Είδη πρώτων βοηθειών, όπως γάντια μίας χρήσης, γάζες, ελαστικούς/αυτοκόλλητους επιδέσμους, αντισηπτικό, βαμβάκι, ψαλίδι, λαβίδα ή τσιμπιδάκια, θερμόμετρο και γέλη αλόης για τα ηλιακά εγκαύματα.
– Άλλα σημαντικά είδη: εντομοαπωθητικά, αντηλιακό με υψηλό δείκτη προστασίας, αντισηπτικά μαντιλάκια και αλκοολούχο αντισηπτικό χεριών (τουλάχιστον 60% αλκοόλη), προφυλακτικά.
● Για τους ταξιδιώτες που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή
Αν ο ταξιδιώτης πάσχει από κάποιο χρόνιο νόσημα (π.χ. καρδιοπάθεια, σακχαρώδη διαβήτη, πνευμονοπάθεια, νεφροπάθεια, αρτηριακή υπέρταση, HIV κ.λπ.), το οποίο απαιτεί λήψη χρόνιας φαρμακευτικής αγωγής, συνιστάται:
– να συμβουλευτεί τον ιατρό του έγκαιρα πριν το ταξίδι
– να έχει μαζί του ένα ιατρικό σημείωμα με τα προσωπικά του στοιχεία, τα νοσήματα από τα οποία πάσχει, την απαιτούμενη φαρμακευτική αγωγή, με τη δραστική ουσία και όχι μόνο με την εμπορική ονομασία, το δοσολογικό σχήμα
– να διατηρήσει τα φάρμακα που θα μεταφέρει στην αρχική τους συσκευασία και να τα αποθηκεύει στις χειραποσκευές, κατά προτίμηση σε δύο διαφορετικές τσάντες, για την περίπτωση κλοπής ή απώλειας. Η ποσότητα συστήνεται να είναι μεγαλύτερη από εκείνη που χρειάζεται για όλη τη διάρκεια του ταξιδιού
– να προμηθευτεί τις αναγκαίες ποσότητες φαρμάκων για τη διάρκεια του ταξιδιού, καθώς και ορισμένα φάρμακα για την αντιμετώπιση πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών από αυτά
– να φροντίσει να έχει μαζί ένα επεξηγηματικό σημείωμα από τον ιατρό, στην περίπτωση που η χορήγηση της φαρμακευτικής αγωγής απαιτεί βελόνες και σύριγγες, καθώς και επαρκή ποσότητα για όλη τη διάρκεια του ταξιδιού
– να ενημερωθεί σχετικά με τους κανονισμούς της αεροπορικής εταιρείας που αφορούν στη μεταφορά αιχμηρών αντικειμένων στις χειραποσκευές
– να έχει μαζί τη συνταγή από τον οφθαλμίατρο, εάν φοράει γυαλιά ή φακούς επαφής, έτσι ώστε να μπορούν να αντικατασταθούν στην περίπτωση καταστροφής ή απώλειας
– να αποφύγει τη διακοπή της θεραπείας ή τη μείωση της δοσολογίας κατά τη διάρκεια του ταξιδιού (π.χ. μείωση των διουρητικών λόγω συχνουρίας).
Στην περίπτωση λήψης συμπληρωμάτων διατροφής ή άλλων μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων, να ενημερωθεί πριν το ταξίδι εάν έχουν άδεια εισαγωγής και χρήσης στη χώρα που θα επισκεφθεί.
● Ταξιδιώτες με ανοσοκαταστολή
Η ανοσοκαταστολή μπορεί να είναι αποτέλεσμα κάποιας νόσου (π.χ. HIV/AIDS, νεοπλασιών, χρόνιων ηπατοπαθειών ή νεφροπαθειών κ.λπ.) ή φαρμακευτικής αγωγής (π.χ. στεροειδών, χημειοθεραπευτικών, φαρμάκων για αυτοάνοσα νοσήματα κ.λπ.). Οι ταξιδιώτες αυτής της κατηγορίας συστήνεται να επισκεφθούν τον γιατρό τους τουλάχιστον ένα μήνα πριν την αναχώρηση, έτσι ώστε να ενημερωθούν για τα απαραίτητα εμβόλια ή/και τα φάρμακα που πρέπει να λάβουν ανάλογα με τον προορισμό και σύμφωνα με το είδος της ανοσοκαταστολής.
Τα εμβόλια που περιέχουν ζώντες εξασθενημένους ιούς (ιλαράς – ερυθράς – παρωτίτιδας, ανεμοβλογιάς, κίτρινου πυρετού) δεν χορηγούνται σε ανοσοκατασταλμένα άτομα. Ειδικά σε ό,τι αφορά το εμβόλιο του κίτρινου πυρετού, συστήνεται η αναβολή του ταξιδιού.
Στην περίπτωση χωρών που απαιτούν πιστοποιητικό εμβολιασμού για τον κίτρινο πυρετό, καλό είναι οι ταξιδιώτες να ενημερωθούν από τον προσωπικό τους γιατρό σχετικά με τη δυνατότητα χορήγησης ιατρικής βεβαίωσης εξαίρεσης από τον συγκεκριμένο εμβολιασμό λόγω ανοσοκαταστολής.
Τα ανοσοκατασταλμένα άτομα είναι πιθανό να νοσήσουν σοβαρά από ελονοσία. Συνεπώς, πρέπει να εφαρμόζουν αυστηρά τα προληπτικά μέτρα στις ενδημικές περιοχές.
● Ταξιδιώτες με χρόνια νοσήματα
Οι φυσικές απαιτήσεις ενός ταξιδιού στο εξωτερικό για τα άτομα με χρόνια προβλήματα υγείας (π.χ. καρδιοπάθεια, σακχαρώδη διαβήτη, άσθμα, αρθρίτιδα κ.λπ.) είναι αυξημένες. Οι ταξιδιώτες αυτής της κατηγορίας συστήνεται να επισκεφθούν τον προσωπικό τους γιατρό τουλάχιστον ένα μήνα πριν την αναχώρηση, έτσι ώστε να ενημερωθούν για τα απαραίτητα εμβόλια ή/και τα φάρμακα που πρέπει να λάβουν ανάλογα με τον προορισμό, με την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχουν παρενέργειες μεταξύ αυτών και της χρόνιας φαρμακευτικής τους αγωγής, και εφόσον η κατάσταση της υγείας τους το επιτρέπει.
Καλό είναι να ετοιμάσουν μια κάρτα στην οποία θα αναφέρεται ο Αριθμός Μητρώου Κοινωνικής Ασφάλισης (ΑΜΚΑ), καθώς και πληροφορίες για την κατάσταση της υγείας τους, όπως τα χρόνια νοσήματα από τα οποία πάσχουν, ενδεχόμενες εμφυτευμένες συσκευές (π.χ. βηματοδότες), τρέχουσα φαρμακευτική αγωγή, γνωστές αλλεργίες σε τρόφιμα, φάρμακα ή άλλες ουσίες. Συστήνεται να τοποθετήσουν την κάρτα σε χειραποσκευή και όχι σε βαλίτσα, για τον κίνδυνο κλοπής ή απώλειας.
Εάν αντιμετωπίζουν κινητικά προβλήματα, θα πρέπει να ενημερώσουν σχετικά την αεροπορική ή την ακτοπλοϊκή εταιρεία.
● Ταξιδιώτες τρίτης ηλικίας
Τα άτομα τρίτης ηλικίας, ακόμα και στην περίπτωση που η υγεία τους είναι καλή, αντιμετωπίζουν υψηλότερη πιθανότητα έκθεσης σε κινδύνους κατά τη διάρκεια ταξιδιού στο εξωτερικό.
Οι ταξιδιώτες αυτής της ηλικίας συστήνεται να επισκεφθούν τον προσωπικό τους γιατρό τουλάχιστον ένα μήνα πριν την αναχώρηση, ο οποίος θα τους ενημερώσει για τα απαιτούμενα εμβόλια ή/και τα φάρμακα που πρέπει να λάβουν ανάλογα με τον προορισμό.
Θα πρέπει να ενημερωθούν για τους παράγοντες που, λόγω του προχωρημένου της ηλικίας, μπορεί να προκαλέσουν ευκολότερα αφυδάτωση (π.χ. αεροπορικό ταξίδι, μεταβολές θερμοκρασίας, διάρροια ταξιδιώτη, χρήση διουρητικών, περιορισμένη λήψη υγρών από τον φόβο συχνουρίας ή απώλειας ούρων).
Σημειωτέον ότι η προχωρημένη ηλικία πιθανόν να επιβραδύνει την προσαρμογή σε καταστάσεις, όπως η χρονική υστέρηση βιολογικού ρολογιού (jet lag), να προκαλέσει συχνότερα ναυτία ή ίλιγγο, καθώς και να αυξήσει την πιθανότητα εμφάνισης της εν τω βάθει φλεβοθρόμβωσης.
Καθώς τα τροχαία ατυχήματα αποτελούν την πρώτη αιτία τραυματισμού/ή και θανάτου σε ηλικιωμένα άτομα κατά τη διάρκεια ταξιδιού, θα πρέπει να ακολουθούν αυστηρά τις οδηγίες ασφαλούς οδήγησης:
– Αποφυγή της οδήγησης τη νύχτα (ιδιαίτερα σε αναπτυσσόμενες χώρες)
– Χρήση ζώνης ασφαλείας
– Αποφυγή της οδήγησης δικύκλων
– Αποφυγή κατανάλωσης αλκοόλ πριν από την οδήγηση
– Χρήση νόμιμων ταξί
– Αποφυγή της χρήσης μέσων μαζικής μεταφοράς ή άλλων οχημάτων με μεγάλο αριθμό επιβαινόντων
– Προσοχή στον δρόμο, ιδιαίτερα σε χώρες όπου οδηγούν ανάποδα από τη χώρα προέλευσής τους.
● Ταξίδι και εγκυμοσύνη
Οι έγκυες μπορούν να ταξιδεύουν με την προϋπόθεση της τήρησης συγκεκριμένων οδηγιών.
Εάν είστε έγκυος, επισκεφθείτε τον γιατρό σας 4-6 εβδομάδες πριν την αναχώρηση. Αποφύγετε το αεροπορικό ταξίδι μετά την 36η εβδομάδα της κύησης. Η ασφαλέστερη περίοδος για να ταξιδέψετε είναι μεταξύ 12ης και 28ης εβδομάδας. Υπάρχουν εταιρείες που δεν επιτρέπουν το ταξίδι σε ακόμα μικρότερη ηλικία κύησης, οπότε φροντίστε να ενημερωθείτε ανάλογα.
Τα ταξίδια μεγάλης διάρκειας, ανεξάρτητα από το μέσο μεταφοράς, αυξάνουν τον κίνδυνο εν τω βάθει φλεβοθρόμβωσης. Συνιστάται η χρήση άνετων ενδυμάτων και υποδημάτων, η προσαρμογή του καθίσματος όσο το δυνατόν σε οπίσθια θέση, η χρήση καλτσών διαβαθμισμένης πίεσης, η καλή ενυδάτωση, καθώς και σύντομες στάσεις ή μετακινήσεις εντός του μεταφορικού μέσου, όπως και απλές ασκήσεις κάμψης και έκτασης των κάτω άκρων.
Η χορήγηση εμβολίων που περιέχουν ζώντες αδρανοποιημένους ιούς, όπως του κίτρινου πυρετού, αντενδείκνυται.
Ακολουθείτε τις οδηγίες αναφορικά με την ασφαλή κατανάλωση νερού και τροφίμων. Αποφύγετε τις περιοχές στις οποίες ενδημούν η ελονοσία και ο ιός Zika. Η ελονοσία μεταδίδεται με το τσίμπημα κουνουπιών και μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στην εξέλιξη της κύησης, όπως πρόωρο τοκετό, αποβολή, θνησιγενές κύημα. Προκειμένου να ταξιδέψετε σε περιοχή ενδημική για την ελονοσία, συζητήστε με τον γιατρό σας αναφορικά με τη χρήση ανθελονοσιακών φαρμάκων και εντομοαπωθητικών.
● Ταξίδι με παιδιά
Τα προβλήματα υγείας που πιθανόν να αντιμετωπίσουν τα παιδιά κατά τη διάρκεια του ταξιδιού δεν διαφέρουν από εκείνα των ενηλίκων. Ωστόσο, οι συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρότερες.
– Συμβουλευτείτε τον παιδίατρό σας τουλάχιστον ένα μήνα πριν την αναχώρηση.
– Ολοκληρώστε τον εμβολιασμό σύμφωνα με την ηλικία του παιδιού και το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού.
– Ενημερωθείτε για τα προληπτικά μέτρα για τα νοσήματα που μεταδίδονται με το τσίμπημα κουνουπιών (ελονοσία, κίτρινος πυρετός, Zika, δάγκειος πυρετός, chikungunya) στις ενδημικές περιοχές. Το ταξίδι σε αυτές τις περιοχές πρέπει να αποφεύγεται για παιδιά μικρότερα του 1 έτους.
– Χρησιμοποιείτε ρούχα με μακριά μανίκια και μακριά παντελόνια. Εφαρμόζετε προϊόντα με περμεθρίνη απευθείας στα ρούχα για επιπλέον προστασία.
– Αποφεύγετε τη χρήση εντομοαπωθητικών σε βρέφη μικρότερα των 2 μηνών. Χρησιμοποιείτε κουνουπιέρα κατά τη διάρκεια των μετακινήσεων.
– Αποφεύγετε τη χρήση εντομοαπωθητικών που περιέχουν έλαιο ευκαλύπτου (OLE) ή para-menthane-diol (PMD) σε παιδιά κάτω των 3 ετών.
– Προτιμάτε να κοιμούνται τα παιδιά σε κλιματιζόμενα δωμάτια με κλειστά παράθυρα ή κάτω από κουνουπιέρα.
– Χρησιμοποιείτε ανθελονοσιακά φάρμακα σύμφωνα με τις οδηγίες του παιδίατρου.
Το συνηθέστερο πρόβλημα υγείας που αντιμετωπίζουν τα παιδιά που ταξιδεύουν στο εξωτερικό είναι η διάρροια, και ιδιαίτερα σε θερμά κλίματα. Εάν η διάρροια συνοδεύεται από πυρετό, μπορεί εύκολα να προκαλέσει αφυδάτωση. Σημαντικό προληπτικό μέτρο σε ό,τι αφορά τα βρέφη είναι η συνέχιση του θηλασμού.