Μπορούμε να πούμε μετά βεβαιότητας ότι η βιταμίνη D ή, αλλιώς, η «βιταμίνη του ήλιου», όπως την αποκαλούν, είναι η πιο δημοφιλής βιταμίνη τα τελευταία χρόνια. Είναι, όντως, τόσο σημαντική; Και ποια τα οφέλη της για την υγεία μας; Ποια είναι τα σημάδια έλλειψής της και ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο να παρουσιάσουν ανεπάρκεια βιταμίνης D; Και, τέλος, πώς μπορούμε να καλύψουμε τις ανάγκες μας καινοτόμα, εύκολα, γρήγορα και… κινηματογραφικά;
γράφει ο Θεόδουλος Παπαβασιλείου
Ο βιταμίνη D είναι μια λιποδιαλυτή βιταμίνη που απασχόλησε και απασχολεί πολύ τους επιστήμονες τα τελευταία χρόνια, και όχι άδικα. Όλο και περισσότερες έρευνες την καθιστούν ένα δυνατό και αναγκαίο σύμμαχό μας, χάρη στα πολλαπλά οφέλη της για υγεία μας.
Η βιταμίνη D συντίθεται στον οργανισμό μας μέσω της επίδρασης του ηλιακού φωτός στο δέρμα μας και μπορεί με τον τρόπο αυτό να καλυφθεί περίπου το 90% των αναγκών μας, ενώ το υπόλοιπο 10% μπορεί να «συμπληρωθεί» μέσω της διατροφής και της κατανάλωσης συγκεκριμένων τροφών.
Αφού, λοιπόν, μιλάμε για τη «βιταμίνη του ήλιου», πώς η έλλειψή της αφορά όλους εμάς που ζούμε σε μία χώρα «λουσμένη» στον ήλιο σχεδόν όλο τον χρόνο; Κι, όμως, μας αφορά.
Οι έρευνες δείχνουν ότι η ανεπάρκεια βιταμίνης D στις ευρωπαϊκές χώρες ξεπερνά το 50% του πληθυσμού, ενώ το λεγόμενο «μεσογειακό παράδοξο» δείχνει ότι, σε χώρες με αυξημένη ηλιοφάνεια, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Ισπανία, η Ιταλία, Ιταλία, Ισραήλ κ.α., πολλές φορές καταγράφονται χαμηλότερα επίπεδα βιταμίνης D ακόμη και από πληθυσμούς βόρειων χωρών.
Αν θέλουμε να μιλήσουμε συγκεκριμένα για την Ελλάδα, έρευνες κατέδειξαν πως 7 στους 10 Έλληνες παρουσιάζουν ανεπάρκεια βιταμίνης D.
Γιατί, όμως, συμβαίνει αυτό; Οι πιθανοί λόγοι είναι πολλοί:
● Η αποφυγή της έκθεσης στον ήλιο (ηλικιωμένοι, βρέφη κ.α.) και οι πολλές ώρες που περνάμε σε κλειστούς χώρους, όπως το σπίτι και το γραφείο.
● Η έκθεση στον ήλιο, αλλά με χρήση αντηλιακών.
● Η χαμηλή κατανάλωση ψαριών και άλλων τροφών με υψηλή περιεκτικότητα βιταμίνης D.
● Η ηλικία.
● Η παχυσαρκία και άλλες χρόνιες παθήσεις, όπως ηπατική ανεπάρκεια, χρόνια ηπατική νόσος κ.α.
● H σκουρόχρωμη επιδερμίδα, καθώς η αυξημένη παρουσία μελανίνης μειώνει τη σύνθεση βιταμίνης D.
Οι συνέπειες των χαμηλών επιπέδων βιταμίνης D για την υγεία μας
Ποια είναι, όμως, τα κυριότερα οφέλη της βιταμίνης D για την υγεία μας και τι σημαίνει, κατ’ επέκταση, η έλλειψή της; Η βιταμίνη D είναι σημαντική για τη διαχείριση του ασβεστίου και του φωσφόρου, συμβάλλοντας έτσι στην καλή υγεία των οστών και των δοντιών μας. Συνέπειες της ανεπάρκειάς της μπορεί να είναι η οστεοπόρωση και η οστεομαλακία (σχετίζεται με τη χαμηλή οστική πυκνότητα), με αποτέλεσμα τον αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων, τη μυϊκή αδυναμία, την αυξημένη κόπωση κ.α.. Στα δε παιδιά, η ανεπάρκεια βιταμίνης D μπορεί να προκαλέσει ραχίτιδα, μια παρόμοια με την οστεομαλακία μεταβολική πάθηση των οστών, που μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερημένη ανάπτυξη ή ακόμη και παραμόρφωση των άκρων.
Αυτά, όμως, είναι τα «κλασικά», τα γνωστά σε όλους οφέλη της. Η δημοφιλία της, που αναφέρθηκε πιο πάνω, σχετίζεται με την πληθώρα μελετών την τελευταία δεκαετία, που αποδίδουν στη βιταμίνη D πολλές επιπλέον ευεργετικές ιδιότητες.
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες είναι η σημαντική ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η επάρκεια της βιταμίνης D συμβάλλει σημαντικά στην πρόληψη της γρίπης και του κρυολογήματος, αλλά και στη μείωση του κινδύνου λοιμώξεων του αναπνευστικού.
Η έρευνα συνεχίζεται αδιάκοπα. Ωστόσο, υπάρχουν ήδη πολλές ενδείξεις ότι η βιταμίνη D μπορεί να συμβάλει:
● Στην πρόληψη του διαβήτη.
● Στην αντιμετώπιση της υπέρτασης και γενικότερα στην καλή υγεία της καρδιάς.
● Στην αύξηση του προσδόκιμου ζωής.
● Στην πρόληψη ορισμένων μορφών καρκίνου.
● Στη ρύθμιση της διάθεσης και στην πρόληψη της κατάθλιψης.
● Στην ομαλή εξέλιξη της εγκυμοσύνης.
Κάποια από τα παραπάνω οφέλη ενδέχεται να χρήζουν επιπλέον ερευνών για να επιβεβαιωθούν, ωστόσο το σίγουρο είναι ότι η βιταμίνη D απασχολεί θετικά όλο και περισσότερο τη επιστημονική κοινότητα.
Όσον αφορά τώρα τα συμπτώματα της έλλειψής της, πολλές φορές δεν είναι ευδιάκριτα και μπορεί να συγχέονται με άλλες παθήσεις, ή ακόμη και με την απλή κούραση της καθημερινότητας. Ορισμένα από αυτά είναι η κόπωση, οι κράμπες, οι μυϊκοί πόνοι, η πεσμένη διάθεση, η τριχόπτωση, οι κεφαλαλγίες κ.λπ..
Ποιοι έχουν αυξημένες ανάγκες για βιταμίνη D;
Όπως είδαμε, ανεξαρτήτως κλίματος και ηλιοφάνειας, η ανεπάρκεια βιταμίνης D είναι κάτι που μας αφορά όλους. Έτσι κι αλλιώς, βρέφη και ηλικιωμένοι εκτίθενται λίγο έως καθόλου στον ήλιο, τα παιδιά και οι έφηβοι πλέον δεν περνούν τις ώρες τους σε πάρκα και αλάνες, αλλά πίσω από μία οθόνη, και οι μεγαλύτεροι ξοδεύουν τις περισσότερες ώρες τις ημέρας στο σπίτι ή το γραφείο.
Ένας άλλος παράγοντας που καθιστά το πρόβλημα της ανεπάρκειας ευρύτερο είναι και το καθημερινό μας διαιτολόγιο, που περιλαμβάνει περιορισμένες τροφές που είναι πλούσιες σε βιταμίνη D, όπως είναι τα λιπαρά ψάρια, π.χ. ο τόνος, το σκουμπρί και ο σολομός, οι κρόκοι του αυγού, το βόειο συκώτι και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Σε κάποιες χώρες, μάλιστα, προστίθεται βιταμίνη D σε τρόφιμα, όπως το γάλα, τα τυριά και τα δημητριακά, ώστε να μειωθεί το πρόβλημα της ανεπαρκούς πρόσληψής της μέσω της διατροφής.
Επιπλέον παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την επάρκεια της βιταμίνης D είναι το κάπνισμα, το αλκοόλ, η παχυσαρκία, όπως και η λήψη ορισμένων φαρμάκων, καθώς ενδέχεται να εμποδίζουν τη διαδικασία εντερικής απορρόφησης.
Πολλές έρευνες υποστηρίζουν πως και η περίοδος της εγκυμοσύνης «επιβάλλει» την επάρκεια σε βιταμίνη D, καθώς φαίνεται να σχετίζεται με την ομαλή έκβαση της κύησης, τη σωστή ανάπτυξη του εμβρύου, αλλά και τη μελλοντική υγεία του βρέφους.
Αυξημένες ανάγκες για βιταμίνη D έχουν και οι γυναίκες σε εμμηνόπαυση, καθώς τα οιστρογόνα παίζουν ουσιαστικό ρόλο στην απορρόφηση του ασβεστίου και του φωσφόρου και, ως εκ τούτου, στην υγεία και τη δύναμη των οστών. Επομένως, χρειάζονται επιπλέον βιταμίνη D για την αποφυγή της οστεοπόρωσης.
Τέλος, όλο και περισσότερες έρευνες συσχετίζουν τη βιταμίνη D με την άθληση. Συγκεκριμένα, φαίνεται πως η επάρκειά της στον οργανισμό όσων αθλούνται συνδέεται εμμέσως με την πρόληψη των τραυματισμών, αλλά και τη γρήγορη επαναφορά μετά από αυτούς. Άμεσα, δε, συνδέεται με την καλύτερη λειτουργία των μυών.
Μπορούν ήλιος και διατροφή να καλύψουν τις ανάγκες μας;
Το σίγουρο είναι πως δεν μπορούν να καλυφθούν πλήρως οι ανάγκες του οργανισμού σε βιταμίνη D μέσω της διατροφής. Επιπλέον, είδαμε και τις πρακτικές δυσκολίες που υπάρχουν για την κάλυψη μέσω της έκθεσής μας στον ήλιο.
Το Ενδοκρινολογικό Τμήμα του Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου αναφέρει πως «η έκθεση του 18% του σώματος (άνω – κάτω άκρα, πρόσωπο) στο ηλιακό φως, για 10-15 λεπτά, από τις 10 π.μ. μέχρι τις 2 μ.μ., χωρίς αντηλιακό, τρεις φορές την εβδομάδα, θεωρείται ικανό χρονικό διάστημα για να παράσχει στον οργανισμό την απαιτούμενη ποσότητα βιταμίνης D. Βέβαια, υπάρχουν προβληματισμοί όσον αφορά την έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία και την πρόκληση καρκίνου του δέρματος. Η παρατεταμένη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία πρέπει να αποφεύγεται, ιδίως στην παιδική ηλικία. Φαίνεται, πάντως, ότι η χρόνια –όχι έντονη– έκθεση στο ηλιακό φως δεν είναι παράγων κινδύνου για εμφάνιση μελανώματος. Αντίθετα, ίσως είναι προστατευτική. Στη σύγχρονη βιβλιογραφία προκύπτει μεγάλος προβληματισμός σχετικά με την έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία, ώστε να επιτευχθεί “ισορροπία” ανάμεσα στην πρόληψη – αποφυγή δερματικού καρκίνου και την επίτευξη επαρκών επιπέδων βιταμίνης D, που λειτουργούν προστατευτικά».
Όπως γίνεται κατανοητό, ακόμη και το απλό «βγαίνω στον ήλιο, συνθέτω βιταμίνη D» δεν είναι και τόσο απλό τελικά, ειδικά αν προσθέσουμε στον παραπάνω γρίφο και τις καθημερινές μας υποχρεώσεις σε σπίτι και γραφείο.
Τι θα λέγατε για μία… θρεπτική ταινία;
Η συνιστώμενη δόση βιταμίνης D εξαρτάται από τον βαθμό ανεπάρκειας ή έλλειψής της. Στα φαρμακεία διατίθενται συμπληρώματα βιταμίνης D σε διάφορες μορφές, με την πιο καινοτόμο από αυτές τις μορφές να είναι οι διασπειρόμενες στο στόμα ταινίες (Oral Dispersible Films – ODF), οι οποίες κερδίζουν ολοένα και μεγαλύτερη δημοτικότητα, αντιπροσωπεύοντας μια νέα αντίληψη στη χορήγηση θρεπτικών συστατικών.
«Κάθε φορά που αναπτύσσεται μία καινούρια τεχνολογία, το ερώτημα είναι ποια εφαρμογή της θα έχει πραγματικό όφελος. Στην περίπτωση των διασπειρόμενων στο στόμα ταινιών και της τεχνολογίας Film Tec, υπάρχουν κάποια πολύ αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά που διευκολύνουν αυτή την επιλογή», αναφέρει ο Tiziano Fossati, επικεφαλής του Τμήματος Έρευνας και Ανάπτυξης της εταιρείας IBSA, στα εργαστήρια της οποίας αναπτύχθηκε η νέα αυτή τεχνολογία.
Ποια είναι, όμως, αυτά τα χαρακτηριστικά που την καθιστούν ξεχωριστή;
● Οι ταινίες είναι εξαιρετικά λεπτές και έχουν το πλεονέκτημα να διαλύονται άμεσα, μόλις έρθουν σε επαφή με το σάλιο, εξασφαλίζοντας έτσι την ακριβή και ομοιόμορφη βιοδιαθεσιμότητα των θρεπτικών συστατικών.
● Είναι πολύ εύκολη η χρήση τους, καθώς δεν χρειάζονται νερό και μπορείς να τις λάβεις στο σπίτι, στο γραφείο, στο αυτοκίνητο, στον δρόμο – κυριολεκτικά όπου εξυπηρετεί τον καθένα.
● Έχουν ευχάριστη γεύση.
Το σημαντικότερο όλων είναι ότι η καινοτόμος αυτή τεχνολογία συμβάλλει καθοριστικά στη συμμόρφωση των ασθενών ή, καλύτερα, όλων αυτών που χρειάζονται βιταμίνη D ακριβώς λόγω της ακρίβειας στη χορήγηση της συνιστώμενης δόσης και, κυρίως, λόγω της ευκολίας στη χρήση της, που «καταργεί» όλους τους κλασικούς περιορισμούς.
Στη χώρα μας το συμπλήρωμα D3-ODFILM είναι διαθέσιμο στα φαρμακεία από την εταιρεία Farmasyn, σε δύο περιεκτικότητες:
– 1000 IU (Διεθνείς Μονάδες) για την πρόληψη σε άτομα που διατρέχουν κίνδυνο ανεπάρκειας βιταμίνης D.
– 2000 IU (Διεθνείς Μονάδες) για την πρόληψη σε άτομα που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο ανεπάρκειας βιταμίνης D, λόγω ηλικίας και/ή τρόπου ζωής.