Planbe team
Ο Νίκος Αλεξίου φέτος είναι θεατρικά ο Μαρκήσιος Ντε Σαντ. Όχι, όμως, όπως τον έχουμε συνήθως στο μυαλό μας. Στην παράσταση «Το Τελευταίο Debate ή Το Μενού της Επανάστασης», η οποία ανεβαίνει στο Θέατρο Τόπος Αλλού, ο Νίκος Αλεξίου ως Ντε Σαντ θέτει ένα αμείλικτο ερώτημα: ποιος δίνει στον επαναστάτη το δικαίωμα να γίνει δήμιος; Ένα ερώτημα που σήμερα είναι ίσως πιο επίκαιρο από ποτέ. Νομιμοποιείται, λοιπόν, κατά περίπτωση, η βία; Ορίστε ένα ουσιαστικό θέμα για συζήτηση…
Στην παράσταση το «Τελευταίο Debate ή Το Μενού της Επανάστασης», που θα παρουσιαστεί στο θέατρο Τόπος Αλλού, υποδύεστε τον Μαρκήσιο ντε Σαντ, ο οποίος στο έργο υπερασπίζεται «την απόλυτη ατομική επιθυμία». Πόσο κοντά ή μακριά νιώθετε εσείς προσωπικά από αυτή τη θέση;
Το έργο πραγματεύεται τη βία και το αν και κατά πόσον αυτή νομιμοποιείται, οπότε δεν κυριαρχεί σ’ αυτό η εκ μέρους τού Σαντ υπεράσπιση τής απόλυτης ατομικής επιθυμίας. Αυτό το είδος ελευθερίας φαντάζομαι ότι θα μπορούσε να ασκηθεί από έναν Γάλλο ευγενή τον δέκατο όγδοο αιώνα, σήμερα όμως μάλλον θα προσέκρουε στην τρέχουσα ηθική και, ενδεχομένως, στον νόμο.
Πιστεύετε πως η βία μπορεί ποτέ να νομιμοποιηθεί στο όνομα μιας ιδέας ή μιας επανάστασης;
Ό,τι κι αν πιστεύει ο καθένας, το γεγονός είναι πως η βία υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει, είτε ως καθαρή βία που δεν ζητάει δικαιολόγηση, είτε ως μέσο –πραγματικό ή προσχηματικό– για την επίτευξη ενός ανώτερου σκοπού. Από εκεί και πέρα, ο καθένας μπορεί να της δώσει πιστοποιητικό νομιμότητας κατά περίπτωση, και με κριτήρια που προφανώς από άνθρωπο σε άνθρωπο διαφέρουν.
Εδώ, όμως, αρχίζει μία συζήτηση που δεν μπορεί να χωρέσει στο πλαίσιο μιας απλής απάντησης. Αν, όμως, έπρεπε να αναφέρω ένα είδος βίας που δικαιολογώ, αυτή είναι η έλλογη βία που ασκεί ένα δημοκρατικό και ευνομούμενο κράτος σε όσους παραβιάζουν την έννομη τάξη του.
Πόσο επίκαιρος σας φαίνεται ο Ντε Σαντ σήμερα, σε έναν κόσμο όπου η βία προβάλλεται και δικαιολογείται;
Ίσως η προβολή της σημερινής βίας από τα τώρα υπάρχοντα μέσα επικοινωνίας να δίνει την εντύπωση ότι οι διάφορες μορφές βίας είναι σε έξαρση στις μέρες μας. Δεν θεωρώ, όμως, πως η εποχή μας περιέχει περισσότερη βία σε σχέση με άλλες περιόδους τής Ιστορίας, της οποίας μια στοιχειώδης γνώση παρέχει επιχειρήματα για το ότι όλες οι εποχές ήταν εξίσου ή και περισσότερο βίαιες απ’ τη δική μας.
Πιστεύω, λοιπόν, ότι οι απόψεις του Σαντ, όπως παρουσιάζονται στο έργο, διεκδικούν όχι μόνον επίκαιρη, αλλά και διαχρονική εγκυρότητα.
Χρειάστηκε ιδιαίτερη έρευνα (ιστορική, φιλοσοφική) πάνω στον πραγματικό Μαρκήσιο ντε Σαντ για τον ρόλο;
Είχα διαβάσει κάποια κείμενά του ήδη από την δεκαετία τού ’80, όταν ο Σαντ έκανε μια ορμητική είσοδο στον ελληνικό χώρο τού βιβλίου (γεγονός που τότε είχε οδηγήσει κάποιους εκδότες μέχρι τα δικαστήρια). Οπότε η σκέψη του μού ήταν οικεία.
Πόσο σημαντικό είναι για έναν ηθοποιό να μην κρίνει τον χαρακτήρα που υποδύεται; Μπορείτε να παίξετε έναν άνθρωπο χωρίς να υιοθετήσετε τη σκέψη του;
Το να κρίνει μέσα του ένας ηθοποιός τον χαρακτήρα που υποδύεται είναι και νόμιμο και, σ’ έναν βαθμό, αναπόφευκτο. Το να τον υπερασπίζεται όμως σκηνικά, έστω κι αν βρίσκεται σε ψυχική ή ιδεολογική διάσταση μ΄ αυτόν, αποτελεί μια εκ των ων ουκ άνευ απαίτηση τής δουλειάς μας.
Και μια τελευταία, πιο προσωπική ερώτηση: μετά από μια παράσταση που μιλά τόσο έντονα για την εξουσία, τη βία και την ανθρώπινη φύση, τι είναι αυτό που σας κάνει εσάς να εξακολουθείτε να πιστεύετε στον άνθρωπο;
Κατ’ αρχάς, θεωρώ πως η λέξη «άνθρωπος» παραείναι γενική και, πολλές φορές, οδηγεί στην αποφυγή της έκφρασης μιας πιο συγκεκριμενοποιημένης γνώμης και της ευθύνης που αυτή συνεπάγεται (κάπως σαν τις δηλώσεις «είμαστε με τον άνθρωπο» μετά την εισβολή τής Ρωσίας στην Ουκρανία).
Αν με ρωτάτε για τον άνθρωπο ως ζωικό είδος, τείνω να πιστέψω ότι είναι κάπως σαν το «έξυπνο» καρκινικό κύτταρο, το οποίο τελικά καταστρέφει τον οργανισμό που το φιλοξενεί – στην περίπτωσή μας τον πλανήτη. Από ’κεί και πέρα, περνάμε στις φυλές, τα έθνη, τις πολιτισμικές ομάδες και, τέλος, τα άτομα. Για όλα αυτά ο καθένας έχει συμπάθειες και αντιπάθειες, συμφωνίες και διαφωνίες, ανοχή ή εναντίωση, αγάπες και μίση.
Το ομολογουμένως δύσκολο είναι να είσαι ανοιχτός στην έκπληξη, στα μικρά θαύματα που ενίοτε σου επιφυλάσσουν οι άνθρωποι, καμιά φορά υπονομεύοντας τις βεβαιότητές σου, παρακινώντας σε να συνεχίσεις να ελπίζεις.
Μάθετε περισσότερα για την παράσταση εδώ