Το «σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς» ή, αλλιώς, «μυοκαρδιοπάθεια από στρες» αποτελεί μια αναγνωρισμένη καρδιακή πάθηση που μιμείται την καρδιακή προσβολή, με κύρια χαρακτηριστικά την έντονη πίεση στο στήθος, τη δύσπνοια και την ξαφνική αδυναμία. Το συγκεκριμένο σύνδρομο αναγνωρίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’90 από Ιάπωνες ιατρούς, παίρνοντας την όχι τυχαία ονομασία «σύνδρομο Takotsubo»: η λέξη «takotsubo» σημαίνει «παγίδα για χταπόδια», στην οποία παραπέμπει η καρδιά όταν φουσκώνει και παραμορφώνεται, μοιάζοντας με το δοχείο που χρησιμοποιείται παραδοσιακά στην Ιαπωνία για το ψάρεμα του χταποδιού.
Η ακριβής παθοφυσιολογία της καρδιοπάθειας από στρες παραμένει ασαφής, ενώ σε αυτή εμπλέκονται πιθανότατα ποικίλοι νευρο-ορμονικοί μηχανισμοί. Συγκεκριμένα, για την αντιμετώπιση αιφνίδιων έντονων καταστάσεων, ο οργανισμός παράγει τις λεγόμενες «ορμόνες του στρες», τις κατεχολαμίνες: την αδρεναλίνη και τη νοραδρεναλίνη.
«Στο σύνδρομο αυτό η στάθμη των κατεχολαμινών έχει βρεθεί πολύ μεγαλύτερη συγκριτικά με άλλες σοβαρές καταστάσεις, όπως π.χ. το έμφραγμα μυοκαρδίου, το πνευμονικό οίδημα κ.λπ. Ωστόσο, δεν είναι γνωστό για ποιον λόγο σε ορισμένα άτομα, υπό συνθήκες στρες, το μυοκάρδιο κατακλύζεται απότομα από υπέρμετρη ποσότητα κατεχολαμινών και σε άλλα όχι. Οι κατεχολαμίνες προκαλούν σύσπαση των μικρών αρτηριδίων, με αποτέλεσμα την απότομη, αλλά προσωρινή μείωση της αιμάτωσής τους. Επίσης, η αδρεναλίνη συνδεόμενη με τα καρδιακά κύτταρα προκαλεί την είσοδο μεγάλης ποσότητας ασβεστίου σε αυτά, επηρεάζοντας τη φυσιολογική λειτουργία τους. Είναι άγνωστο ποιος από τους δύο μηχανισμούς έχει μεγαλύτερη σημασία», εξηγεί ο κ. Νικόλαος Στρατήγης, Διευθυντής Καρδιολόγος στο Metropolitan Hospital.
Περίπου το 1% – 2% των περιστατικών με οξύ στεφανιαίο σύνδρομο στην πραγματικότητα πάσχουν από το σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς, με το 70% αυτών των περιστατικών να αφορά σε γυναίκες μέσης ηλικίας.
Κατά κανόνα, η κατάσταση αυτή πυροδοτείται από ένα έντονο αιφνίδιο στρες που συνηθέστερα είναι ψυχικό, όπως ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, ένας χωρισμός ή ένα επώδυνο διαζύγιο, μια ερωτική απόρριψη, η απόλυση από τη δουλειά, η αναμονή για μια σημαντική χειρουργική επέμβαση, ο συνεχής και έντονος θυμός, η ενδοοικογενειακή βία, η σοβαρή κατάθλιψη, αλλά και μια απότομη χαρά (π.χ. ένας γάμος ή μεγάλα κέρδη από λαχείο/τυχερά παιχνίδια).
Ωστόσο, το στρες μπορεί να είναι και σωματικό. Έτσι, η μυοκαρδιοπάθεια μπορεί να εκδηλωθεί ως επακόλουθο μιας βαριάς ασθματικής ή επιληπτικής κρίσης, ενός αιμορραγικού εγκεφαλικού επεισοδίου, μιας παρατεταμένης χειρουργικής επέμβασης κ.λπ..
Έμφραγμα ή σύνδρομο ραγισμένης καρδιάς;
Καθώς τα συμπτώματα του συνδρόμου ραγισμένης καρδιάς είναι όμοια με εκείνα της καρδιακής προσβολής, το καρδιογράφημα και οι βιοχημικές εξετάσεις αίματος δεν βοηθούν ιδιαίτερα στη διάκριση μεταξύ των δύο αυτών νοσημάτων. Την υποψία για την ύπαρξη του συνδρόμου της ραγισμένης καρδιάς ενισχύει η συσχέτιση με πρόσφατο έντονο στρες, σε συνδυασμό με τα ευρήματα του υπερηχο-καρδιογραφήματος. Ωστόσο, η διάγνωση τεκμηριώνεται με τη στεφανιογραφία που αποδεικνύει τη βατότητα των στεφανιαίων αρτηριών.
Στο έμφραγμα, το μυοκάρδιο νεκρώνεται λόγω διακοπής της αιμάτωσης, εξαιτίας απόφραξης της στεφανιαίας αρτηρίας. Αντίθετα, στην περίπτωση της μυοκαρδιοπάθειας από στρες, το μυοκάρδιο πάσχει από την «τοξικότητα» των ορμονών του στρες, όπως η αδρεναλίνη.
Συνήθως η βλάβη αυτή είναι αναστρέψιμη και αποκαθίσταται εντός ολίγων ημερών ή εβδομάδων, με τον κίνδυνο επανεμφάνισης του συνδρόμου να είναι γενικά μικρός.
«Αρχικά υπήρχε η εντύπωση ότι πρόκειται για αθώα κατάσταση, λόγω της απουσίας στεφανιαίας νόσου και του γεγονότος ότι, στις περισσότερες περιπτώσεις, η λειτουργία της καρδιάς αποκαθίσταται σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες με επιθετική υποστηρικτική αγωγή. Ωστόσο, υπάρχει ενδονοσοκομειακή θνητότητα που δεν διαφέρει πολύ από το οξύ στεφανιαίο σύνδρομο και οφείλεται σε μια σειρά σοβαρών επιπλοκών, όπως κοιλιακές αρρυθμίες, συστηματικά θρομβοεμβολικά επεισόδια και καρδιογενές σοκ», διευκρινίζει ο κ. Στρατήγης, καταλήγοντας ότι ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος όταν το αίτιο είναι σωματικό στρες, όπως ένα αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο, επιληπτικοί σπασμοί, μια σοβαρή ασθματική κρίση, μια μεγάλη αιμορραγία, υπογλυκαιμία, υψηλός πυρετός κ.λπ., όπου προστίθενται οι κίνδυνοι και της υποκείμενης νόσου.