«Για να δημιουργήσεις μέλλον, πρέπει να δώσεις προσοχή στο παρελθόν.»
– Καρλ Λάγκερφελντ, Γερμανός σχεδιαστής μόδας και φωτογράφος
της Γιώτας Χουλιάρα
Είναι μεσημέρι Κυριακής. Αλλάζω αφηρημένη κανάλια στην τηλεόραση και σταματώ αυθόρμητα στα γνωστά και χιλιοπαιγμένα «Φιλαράκια», όπου ο Ρος ετοιμάζεται να πάει γαμήλιο ταξίδι στην Κρήτη και αναμένει την Έμιλυ στο αεροδρόμιο, μέχρι που εμφανίζεται η Ρέιτσελ. Σε λίγο, η φωνή της συνοδού εδάφους από το μικρόφωνο ανακοινώνει ότι πρέπει να επιβιβαστούν άμεσα στην πτήση για Αθήνα.
Η συνέχεια, λίγο πολύ, είναι γνωστή. Η Ρέιτσελ πηγαίνει αντί της Έμιλι στο ταξίδι και, στο επόμενο επεισόδιο, επιστρέφει ανανεωμένη και μαυρισμένη από την Ελλάδα, με τους διαλόγους της σειράς να παρουσιάζουν τις διακοπές στην Ελλάδα ως το ιδανικό ταξίδι, το όνειρο ζωής κάθε Αμερικανού.
Τα συγκεκριμένα επεισόδια, γυρισμένα το μακρινό 1998, αποτελούν ίσως την πιο ισχυρή διαφήμιση για τη χώρα μας. Εξάλλου, η αναφορά στην Κρήτη θεωρήθηκε ως φόρος τιμής στην ελληνική καταγωγή της τηλεοπτικής Ρέιτσελ, κατά κόσμον Τζένιφερ Άνιστον (ή Ιωάννας – Γενοβέφας Αναστασάκη, όπως είναι το ελληνικό της όνομα). Λέγεται, μάλιστα, πως η Τζένιφερ Άνιστον ήταν εκείνη που, ουσιαστικά, έπεισε τον τότε σύζυγό της, Μπραντ Πιτ, να δεχθεί τον ρόλο του Αχιλλέα στην ταινία «Τροία» του 2004 που, αν και απέσπασε μικτές κριτικές, υπήρξε μεγάλη εισπρακτική επιτυχία, προκαλώντας το ενδιαφέρον του κοινού για την Ελλάδα και την Ιστορία της.
Η Αρχαία Ελλάδα στη μεγάλη οθόνη
Δυο χρόνια αργότερα, ήρθε το επικό «300» του Ζακ Σνάιντερ, το οποίο έκανε τον κινηματογραφικό «Λεωνίδα», Σκωτσέζο ηθοποιό Τζέραρντ Μπάτλερ, να αγαπήσει τη χώρα μας. Ο Μπάτλερ δεν δίστασε να δηλώσει δημοσίως πως νιώθει Έλληνας στην καρδιά, όταν τον Μάρτιο του 2020 έφτασε στην Ελλάδα για να συμμετάσχει στην τελετή αφής της Ολυμπιακής Φλόγας. Αν και η ταινία «300» κατηγορήθηκε ότι θύμιζε περισσότερο κόμικ (μην ξεχνάμε ότι βασίστηκε στο ομώνυμο κόμικ του 1998 των Μίλλερ και Βάρλεϊ), ανανέωσε το ενδιαφέρον του κοινού για την Ελληνική Ιστορία, κάνοντας διάσημο το σύνθημα: «Τhis is Sparta». Ένα σύνθημα που έγινε αφορμή να μαθευτεί το περίφημο «Μολών Λαβέ» του Λεωνίδα στους Πέρσες, το οποίο βρέθηκε να κοσμεί αναμνηστικές κονκάρδες Αμερικανών πεζοναυτών ως δείγμα της τόλμης και της γενναιότητάς τους.
Τους «300» ακολούθησε η κινηματογραφική συνέχεια του 2014, με τίτλο «300: Η άνοδος της Αυτοκρατορίας», η οποία βασίστηκε στο –αδημοσίευτο, ως την εποχή εκείνη– κόμικ του Φρανκ Μίλλερ, που παρουσίαζε δύο ιστορικές ναυμαχίες, του Αρτεμισίου και της Σαλαμίνας. Το αποτέλεσμα ήταν μικτές κριτικές για μια ακόμη φορά, εισπρακτική επιτυχία και η ιστορία της ναυμαχίας της Σαλαμίνας στο παγκόσμιο επίκεντρο.
Σε όλο τον Δυτικό κόσμο, οι θεατές που εντυπωσιάστηκαν από την ταινία, μελετούν Ιστορία για να επιβεβαιώσουν αυτό που ήδη διδάσκεται στις στρατιωτικές σχολές: Οι μάχες στις Θερμοπύλες, στον Μαραθώνα και στη Σαλαμίνα θεωρούνται σήμερα «θρυλικές», λόγω των δυσμενών συνθηκών για τους Έλληνες και της μεγάλης ανισότητας των δυνάμεων. Πολλοί ιστορικοί, μάλιστα, θεωρούν ότι η ναυμαχία της Σαλαμίνας αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές μάχες στην Ιστορία, καθώς αν οι Έλληνες είχαν ηττηθεί, η πιθανή κατάληψη της Ελλάδας από τους Πέρσες θα σταματούσε την ανάπτυξη του ελληνικού και του μετέπειτα Δυτικού πολιτισμού.
Άξιο αναφοράς είναι το γεγονός ότι, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, η Αρχαία Ελλάδα αναφέρεται σε πολλές κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές, ακόμη και αν το θέμα τους δεν είναι η Ελληνική Ιστορία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αμερικανική κωμωδία του 2016 «Kindergarten Cop 2» (Ο μπάτσος του θηριοτροφείου 2), το οποίο αποτελεί μια άστοχη συνέχεια παλαιότερης επιτυχίας του Σβαρτζενέγκερ. Η ταινία, σε μια σκηνή της, αναφέρεται στην Αρχαία Ελλάδα και την τακτική του Δούρειου Ίππου, όταν ο ομοσπονδιακός πράκτορας του FBI, Ζακ Ριντ, τον οποίο ενσαρκώνει ο Σουηδός ηθοποιός Ντολφ Λούντγκρεν, μιλάει στα παιδιά για την πολιορκία της Τροίας και για το πώς οι Έλληνες χρησιμοποίησαν τον Δούρειο Ίππο, για να παραπλανήσουν τους Τρώες. Βάζει, μάλιστα, τους μαθητές του να εφαρμόσουν την συγκεκριμένη τακτική σε παιχνίδι εναντίον άλλης σχολικής τάξης.
Και το συγκεκριμένο δεν αποτελεί το μοναδικό παράδειγμα. Μια επανάληψη των επεισοδίων της κωμικής σειράς «Bing Bang» αρκεί για να μας θυμίσει πως ο ιδιοφυής επιστήμονας Σέλντον Κούπερ, ένας εκ των μελών της παρέας των επιστημόνων, συχνά έκανε αναφορές στην Αρχαία Ελλάδα, την ελληνική φιλοσοφία και τα μαθηματικά, όταν ήθελε να εξηγήσει κάτι στους συνομιλητές του.
Η Αρχαία Ελλάδα τάση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης
H Αρχαία Ελλάδα ανέκαθεν αποτελούσε πλούσια πηγή έμπνευσης σε πολλούς τομείς. Κάνοντας κανείς μια διαδικτυακή βόλτα στον ψηφιακό κόσμο του Instagram και του TikTok, θα διαπιστώσει ότι η νέα τάση ομορφιάς στο μακιγιάζ είναι το αποκαλούμενο «Siren Eyes». Ο συγκεκριμένος τρόπος μακιγιάζ, ο οποίος κάνει το βλέμμα πιο μυστηριακό, πιστώνεται στην αισθητικό και περσόνα του διαδικτύου, Ντανιέλ Μαρκάν. Η έμπνευσή του αντλείται από τις μυθικές Σειρήνες, τα αρχαία μυθολογικά πλάσματα που αναφέρονται στην «Οδύσσεια» του Ομήρου, και τα οποία είχαν προσπαθήσει με το μαγικό τραγούδι τους να ξελογιάσουν τον Οδυσσέα κατά το ταξίδι της επιστροφής του, κάνοντάς τον να ζητήσει από τους συντρόφους του να τον δέσουν στο κατάρτι του πλοίου για να μην επηρεαστεί.
Παρά το γεγονός ότι συχνά απεικονίζονταν με ανθρώπινο γυναικείο κεφάλι και σώμα αρπακτικού πουλιού, στις μέρες μας αποτελούν την επιτομή της γυναικείας θηλυκότητας (εξάλλου, ο Όμηρος δεν αναφέρει στο έργο του ότι είχαν μορφή πουλιού και είναι ασαφής σχετικά με την εμφάνισή τους).
Είναι, δε, χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με ρεπορτάζ του βρετανικού δικτύου BBC, έρευνα που έγινε τον Σεπτέμβριο του 2021 έδειξε ότι, στη διαδικτυακή πλατφόρμα Pinterest, έχουν αυξηθεί κατά 65% οι αναζητήσεις για την Αρχαία Ελλάδα και την αισθητική της. Αρχαιοελληνικά κοσμήματα και μοτίβα, ανάλαφρα σαν χιτώνες φορέματα, αλλά και διακοσμητικά που παραπέμπουν στην Αρχαία Ελλάδα, όπως φιγούρες θεών και ηρώων της μυθολογίας μας, ακόμη και κεριά με κίονες δωρικού και κορινθιακού ρυθμού, οδηγούν σε μια «αρχαιοελληνική αναγέννηση».
Η αρχαία Ελλάδα αποτελεί έμπνευση για τη Γενιά Ζ, γνωστή ως Μετά-Millennials, όπως δείχνουν οι αναζητήσεις της στο Διαδίκτυο, καθώς είναι η γενιά που γεννήθηκε με ένα κινητό στο χέρι. Σ΄αυτή την αναγέννηση, φυσικά, τον δικό τους ρόλο έχουν παίξει και οι μεγάλοι οίκοι μόδας, οι οποίοι δεν διστάζουν να υιοθετήσουν μοτίβα και στοιχεία της ελληνικής αρχαιότητας.
Από το μακρινό 1951, όταν ο οίκος Dior είχε πραγματοποιήσει την εμβληματική φωτογράφιση στην Ακρόπολη, μέχρι το 2021 και την επίδειξη μόδας στο Παναθηναϊκό Στάδιο, έχουν μεσολαβήσει πολλοί ακόμη οίκοι και πολλές εμπνεύσεις βασισμένες στην αρχαία Ελλάδα.
Ταυτόχρονα, ο Γιάννης Τσεκλένης, η Μαίρη Κατράντζου και η αδικοχαμένη Σοφία Κοκοσαλάκη φρόντισαν να δώσουν στις στυλιστικές τους επιλογές το κατάλληλο ελληνικό φως.
Επιπλέον, φιγούρες κλασικής και ανεπιτήδευτης ομορφιάς, με τον τρόπο που παρουσιάστηκε η Υπατία από τη Ρέιτσελ Βάις στην ταινία «Agora» του 2009, μετατόπισαν το ενδιαφέρον, από το ψεύτικο και στυλιζαρισμένο των προηγούμενων ετών, φέρνοντας στο προσκήνιο τον ρόλο της γυναίκας στην Αρχαιότητα. Έναν ρόλο που όλο και περισσότεροι σήμερα επιθυμούν να ανακαλύψουν.
Αναζητώντας την Αρχαία Ελλάδα στη λογοτεχνία
Όταν το 2011 η Αμερικανίδα συγγραφέας και καθηγήτρια Μάντλιν Μίλλερ κυκλοφόρησε το βιβλίο της «Το τραγούδι του Αχιλλέα», το οποίο ακολουθεί την πορεία της ζωής του ομηρικού ήρωα και τις περιπέτειές του, δεν φανταζόταν πως θα γινόταν παγκόσμια επιτυχία. Ούτε μπορούσε να προβλέψει πόσο το συγκεκριμένο βιβλίο θα λατρευόταν από το κοινό.
Η επιτυχία του αποτέλεσε την κινητήριο δύναμη για την Μίλλερ, η οποία αγαπά ιδιαίτερα την Αρχαία Ελλάδα, να προχωρήσει στο δεύτερο συγγραφικό της εγχείρημα. Η «Κίρκη», η γητεύτρα της Ελληνικής Μυθολογίας, αποτελεί το δεύτερο έργο της που επίσης έχει αγαπηθεί πολύ.
Η αλήθεια είναι πως η ιστορία του Τρωϊκού Πολέμου έχει εμπνεύσει πάμπολλους ξένους συγγραφείς, με πρώτον τον λάτρη της χώρας μας, Ιταλό συγγραφέα Βαλέριο Μάσιμο Μανφρέντι. Ο Μανφρέντι έχει ασχοληθεί εκτενώς με την Αρχαία Ελλάδα στα έργα του.
Είναι γεγονός ότι, τα τελευταία χρόνια, διαβάζουμε όλο και περισσότερα βιβλία με θέμα τους μύθους, τους θρύλους και τις ιστορίες γύρω από την Αρχαία Ελλάδα. Δεν θα μπορούσε, λοιπόν, να απουσιάζει και η ιστορία της Αριάδνης. Η Βρετανίδα συγγγραφέας Τζένιφερ Σεντ, στο έργο της «Αριάδνη», αφηγείται τον μύθο του Θησέα και του Μινώταυρου, μέσα από την οπτική ματιά της νεαρής πριγκίπισσας και κόρης του Μίνωα. Με το βιβλίο της αυτό, η Σεντ έρχεται να επιβεβαιώσει το πρόσφατο ρεπορτάζ του BBC για το ανανεωμένο ενδιαφέρον για το Μινωϊκό Πολιτισμό, ο οποίος χάνεται στη σκόνη της Ιστορίας.
Η Ελλάδα ως λυχνάρι πολιτισμού
Ήταν τον Μάρτιο του 2021 όταν, με αφορμή τους εορτασμούς για τη συμπλήρωση 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, μιλώντας στον Νίκο Αλιάγα, τόνισε πως «υπάρχει ένας αναπόσπαστος δεσμός μεταξύ Ελλάδας και Ευρώπης, που μας κάνει να αισθανόμαστε ως ένας πολιτισμός, και αυτός είναι η επιρροή της Αρχαίας Ελλάδας. Αλλά υπάρχει ένας ακόμη ισχυρότερος, εκείνος της προσήλωσης στην ελευθερία και την ευρωπαϊκή περιπέτεια».
Αναφερόμενος στον Ελληνικό Κλασικό Πολιτισμό, ο Γάλλος πρόεδρος δεν δίστασε να παραδεχθεί την επιρροή που του άσκησε: «Ναι, με διαμόρφωσε, οι ελληνικοί και ρωμαϊκοί μύθοι με διαμόρφωσαν, η ανάγνωση των τραγωδιών. Θα έλεγα ότι, ως έφηβος, τράφηκα από αυτό».
Τελικά, ο Ελληνικός Πολιτισμός μοιάζει να αντέχει τη φθορά και, όπως ο μυθικός φοίνικας αναγεννάται από τις στάχτες του, ανακάμπτει κατά καιρούς με διάφορες μορφές. Κίονες, γλυπτά θεϊκών μορφών, κατάλευκα κτίρια που λούζονται από το φως του ήλιου, ιστορίες για μυθικές Σειρήνες, αρχαιοελληνικά μοτίβα, αλλά και γεράνια φυτεμένα σε δοχεία λαδιού, πεντανόστιμα φαγητά και ελληνικός καφές σε ένα άσπρο φλιτζάνι, με ένα λουκούμι δίπλα και βασιλικό… όλα αυτά αποτελούν κομμάτια της Ελλάδας που γοητεύει πάντα το διεθνές κοινό και «ανθίζει» σε όλες τις εποχές.