Στην υγεία, και ιδιαίτερα στον καρκίνο, ο όρος «ολιστική προσέγγιση» χρησιμοποιείται συχνά. Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν ακούγεται σωστός. Το ερώτημα είναι αν αλλάζει πραγματικά τη ζωή του ασθενή. Για έναν άνθρωπο που νοσεί, «ολιστική προσέγγιση» δεν σημαίνει απλώς να τον δει, πέρα από τον θεράποντα ιατρό, και ένας ειδικός ψυχικής υγείας. Αυτό είναι απαραίτητο, αλλά δεν αρκεί.
γράφει ο Γιώργος Καπετανάκης
Πρόεδρος Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου – ΕΛΛΟΚ
«Ολιστική φροντίδα» σημαίνει ότι το σύστημα βλέπει τον άνθρωπο συνολικά: τη νόσο του, τις θεραπείες του, τις παρενέργειες, τις συ-νοσηρότητες, την ψυχική του αντοχή, την οικογένεια, την εργασία, την οικονομική πίεση, τη δυνατότητα μετακίνησης, την ανάγκη για αποκατάσταση, την επανένταξη στην εργασία και την επιστροφή στην καθημερινότητα.
Στον καρκίνο αυτό δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση σωστής αντιμετώπισης της νόσου. Ένας ασθενής δεν χρειάζεται μόνο το φάρμακο. Χρειάζεται έγκαιρη διάγνωση, πρόσβαση σε βιοδείκτες και καινοτόμες θεραπείες, διεπιστημονική ομάδα, ψυχοκοινωνική υποστήριξη, διατροφική καθοδήγηση, διαχείριση του πόνου, αποκατάσταση, ανακουφιστική φροντίδα όταν απαιτείται, και οργανωμένη παρακολούθηση μετά το τέλος των θεραπειών. Χρειάζεται, με απλά λόγια, να μη χαθεί μέσα στο σύστημα.
Γι’ αυτό και, για την ΕΛΛΟΚ, το «Ο άνθρωπος στο επίκεντρο» δεν είναι απλά ένα επικοινωνιακό σύνθημα. Είναι πολιτική θέση. Σημαίνει ότι η φροντίδα πρέπει να σχεδιάζεται γύρω από τις πραγματικές ανάγκες των ασθενών, και όχι γύρω από τα διοικητικά όρια των υπηρεσιών.
Η πρόληψη είναι επίσης βασικό μέρος μιας ολιστικής αντίληψης. Δεν μπορούμε να μιλάμε για υγεία μόνο όταν εμφανιστεί η νόσος. Πρόληψη σημαίνει ενημέρωση, προ-συμπτωματικοί έλεγχοι, εμβολιασμοί, καθαρό περιβάλλον, πολιτικές για το κάπνισμα, την παχυσαρκία, την εργασία, τα σχολεία, την ποιότητα ζωής στις πόλεις. Η υγεία αποκαθίσταται στα νοσοκομεία. Παράγεται, όμως, στις πολιτικές για την παιδεία, την ενέργεια, το περιβάλλον, την εργασία, τη διατροφή και την κοινωνική προστασία.
Αυτή είναι και η κεντρική κατεύθυνση του Ευρωπαϊκού Σχεδίου για την Καταπολέμηση του Καρκίνου και της Ευρωπαϊκής Αποστολής για τον Καρκίνο: να περάσουμε από την αποσπασματική αντιμετώπιση στη συνέχεια της φροντίδας, να περάσουμε από τη θεραπεία της νόσου στη φροντίδα του ανθρώπου, από τις καλές προθέσεις σε μετρήσιμες πολιτικές.
Πόσο κοντά είμαστε στην Ελλάδα;
Η αλήθεια είναι ότι έχουν γίνει βήματα, αλλά δεν έχουμε φτάσει εκεί που πρέπει. Υπάρχουν σοβαρές προσπάθειες, υπάρχουν αρκετές καλές πρακτικές και σημαντικές πρωτοβουλίες, που φωτίζουν ένα καλύτερο αύριο. Όμως, σήμερα, ο ασθενής συχνά εξακολουθεί να λειτουργεί ως συντονιστής της ίδιας του της φροντίδας. Ψάχνει μόνος του για πληροφορίες, ραντεβού, εξετάσεις, υποστήριξη, δικαιώματα, επόμενα βήματα κ.λπ. Αυτό απέχει αρκετά ακόμη από αυτό που εννοούμε όταν αναφερόμαστε στην ολιστική φροντίδα. Για αρκετές περιπτώσεις, θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε ένα είδος survival mode για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους.
Με ποιο τρόπο θα φθάσουμε στην ολιστική φροντίδα; Τα πρώτα βήματα είναι συγκεκριμένα. Χρειαζόμαστε οργανωμένες διεπιστημονικές ομάδες σε όλη τη διαδρομή του ασθενή, υπηρεσίες πλοήγησης, ψυχοκοινωνική υποστήριξη ενταγμένη στη φροντίδα, δομημένα πλάνα survivorship για τη ζωή μετά τη θεραπεία, λειτουργικά μητρώα, αξιοποίηση των δεδομένων, ισότιμη πρόσβαση στην καινοτομία και ουσιαστική συμμετοχή των ασθενών στον σχεδιασμό των πολιτικών.
Γιατί, τελικά, η ολιστική προσέγγιση δεν είναι να προσθέσουμε μια ακόμη υπηρεσία δίπλα στις υπάρχουσες. Είναι να ξανασχεδιάσουμε τη φροντίδα με βάση την πραγματική ζωή και τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Γιατί ο στόχος δεν είναι μόνο να ζει περισσότερο ο άνθρωπος. Είναι να ζει καλύτερα, με αξιοπρέπεια, ασφάλεια και προοπτική.