Κι όμως, το έντονο άγχος δεν είναι πάντα ψυχολογικό!
Η σχέση του με αδιάγνωστες ασθένειες

Το να νιώθει κανείς άγχος όταν συμβαίνει κάτι άσχημο ή δύσκολο στη ζωή του, είναι φυσιολογικό. Τι γίνεται, όμως, όταν τα συμπτώματα του άγχους υποκρύπτουν, στην πραγματικότητα, μια σωματική ασθένεια;

Αν και αυτό ακούγεται απίστευτο, είναι κάτι που συμβαίνει συχνά και μπορεί να περιπλέξει ή και να καθυστερήσει σημαντικά τη διάγνωση σοβαρών ασθενειών. Επιπλέον, τα νοσήματα που μπορεί να έχουν ως αρχικές εκδηλώσεις μια αγχώδη διαταραχή είναι δεκάδες.
“Το άγχος αποτελεί θεμελιώδη πτυχή της ανθρώπινης ύπαρξης, διότι στις φυσιολογικές περιπτώσεις είναι μια προσαρμοστική αντίδραση σε κάτι που το άτομο εκλαμβάνει ως απειλή”, λέει ο νευρολόγος-ψυχίατρος Δρ. Νίκος Ε. Δέγλερης. “Η αντίδραση αυτή μπορεί να έχει σωματικά και ψυχολογικά χαρακτηριστικά, και βραχυπρόθεσμα είναι κινητήριος δύναμη που προετοιμάζει το άτομο να αντιμετωπίσει μια κρίση”. Όταν το άγχος επιμένει ή εκδηλώνεται με αφύσικο τρόπο, μπορεί να διαταράξει τη λειτουργικότητα του ατόμου και να οδηγήσει σε μια αγχώδη διαταραχή.
“Οι αγχώδεις διαταραχές είναι από τα συχνότερα προβλήματα ψυχικής υγείας”, συνεχίζει ο Δρ. Δέγλερης. “Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει ότι από αυτές πάσχει τουλάχιστον το 3,6% του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή 300 εκατομμύρια άνθρωποι, με τις γυναίκες ασθενείς να είναι σχεδόν διπλάσιες από τους άνδρες”.

Οι αγχώδεις διαταραχές μπορεί να είναι πρωτοπαθείς (όπως π.χ. η γενικευμένη αγχώδης διαταραχή, η κρίση πανικού, οι φοβίες και το σύνδρομο μετατραυματικού στρες) ή δευτεροπαθείς (π.χ. απόρροια της διάγνωσης μιας σοβαρής ασθένειας). Ωστόσο, υπάρχουν και πολλές περιπτώσεις, κατά τις οποίες δεν είναι ούτε το ένα ούτε άλλο, αλλά σύμπτωμα υποκείμενου σωματικού νοσήματος.

Ασθένειες που πρώτα… σε αγχώνουν
Σύμφωνα με έρευνα στο ιατρικό περιοδικό “Psychiatric Times”, υπάρχουν σχεδόν 50 σωματικές παθήσεις που μπορεί να έχουν ως πρώτη τους εκδήλωση το ασίγαστο άγχος. Στις παθήσεις αυτές συμπεριλαμβάνονται:
Καρδιολογικά προβλήματα (όπως η στηθάγχη, η καρδιακή αρρυθμία, η συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, το έμφραγμα, οι παθήσεις των βαλβίδων της καρδιάς κ.ά.)
Ενδοκρινικές παθήσεις (όπως η δυσλειτουργία του επινεφριδίων, η νόσος Cushing, ο σακχαρώδης διαβήτης, τα νοσήματα στην υπόφυση του εγκεφάλου, οι όγκοι στο πάγκρεας, ο υποθυρεοειδισμός, ο υπερθυρεοειδισμός, η θυρεοειδίτιδα κ.ά.)
Ασθένειες του γαστρεντερικού συστήματος (γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, σύνδρομο του ευερέθιστου εντέρου και πεπτικό έλκος)
Φλεγμονώδεις παθήσεις (π.χ. ρευματοειδής αρθρίτιδα, συστηματικός ερυθηματώδης λύκος κ.ά.)
Μεταβολικά νοσήματα (π.χ. αυξημένο κάλιο στο αίμα, υπερθερμία, υπογλυκαιμία, χαμηλό νάτριο στο αίμα, υποξία, πορφυρία κ.ά.)
Νευρολογικές παθήσεις (π.χ. παθήσεις στα αγγεία του εγκεφάλου, διάσειση με τραυματισμό του εγκεφάλου, εγκεφαλοπάθεια, ημικρανίες, σκλήρυνση κατά πλάκας, επιληπτικές διαταραχές, ίλιγγος κ.ά.)
Ορισμένες ασθένειες του αναπνευστικού, όπως το άσθμα, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), η υπνική άπνοια και η πνευμονική εμβολή, μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα όμοια με εκείνα μιας αγχώδους διαταραχής. Το ίδιο και η λήψη ορισμένων φαρμάκων που κυμαίνονται, από αντικαταθλιπτικά και αντιψυχωσικά, έως ορμονικά σκευάσματα και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη.

Ύποπτες ενδείξεις
Για τους ασθενείς, το μεγάλο ερώτημα είναι σε τι μπορεί να διαφέρει μια αγχώδης διαταραχή που έχει καθαρά ψυχολογική αιτιολογία, από μία που οφείλεται σε ένα αδιάγνωστο σωματικό πρόβλημα υγείας.
“Εύκολες απαντήσεις δεν υπάρχουν, διότι τα σωματικά συμπτώματα της αγχώδους διαταραχής συχνά υπερκαλύπτουν τα ψυχολογικά και, σε πολλούς ανθρώπους, συνυπάρχουν τα αδιάγνωστα προβλήματα της σωματικής υγείας με την καθαρά ψυχολογική αγχώδη διαταραχή”, απαντά ο Δρ. Δέγλερης. “Υπάρχουν, όμως, μερικές ενδείξεις, οι οποίες υποδηλώνουν ότι ίσως η αγχώδης διαταραχή σε έναν ασθενή έχει σωματική αιτιολογία”.
Κατά τον Δρ. Δέγλερη και ειδικούς από την Cleveland Clinic στο Οχάιο, τέτοιες ενδείξεις είναι:
Η μη εκδήλωση αγχώδους διαταραχής κατά το παρελθόν.
Εάν κανείς από την οικογένειά του δεν έπασχε από αγχώδη ή άλλη διαταραχή της ψυχικής διάθεσης.
Το να μη βιώνει κάποια σημαντική αλλαγή στη ζωή του στη δεδομένη χρονική στιγμή ή κατά το πρόσφατο παρελθόν.
Η απότομη και γρήγορη εμφάνιση της αγχώδους διαταραχής.
Η μη εκδήλωση αγχώδους διαταραχής κατά την παιδική ηλικία (οι αγχώδεις διαταραχές συνήθως αρχίζουν στην παιδική/εφηβική ηλικία, έως τα πρώτα χρόνια της ενηλικίωσης).
Η μεγάλη διακύμανση στην εκδήλωση των συμπτωμάτων.
Η πρόσφατη αλλαγή φαρμακευτικής αγωγής.
Η ξαφνική παρουσίαση μη φυσιολογικών αποτελεσμάτων στις ιατρικές εξετάσεις.
Η ύπαρξη πολλαπλών προβλημάτων υγείας, τη δεδομένη στιγμή.
Η αδυναμία να δοθεί σαφές ιστορικό για το πώς και πότε άρχισαν τα συμπτώματα αυτά.

“Επειδή οι αγχώδεις διαταραχές σχετίζονται με τόσο πολλές σωματικές παθήσεις, είναι σημαντικό να αξιολογείται κανείς από έναν γιατρό αμέσως μόλις εκδηλώσει επίμονα συμπτώματα έντονου άγχους”, τονίζει ο Δρ. Δέγλερης. “Τέτοια συμπτώματα είναι o εκνευρισμός, η οξυθυμία, η αίσθηση απειλής ή πανικού, οι ταχυπαλμίες, η γρήγορη αναπνοή, η εφίδρωση ή/και το τρέμουλο στο σώμα, το αίσθημα αδυναμίας, οι δυσκολίες στη συγκέντρωση, τα προβλήματα ύπνου και τα γαστρεντερικά προβλήματα (π.χ. επίμονη διάρροια). Ο γιατρός μπορεί να συστήσει ορισμένες εξετάσεις και, ταυτοχρόνως, να αξιολογήσει την ψυχική κατάσταση του πάσχοντος, ούτως ώστε να γίνει σωστή διάγνωση και να προταθεί η καλύτερη δυνατή θεραπεία”.

deglerisO Δρ. Νίκος Ε. Δέγλερης είναι νευρολόγος-ψυχίατρος, διδάσκων Ψυχοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο Paris V, στη Γαλλία.