Αναστάσιος Σαμουηλίδης | Δικαιώματα Ασθενών

Η Ευρωπαϊκή Χάρτα Δικαιωμάτων των Ασθενών συντάχθηκε το 2002 με πρωτοβουλία του Δικτύου Ενεργών Πολιτών (Active Citizenship Network) και άλλων 12 Ευρωπαϊκών Οργανώσεων, ενώ το 2007 καθιερώθηκε από το Ευρωκοινοβούλιο η 18η Απριλίου ως «Ευρωπαϊκή Ημέρα Δικαιωμάτων Ασθενών», με αφορμή την οποία η Ένωση Ασθενών Ελλάδας πραγματοποίησε για δεύτερη χρονιά σχετική εκδήλωση στην Εθνική Πινακοθήκη.

Η Χάρτα διακηρύσσει 14 θεμελιώδη δικαιώματα, τα οποία θα πρέπει να διασφαλίζονται και να προστατεύονται από κάθε Σύστημα Υγείας διότι, όπως ανέφερε ο Β’ Αντιπρόεδρος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας, Δημήτρης Κοντοπίδης, στην πρόσφατη εκδήλωση της Ένωσης για την Ευρωπαϊκή Ημέρα Δικαιωμάτων Ασθενών, «ο σεβασμός των δικαιωμάτων του κάθε ασθενούς, είναι πρωτίστως θέμα Δημοκρατίας».

Τα 14 αυτά Δικαιώματα είναι:

Της πρόληψης
Της πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας
Της πληροφόρησης
Της συγκατάθεσης
Της ελεύθερης επιλογής
Της εχεμύθειας και της εμπιστευτικότητας
Του σεβασμού του χρόνου του ασθενούς
Της τήρησης των προδιαγραφών ποιότητας
Της ασφάλειας
Της πρόσβασης στην καινοτομία
Της αποφυγής του περιττού πόνου και ταλαιπωρίας
Της εξατομικευμένης θεραπείας
Της έκφρασης παραπόνων
Της αποζημίωσης.

Παρόλο που δεν περιλαμβάνεται στη Χάρτα, εξίσου θεμελιώδες είναι και το δικαίωμα στην αξιοπρέπεια, καθώς τα δικαιώματα των ασθενών διαπνέονται από τη Συνταγματικά κατοχυρωμένη αρχή, σύμφωνα με την οποία ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας.

Περιορισμοί που θέτουν υπό αμφισβήτηση την εφαρμογή των Δικαιωμάτων των Ασθενών στη χώρα μας

Όπως έχει τονίσει σε πρόσφατη ομιλία της η Α’ Αντιπρόεδρος της Ένωσης Ασθενών, Κατερίνα Κουτσογιάννη, μετά από μία δεκαετία κρίσης και δημοσιονομικής πίεσης, η μείωση της δημόσιας δαπάνης για την υγεία, η οποία συνεπάγεται ανεπάρκεια του προσωπικού στις δημόσιες δομές, καταπόνηση του εναπομείναντος ανθρώπινου δυναμικού, αλλά και έλλειψη συντήρησης των υποδομών και υγειονομικών υλικών, επηρεάζει αρνητικά την τήρηση των δικαιωμάτων των ασθενών.

Το γεγονός της δραματικής μείωσης του προσωπικού, εκτός από την αύξηση των πιθανοτήτων για ιατρικά λάθη, έχει ταυτόχρονα επιπτώσεις και στην εξυπηρέτηση των ασθενών, με αποτέλεσμα τη δημιουργία μεγάλων λιστών αναμονής όσον αφορά σε εξετάσεις ή ιατρικές επισκέψεις, οδηγώντας σε δραματική αύξηση των καταστροφικών ιδιωτικών δαπανών των νοικοκυριών.

Ταυτόχρονα, όπως έχει επισημανθεί και από τον Συνήγορο του Πολίτη, η ανεπάρκεια και υποστελέχωση των υφιστάμενων μηχανισμών ελέγχου και η γραφειοκρατία, που διατρέχει άλλωστε και το σύνολο της δημόσιας διοίκησης, αποτελούν ουσιαστική τροχοπέδη στη διαφύλαξη των δικαιωμάτων των ασθενών.

Ποιο Δικαίωμα προσβάλλεται συχνότερα;

Μοιραία, εξαιτίας και των όσων αναφέρθηκαν παραπάνω, το δικαίωμα που πλήττεται περισσότερο είναι το δικαίωμα στην πρόσβαση και, ως εκ τούτου, καθώς είναι άρρηκτα συνδεδεμένα, το δικαίωμα αποφυγής της ταλαιπωρίας και του σεβασμού του χρόνου του ασθενούς.

Είναι επαρκώς ενημερωμένοι για τα δικαιώματά τους οι Έλληνες ασθενείς;

Παρά το ότι η χώρα μας έχει πρωτοπορήσει νομοθετικά ως προς τα δικαιώματα των ασθενών και διαθέτει ένα πλούσιο θεσμικό πλαίσιο, σε πάρα πολλές περιπτώσεις οι ασθενείς δεν έχουν την κατάλληλη ενημέρωση. Αυτό οφείλεται, εν μέρει, στο γεγονός ότι η νομοθεσία είναι διάσπαρτη και συχνά αποσπασματική, και στην ανεπαρκή διάδοση της πληροφορίας στους πολίτες, πράγμα που αποτελεί κομμάτι του γενικότερου και πολύ σημαντικού ζητήματος της εγγραμματοσύνης υγείας του πληθυσμού.

Η βελτίωση της εγγραμματοσύνης υγείας είναι κομβικός στόχος της Ένωσης Ασθενών. Ήδη έχει εκπονηθεί σχετική έρευνα από το Ινστιτούτο Πολιτικής Υγείας για λογαριασμό της Ένωσης, ενώ πραγματοποιούνται και προγραμματίζονται σχετικές δράσεις, στις οποίες εντάσσονται και αυτές που αφορούν τα δικαιώματα των ασθενών.

Περί Γραφείων Προστασίας Δικαιωμάτων Ληπτών Υγείας στα ελληνικά νοσοκομεία Λειτουργούν όλα κανονικά;

Ο νόμος προβλέπει ότι τα Γραφεία αυτά αποτελούν αυτοτελή τμήματα των νοσοκομείων και πρέπει να βρίσκονται σε χώρο με εύκολη πρόσβαση. Ταυτόχρονα, πρέπει να είναι διαμορφωμένα με τέτοιο τρόπο, ώστε να διαφυλάσσεται η ιδιωτικότητα των ασθενών.

Δυστυχώς, στην πράξη, στην πλειονότητά τους έχουν αδρανήσει και υπολειτουργούν, ενώ και πολλοί εργαζόμενοι στα Νοσοκομεία αγνοούν ακόμα και την ύπαρξη αυτών των Γραφείων. Επίσης, είναι αξιοσημείωτο ότι, σύμφωνα με τις σχετικές εξαμηνιαίες εκθέσεις πεπραγμένων που δημοσιεύονται στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Υγείας, στη συντριπτική πλειονότητα των καταγγελιών και παραπόνων που εξετάζονται, δεν διαπιστώνεται παραβίαση δικαιωμάτων.

Ενθαρρυντικό είναι ότι το Υπουργείο Υγείας έχει εξαγγείλει την αναβάθμισή τους, σε συνεργασία και με τον ΟΔΙΠΥ, και ευελπιστούμε ότι θα μπορέσουν να διαδραματίσουν το έργο για το οποίο θεσπίστηκαν.

Τι μπορεί να κάνει ένας ασθενής, αν αισθανθεί ότι καταστρατηγείται ένα δικαίωμά του;

Στον χώρο του Νοσοκομείου θα πρέπει να αναζητήσει τα Γραφεία που αναφέραμε και, σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να διατυπώσει γραπτά το αίτημά του προς την αρμόδια υπηρεσία. Επίσης, ανάλογα με τη φύση του ζητήματος, υπάρχει σειρά αρμόδιων αρχών που εξετάζουν παραβιάσεις δικαιωμάτων, όπως ο Συνήγορος του Πολίτη και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Ταυτόχρονα, σημαντικό έργο επιτελούν συχνά οι Σύλλογοι Ασθενών για όσους δεν έχουν μόνοι τους αρκετά δυνατή φωνή.

Όλα αυτά βέβαια δεν αναιρούν την αξία της νομικής συνδρομής ενός δικηγόρου, που συχνά είναι μονόδρομος.

Ωστόσο, η Πολιτεία οφείλει να διασφαλίσει επαρκείς και αποτελεσματικούς μηχανισμούς, ώστε να μη χρειάζεται ο ασθενής να καταφύγει στα δικαστήρια για να προστατευθούν τα δικαιώματά του.

Η ενημέρωση των ασθενών βασικός στόχος της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας

Ένας από τους βασικούς στόχους της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας είναι η ενημέρωση και η ενδυνάμωση των ασθενών, μέσω της πληροφόρησης τους αναφορικά με τα δικαιώματά τους.

Με βάση αυτό, δημιουργήσαμε την ιστοσελίδα www.greekpatientsrights.gr, στην οποία θέλαμε να συγκεντρώσουμε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο όγκο πληροφοριών και νομοθεσίας, ταξινομημένο ανά δικαίωμα. Στην ιστοσελίδα αυτή μπορεί κανείς να ενημερωθεί αναφορικά με τα 14 δικαιώματα των ασθενών, τόσο μέσα από σύντομα και επεξηγηματικά βίντεο, βασισμένα σε εμπειρίες ασθενών, όσο και μέσω καταγραφής του ισχύοντος διάσπαρτου νομοθετικού πλαισίου.

Όραμά μας είναι η ιστοσελίδα να είναι χρήσιμη στον επισκέπτη και, στο μέλλον, να καταστεί ένα πραγματικό παρατηρητήριο δικαιωμάτων ασθενών και εργαλείο για τη διεκδίκηση και διαφύλαξή τους.