Η υπερβολική χρήση αντιβιοτικών αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες της ιικής ανθεκτικότητας στα συγκεκριμένα σκευάσματα, απειλώντας σοβαρά την παγκόσμια υγεία.
της Έλενας Κιουρκτσή
Από την ανακάλυψη της πενικιλίνης το 1929 από τον Αλεξάντερ Φλέμινγκ, ως την «εκρηκτική» παραγωγή νέων αντι-μικροβιακών ουσιών μεταξύ 1950 και 1990, η ζωή της Ανθρωπότητας άλλαξε σημαντικά. Εκατομμύρια ζωές σώθηκαν, καθώς με τα αντιβιοτικά κατέστη δυνατή η αντιμετώπιση θανατηφόρων, μέχρι τότε, μικροβιακών λοιμώξεων, και η βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Η θριαμβολογία, όμως, επισκιάζεται από την επανεμφάνιση ασθενειών που υποτίθεται ότι είχαν εξαλειφθεί, γεγονός που οφείλεται αποκλειστικά στην αλόγιστη χρήση αυτών των φαρμάκων.
Να πάρω αντιβίωση, αλλά πότε;
Η λήψη των αντιβιοτικών ενδείκνυται αποκλειστικά για τη θεραπεία λοιμώξεων που προκαλούνται από μικρόβια, και όχι από ιούς. Η διαφορά τους από τα άλλα φάρμακα είναι ότι η λήψη τους διακόπτεται με την ολοκλήρωση της θεραπείας για τη λοίμωξη, ώστε να επιτευχθεί εκρίζωσή της, και όχι με την ύφεση των συμπτωμάτων, όπως συμβαίνει με τα παυσίπονα.
Ο γιατρός συμπεραίνει τη μικροβιακή φύση μιας λοίμωξης κυρίως από την κλινική εικόνα, αλλά και μέσω εργαστηριακών εξετάσεων, αν κριθεί απαραίτητο. Υπάρχουν περισσότερα από 250 είδη ιών που παρουσιάζουν ίδια συμπτώματα, δηλαδή καταρροή, βήχα, συνάχι, πονόλαιμο, δακρύρροια και χαμηλό πυρετό (κάτω από 38 βαθμούς). Σε τέτοιες περιπτώσεις, το κεντρικό σύνθημα είναι «βήχας-πονόλαιμος-συνάχι, ιός είναι θα περάσει».
Ο υψηλός πυρετός χαρακτηρίζει συνήθως τις μικροβιακές λοιμώξεις και αποτελεί σημάδι για να απευθυνθούμε στον γιατρό μας ή στα εξωτερικά ιατρεία ενός νοσοκομείου.
Αν, παρά τις ενδείξεις, λάβουμε αντιβίωση για λοιμώξεις που οφείλονται σε ιούς, δίνουμε την ευκαιρία σε μικρόβια που φιλοξενούνται στο σώμα μας, τα οποία αποτελούν τις λεγόμενες «φυσιολογικές χλωρίδες» μας, να αναπτύξουν κώδικες αντοχής στα χορηγούμενα αντιβιοτικά. Δυστυχώς, αυτές τις πληροφορίες μπορούν να τις μεταβιβάσουν εύκολα σε παθογόνα μικρόβια που πιθανόν να μας προσβάλουν στο μέλλον. Έτσι, το αντιβιοτικό που λάβαμε (και όλα τα συγγενή του) θα είναι ανενεργό όταν το χρειαστούμε.
Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι, στις χώρες με τη μεγαλύτερη κατανάλωση αντιμικροβιακών, απαντάται και το υψηλότερο ποσοστό μικροβιακής αντοχής. Ενδεικτικά, στην Ελλάδα, η κατανάλωση προηγμένων κεφαλοσπορινών είναι 256 φορές υψηλότερη από ό,τι στη Δανία!
Επομένως, όσο και αν προσπαθούμε να δημιουργήσουμε νέα αντιβιοτικά, φαίνεται ότι τα «έξυπνα» μικρόβια θα βρίσκουν τρόπο να αναπτύξουν αντοχή και σε αυτά.
Μόνη λύση είναι η αποφυγή της άσκοπης κατανάλωσης αντιβιοτικών, η οποία συμβάλλει στον περιορισμό της αντοχής των μικροβίων, ακόμη και όταν αυτή έχει εγκατασταθεί. Κι αυτό, διότι τα ανθεκτικά βακτήρια καταναλώνουν πολλή ενέργεια και, όταν «κουράζονται», δυσκολεύονται να επιβιώσουν.
Παιδιά και αντιβίωση
Τα παιδιά δεν χρειάζονται περισσότερα αντιβιοτικά σε σχέση με τους ενήλικες, απλά είναι πιο ευάλωτα σε σχέση με τους μεγάλους στις ιώσεις, κυρίως λόγω των συνθηκών συγχρωτισμού και της έμφυτης ανάγκης τους για επικοινωνία.
Η συντριπτική πλειονότητα των λοιμώξεων της παιδικής ηλικίας είναι ιογενείς και, όπως και στους ενήλικες, δεν ενδείκνυται γι’ αυτές η χρήση αντιβιοτικών. Ωστόσο, παρατηρείται συχνά παιδιά κάθε ηλικίας να καταλήγουν να παίρνουν πολύ περισσότερα αντιβιοτικά από όσα χρειάζονται.
Στην Ελλάδα, περίπου το 42% των παιδιών έχουν λάβει αντιβιοτικά για ιώσεις ύστερα από συναίνεση του παιδιάτρου στις πιέσεις των γονέων. Επίσης, το 15-20% των γονέων δίνουν μόνοι τους αντιβιοτικά στα παιδιά τους.
Παρενέργειες
Η πιο απειλητική ανεπιθύμητη ενέργεια των αντιβιοτικών είναι η εμφάνιση αλλεργικής αντίδρασης (εξάνθημα, πτώση της αρτηριακής πίεσης (shock), δύσπνοια, ταχυκαρδία, λιποθυμία και άμεσος θάνατος). Άλλες ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να είναι δερματικές αντιδράσεις με εξάνθημα μόνο, χωρίς συστηματικά συμπτώματα, δυσπεπτικά ενοχλήματα (ναυτία, έμετος, πόνος στο στομάχι), διάρροια, η οποία μπορεί να γίνει απειλητική για τη ζωή, διαταραχές από το συκώτι (αύξηση των ηπατικών ενζύμων) και τους νεφρούς (εμφάνιση νεφρικής ανεπάρκειας).
Επιπρόσθετα, η τοπική χρήση αντιβιοτικών αλοιφών ή κρεμών μπορεί να διαταράξει τη χλωρίδα του δέρματος και, επιπλέον, να προκαλέσει δερματικές αλλεργίες.
Τι πρέπει προσέχουμε όταν λαμβάνουμε αντιβίωση
➤ Ακολουθούμε πιστά τις οδηγίες του γιατρού και δεν τροποποιούμε από μόνοι μας τη δόση, ούτε διακόπτουμε την αγωγή μόλις αισθανθούμε καλά.
➤ Προσέχουμε ώστε να λαμβάνουμε την επόμενη δόση στην ώρα της. Σημαντική καθυστέρηση στη λήψη της βοηθά τα μικρόβια να αναπτύσσουν μηχανισμούς αντοχής, στο διάστημα που η στάθμη του αντιβιοτικού στο αίμα μας πέφτει σε χαμηλότερα από τα θεραπευτικά επίπεδα.
➤ Όταν ο γιατρός μάς συνταγογραφεί αντιβιοτικά, επιβάλλεται να τον ενημερώνουμε για άλλα σκευάσματα που λαμβάνουμε (π.χ. φάρμακα για άλλες παθήσεις, «βιταμίνες», συμπληρώματα διατροφής, βότανα, εναλλακτικά φάρμακα κ.λπ.). Κι αυτό, διότι πολλά από αυτά περιέχουν δραστικά συστατικά που αλληλεπιδρούν με κάποια αντιβιοτικά, είτε αδρανοποιώντας τα, είτε αυξάνοντας την πιθανότητα πρόκλησης ανεπιθύμητων ενεργειών.
➤ Στην περίπτωση εμφάνισης κάποιας ανεπιθύμητης ενέργειας, ενημερώνουμε αμέσως τον γιατρό μας.
Τα 4 «πρέπει» με την αντιβίωση
1. Καλό είναι να απέχουμε από το αλκοόλ τις ημέρες που λαμβάνουμε αντιβιοτικά.
2. Τα αντιβιοτικά δρουν μεν ενάντια στα παθογόνα βακτήρια, αλλά ταυτόχρονα εξουδετερώνουν και τα ωφέλιμα βακτήρια που βρίσκονται στο έντερο, γι’ αυτό μπορεί να προκληθούν γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως διάρροια. Σε τέτοιες περιπτώσεις, βοηθά η λήψη συμπληρώματος προβιοτικών, που ενισχύουν τη μικροχλωρίδα του εντέρου.
3. Τα περισσότερα αντιβιοτικά δεν επεμβαίνουν στη δράση των ορμονικών αντισυλληπτικών χαπιών, υπάρχουν όμως και εξαιρέσεις. Μπορούμε να συζητήσουμε αυτό το ενδεχόμενο με τον γιατρό μας και καλό θα είναι να συνδυάσουμε το αντισυλληπτικό χάπι και με κάποια άλλη μορφή αντισύλληψης, όπως το προφυλακτικό, για όσο καιρό λαμβάνουμε την αγωγή και για λίγο καιρό μετά.
4. Κάποια αντιβιοτικά πρέπει να λαμβάνονται μετά την κατανάλωση ενός γεύματος, ενώ άλλα συνιστάται να λαμβάνονται με άδειο στομάχι για καλύτερη απορρόφηση. Φροντίζουμε να διαβάζουμε προσεκτικά τις οδηγίες ή να έχουμε ενημερωθεί από τον φαρμακοποιό μας.
4+1 Επικίνδυνες αντιλήψεις
1. Η χορήγηση ακατάλληλου αντιβιοτικού, η λανθασμένη δοσολογία, αλλά και η πρόωρη διακοπή του, συνιστούν κακή χρήση.
2. Η χορήγηση του αντιβιοτικού σε περιπτώσεις όπου δεν είναι δραστικό (π.χ. ιογενείς λοιμώξεις) και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από το ενδεδειγμένο, συνιστά κατάχρηση.
3. Πολλοί αποδίδουν το γεγονός ότι αρρωσταίνουν συχνά στο ότι δεν πήραν αντιβιοτικά. Αυτό είναι λάθος.
4. Τα αντιβιοτικά ΔΕΝ βοηθούν στην πρόληψη των ιώσεων.
5. Συχνά ακούγεται ότι τα αντιβιοτικά χορηγούνται ώστε μια ιογενής λοίμωξη να μην εξελιχθεί σε μικροβιακή. Επίσης λάθος! Τα αντιβιοτικά ΔΕΝ προλαμβάνουν μια μικροβιακή λοίμωξη.