Εργοθεραπεία: Μια επιστήμη που αλλάζει ζωές

Η εργοθεραπεία (από το «έργο» + «θεραπεία») είναι η επιστήμη που εφαρμόζει εξιδεικευμένες θεραπείες σε ανθρώπους ανεξαρτήτως ηλικίας, οι οποίοι αντιμετωπίζουν σωματικές, νευρολογικές, ψυχικές, αναπτυξιακές ή μαθησιακές δυσκολίες, προκειμένου να αναπτύξουν, να επανακτήσουν ή να διατηρήσουν δεξιότητες απαραίτητες για την καθημερινότητά τους.

Η αποκατάσταση της λειτουργικότητας των θεραπευομένων επιτυγχάνεται μέσω της καθοδήγησης, της ενθάρρυνσης και της συμμετοχής σε ευχάριστες δραστηριότητες, όπως η ζωγραφική, το παιχνίδι, η κεραμική, η ζαχαροπλαστική, το κέντημα, η υφαντική κ.ά., ενώ εφόσον χρειαστεί, γίνονται και οι απαραίτητες προσαρμογές ή τροποποιήσεις στους χώρους που κατοικούν.

Τι ακριβώς κάνει ο εργοθεραπευτής;

Οι εργοθεραπευτές, αφού αξιολογήσουν την κατάσταση και τις ανάγκες του ατόμου που πρόκειται να αναλάβουν, θέτουν θεραπευτικούς στόχους ώστε να το βοηθήσουν να είναι ανεξάρτητο και παραγωγικό σε κάθε τομέα της καθημερινότητάς του.

Επιχειρούν βελτιώσεις, καθοδηγώντας και ενθαρρύνοντάς το να έχει ενασχολήσεις με συγκεκριμένες δραστηριότητες – μια πρακτική που στην εργοθεραπεία αποκαλείται  «έργο».

Ο συγκεκριμένος όρος αναφέρεται σε κάθε δραστηριότητα που αναθέτει ο εργοθεραπευτής στον θεραπευόμενο, προκειμένου ο τελευταίος να εξασκήσει και να εκπαιδεύσει τις γνωστικές, αισθητικοκινητικές και ψυχοκοινωνικές του δεξιότητες.

Η έγκαιρη διαπίστωση της ανάγκης για εργοθεραπευτική παρέμβαση και η παροχή εξατομικευμένων υπηρεσιών εργοθεραπείας είναι οι βασικοί πυλώνες για το προσδοκώμενο αποτέλεσμα. Ο σκοπός της προσπάθειας είναι η λειτουργικότητα του ατόμου να προσομοιάσει σε επίπεδα κατά το δυνατόν πιο κοντά σε αυτά που έχουν οριστεί ως φυσιολογικά.

Κάπου, κάποτε…

Τα πρώτα στοιχεία χρήσης «έργου» ως θεραπευτικής μεθόδου ανάγονται στην Aρχαιότητα. Το 100 π.Χ. ο Έλληνας ιατρός Ασκληπιός εισήγαγε την ανθρωπιστική μεταχείριση των ατόμων με ψυχικές ασθένειες, χρησιμοποιώντας ιαματικά λουτρά, εντριβές, άσκηση και μουσική.

Αργότερα, ο Κέλσος ενέταξε τη μουσική, τα ταξίδια, τη συνδιάλεξη και την άσκηση στις θεραπείες των ασθενών του. Ωστόσο, τον Μεσαίωνα η ανθρώπινη μεταχείριση των ατόμων που θεωρούντο ψυχικά, σωματικά ή διανοητικά «προβληματικοί» ήταν κυρίως κακοποιητική (όπως η χρήση μεταλλικών αλυσίδων για τον περιορισμό των κινήσεων στα ψυχιατρικά άσυλα).

Στην Ευρώπη του 18ου αιώνα, ευτυχώς κάποιοι επιστήμονες ανθρωπιστές, όπως οι Philippe Pinel και ο Johann Christian Reil, μεταρρύθμισαν το σύστημα περίθαλψης για τους ψυχικά ασθενείς, χρησιμοποιώντας θεραπευτικές μεθόδους, όπως η εργασιοθεραπεία και οι ψυχαγωγικές δραστηριότητες.

Στο ξεκίνημα του 20ού αιώνα, καθώς οι γιατροί άρχισαν να ενδιαφέρονται όλο και περισσότερο για τις χρόνιες νόσους, ο ενθουσιασμός για τη μεταρρύθμιση του συστήματος ψυχικής υγείας αναβίωσε και στις Ηνωμένες Πολιτείες με τη θεραπεία μέσω εργασίας (work therapy).

Παιδιατρική Εργοθεραπεία

Έχει ως αντικείμενο τις διαταραχές που εμποδίζουν τη φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού και στόχο τη λειτουργικότητά του στο ημερήσιο πρόγραμμά του, από το πρωινό ντύσιμο και τις σχολικές δεξιότητες, έως τον βραδινό ύπνο. Μέσω διαφόρων επιστημονικών μεθόδων αξιολόγησης, κρίνεται πότε ένα παιδί χρήζει εργοθεραπευτικής παρέμβασης και ενημερώνονται οι γονείς, με τους οποίους ο εργοθεραπευτής συνεργάζεται καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπείας.

Συνιστάται αξιολόγηση από εργοθεραπευτή, όταν το παιδί δυσκολεύεται:

• Να συγκεντρωθεί και να οργανωθεί
• Να ακολουθήσει οδηγίες
• Να εκφραστεί συναισθηματικά
• Να πιάσει σωστά το μολύβι, να γράψει, να χρησιμοποιήσει ψαλίδι, να χειριστεί μικρά αντικείμενα (π.χ. κουμπιά)
• Να ορίσει το σώμα του σε σχέση με τον χώρο. Εάν σκοντάφτει, είναι αδέξιο, του πέφτουν συχνά αντικείμενα από τα χέρια, δεν έχει καλή ισορροπία, δυσκολεύεται σε παιχνίδια με μπάλες
• Στην ανάγνωση, στην αντιγραφή, στην ακουστική αντίληψη και στην κατανόηση λόγου
• Σε τομείς καθημερινής ρουτίνας, όπως το φαγητό, η τουαλέτα, το ντύσιμο κ.λπ.

Επιπλέον ενδείξεις είναι όταν το παιδί:

• Είτε αναζητά, είτε ενοχλείται από συγκεκριμένους ήχους, υφές, κινήσεις ή οπτικά ερεθίσματα
• Μοιάζει να παίζει με έναν τρόπο εντελώς απλοϊκό ή και «φτωχό» σε σχέση με άλλα παιδάκια
• Δεν δείχνει να έχει κίνητρο να παίξει
• Δεν παίζει λειτουργικά με τα παιχνίδια του (π.χ. μπορεί να κοιτάζει ένα αυτοκινητάκι του για ώρα)
• Φαίνεται να αδιαφορεί ως προς το να συναναστραφεί και να παίξει με άλλα παιδάκια
• Είτε αποφεύγει τις παιδικές χαρές, είτε δεν κάνει τίποτα όταν βρίσκεται εκεί
• Έχει πολύ χαμηλή αυτοπεποίθηση

3+1 Απαντήσεις για γονείς

1. Από ποια ηλικία μπορεί ένα παιδί να ξεκινήσει εργοθεραπευτικό πρόγραμμα;

Το πότε ένα παιδί χρήζει θεραπευτικής παρέμβασης εξαρτάται από το είδος και το μέγεθος των δυσκολιών που προκύπτουν, και όχι απαραίτητα από την ηλικία. Αν κριθεί απαραίτητο, ακόμα και ένα βρέφος μερικών μηνών μπορεί να ενταχθεί σε θεραπευτικό πρόγραμμα.

2. Γιατί είναι απαραίτητη η πρώιμη παρέμβαση;

Ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα των παιδιών τα 3-5 πρώτα χρόνια της ζωής τους πλάθεται και αναπτύσσεται ραγδαία. Εφόσον εντοπιστούν αποκλίσεις στην ανάπτυξη ή δυσκολίες στις δεξιότητες των παιδιών, η πρώιμη ένταξη σε θεραπευτικό πρόγραμμα θα συνδράμει σημαντικά στην ενίσχυση των ικανοτήτων τους.

3. Τι είναι η συμβουλευτική γονέων και γιατί χρειάζεται;

Ξεκινώντας συμβουλευτική, παράλληλα με το θεραπευτικό πρόγραμμα του παιδιού τους, οι γονείς μαθαίνουν να διαχειρίζονται σωστά και να αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει τόσο στην συμπεριφορά, αλλά και στη γενικότερη ανάπτυξή του.

4. Ποιος είναι ο ρόλος των γονέων στη ατομική θεραπεία του παιδιού;

Ο ρόλος τους είναι ιδιαίτερα σημαντικός και ενισχυτικός στο θεραπευτικό πρόγραμμα, διότι με τη συμμετοχή τους βοηθούν στη γρηγορότερη κατάκτηση των στόχων και στην ενίσχυση των όποιων δεξιοτήτων υπολείπονται. Με την κατάλληλη εκπαίδευση και καθοδήγηση από τους εργοθεραπευτές, οι γονείς συμβάλλουν στη βελτίωση της ζωής παιδιού τους, αλλά και ολόκληρης της οικογένειας.

Εργοθεραπεία για ενήλικες

Αρκετά συχνά, η εργοθεραπεία θεωρείται ότι αποτελεί μια παρέμβαση αποκλειστικά για παιδιά. Αυτό δεν ισχύει. Οι εργοθεραπευτές μπορεί να παίζουν σημαντικό ρόλο στην ενήλικη ζωή όσο αφορά την αποκατάσταση της λειτουργικότητας μετά από τραυματισμούς, εγχειρήσεις, ασθένειες ή προβλήματα κινητικότητας.

Ένας ενήλικας μπορεί να ωφεληθεί από την εργοθεραπεία σε πολλές περιπτώσεις:

• Μετά από τραυματισμό στον αρθρικό ή μυϊκό ιστό, καθότι μπορεί να τον βοηθήσει στην αποκατάσταση και την επανένταξή του στις καθημερινές του δραστηριότητες.
• Μετά από εγχείρηση, ώστε να αποκατασταθεί η λειτουργικότητά του και να ενισχυθεί η ανεξαρτησία του.
• Αν αντιμετωπίζει κινητικές δυσκολίες από οστεοαρθρίτιδα, αρθρίτιδα, αμφίπλευρη θλάση.
• Μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο. Η εργοθεραπεία βελτιώνει την κινητικότητα και την ικανότητα εκτέλεσης δραστηριοτήτων της καθημερινότητας.
• Μετά από ατύχημα, όπως πτώση, ή αυτοκινητιστικό, ώστε να αποκατασταθεί η κινητικότητα.
• Αν είναι άτομο με ειδικές ανάγκες, για να βελτιώσει την αυτοεξυπηρέτηση και την ποιότητα ζωής του.

Ακόμα κι αν δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο πρόβλημα, οι ενήλικες με την εργοθεραπεία ενισχύουν την ευεξία, την ευλυγισία και τη φυσική τους απόδοση.

Έργα και Ημέρες

Η Παγκόσμια Ημέρα Εργοθεραπείας (World Occupational Therapy Day) γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 27 Οκτωβρίου, με πρωτοβουλία της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Εργοθεραπευτών. Στόχος της είναι η ενημέρωση για τον σημαντικό ρόλο του εργοθεραπευτή σε τοπικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο. Η Εργοθεραπεία προωθεί την υγεία, την ευεξία, την κοινωνική ένταξη και βοηθά ανθρώπους με συγκεκριμένους περιορισμούς να συμμετέχουν σε απλές δράσεις, που έχουν νόημα για εκείνους και τις οικογένειές τους, αξιοποιώντας στο μέγιστο τις δυνατότητές τους.

Οι εργοθεραπευτές εργάζονται ως ελεύθεροι επαγγελματίες σε νοσοκομεία (γενικά, ορθοπεδικά, παιδιατρικά, ψυχιατρικά), γηροκομεία, κέντρα αποκατάστασης, κέντρα αποτοξίνωσης, σωφρονιστικά καταστήματα, ειδικά σχολεία, νηπιαγωγεία και παιδικούς σταθμούς, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και κατάρτισης.