Μαρία Λυσάνδρου
O καιρός επηρεάζει τα συμπτώματα των ανθρώπων που υποφέρουν από αρθρίτιδα, σύμφωνα με τα όσα ακούει συχνά από τους ασθενείς του ο Robert H. Shmerling, γιατρός και μέλος της συντακτικής ομάδας του Harvard Health Publishing. Όταν έρχεται ένα κύμα κρύου, πολλοί ασθενείς περιμένουν να αισθανθούν πόνους στη μέση. Μερικοί, μάλιστα, ορκίζονται ότι καταλαβαίνουν πότε θα ξεσπάσει καταιγίδα από το «τράβηγμα» στα γόνατά τους. Υπάρχουν, ωστόσο, επιστημονικά στοιχεία που να μπορούν να εξηγήσουν αυτό το φαινόμενο;
Τα αποτελέσματα των μελετών που εξετάζουν τη σχέση καιρού και αρθρίτιδας είναι αντικρουόμενα. Κάποιες μελέτες υποστηρίζουν ότι σημαντικό ρόλο μπορεί να παίζει η αύξηση της ατμοσφαιρικής πίεσης. Άλλες, όμως, καταλήγουν στο ακριβώς αντίθετο: ότι η πτώση της ατμοσφαιρικής πίεσης μπορεί να προκαλεί πόνο ή δυσκαμψία στις αρθρώσεις.
Οι ερευνητές έχουν φτάσει στο σημείο να προσπαθούν να αναπαραγάγουν τεχνητά τις αλλαγές του καιρού. Σε ορισμένα πειράματα, για παράδειγμα, άνθρωποι με αρθρίτιδα τοποθετήθηκαν σε ειδικούς θαλάμους όπου η ατμοσφαιρική πίεση μεταβαλλόταν τεχνητά, ώστε να διαπιστωθεί αν αυτό επηρεάζει τα συμπτώματά τους.
Ωστόσο, εξακολουθούμε να μη γνωρίζουμε αν υπάρχει μία συγκεκριμένη παράμετρος του καιρού που ευθύνεται για την επιδείνωση των συμπτωμάτων ή αν πρόκειται για τον συνδυασμό πολλών παραγόντων. Οι πιθανοί παράγοντες είναι αρκετοί: υγρασία, θερμοκρασία, βροχόπτωση και ατμοσφαιρική πίεση, μεταξύ άλλων.
Τι έδειξαν οι νεότερες μελέτες
Τα τελευταία χρόνια, αρκετές νέες μελέτες προσπάθησαν να δώσουν απάντηση στο ερώτημα αν ο καιρός επηρεάζει τα συμπτώματα της αρθρίτιδας. Οι μελέτες που ακολουθούν κατέληξαν στο ότι ο καιρός έχει κάποια σχέση με τον πόνο.
- Στην πρώτη μελέτη, Ολλανδοί ερευνητές παρακολούθησαν 222 ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα του ισχίου, την πιο συχνή μορφή αρθρίτιδας που σχετίζεται με τη φθορά της άρθρωσης. Για δύο χρόνια συνέκριναν τα συμπτώματα που ανέφεραν οι συμμετέχοντες με διάφορες καιρικές παραμέτρους. Διαπίστωσαν ότι ο πόνος και η δυσκαμψία ήταν ελαφρώς εντονότερα όταν αυξάνονταν η ατμοσφαιρική πίεση και η υγρασία. Ωστόσο, η συνολική επίδραση ήταν μικρή.
- Η δεύτερη μελέτη περιλάμβανε περισσότερους από 800 ανθρώπους από έξι ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίοι είχαν οστεοαρθρίτιδα στο ισχίο, το γόνατο ή τα χέρια. Οι γενικότερες αλλαγές του καιρού δεν φάνηκε να επηρεάζουν σημαντικά τα συμπτώματα. Ωστόσο, η υψηλότερη υγρασία συνδεόταν με περισσότερο πόνο και δυσκαμψία, ιδιαίτερα όταν η θερμοκρασία ήταν χαμηλή.
Η συμβολή των κινητών τηλεφώνων στην έρευνα
Ο William Dixon, PhD, διευθυντής του Versus Arthritis Centre for Epidemiology στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ και οι συνεργάτες του, σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2019 στο επιστημονικό περιοδικό npj Digital Medicine, αξιοποίησαν μια συσκευή που οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν καθημερινά μαζί τους: το κινητό τηλέφωνο.
Περισσότεροι από 2.600 άνθρωποι συμμετείχαν στη μελέτη και μπορούσαν, μέσω του κινητού τους, να καταγράφουν εύκολα και σε πραγματικό χρόνο πώς ένιωθαν για διάστημα 15 μηνών. Έτσι, δεν χρειαζόταν να θυμηθούν αργότερα πόνο ή άλλα συμπτώματα, ούτε να κρατάνε ημερολόγιο.
Παράλληλα, η δυνατότητα εντοπισμού της τοποθεσίας μέσω GPS επέτρεψε στους ερευνητές να γνωρίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τις καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στο σημείο όπου βρισκόταν ο κάθε συμμετέχων.
Η ανάλυση των δεδομένων έδειξε ότι υπήρχε μια σχετικά μικρή, αλλά στατιστικά σημαντική, σχέση ανάμεσα στον πόνο και σε τρεις παραμέτρους του καιρού: τη σχετική υγρασία, την ατμοσφαιρική πίεση και την ταχύτητα του ανέμου. Η σχέση αυτή παρέμενε ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπ’ όψιν παράγοντες όπως η διάθεση και η σωματική δραστηριότητα.
Πιο συγκεκριμένα, η αύξηση της υγρασίας ή της ταχύτητας του ανέμου συνδεόταν με μεγαλύτερη πιθανότητα να εμφανιστεί ένα επεισόδιο πόνου. Αντίθετα, η αύξηση της ατμοσφαιρικής πίεσης συνδεόταν με μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης πόνου.
Δεν είναι η μέρα, είναι η εποχή
Άλλες μελέτες έχουν εντοπίσει συσχετίσεις ανάμεσα στις εποχικές αλλαγές και στα συμπτώματα της αρθρίτιδας. Για παράδειγμα, μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση έδειξε ότι οι κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας εμφανίζονταν συχνότερα την άνοιξη και στις αρχές καλοκαιριού, ιδιαίτερα από τον Μάρτιο έως τον Ιούλιο, όταν οι θερμοκρασίες άρχιζαν να ανεβαίνουν.
Σε άλλη μελέτη, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα ασθενών με ρευματοειδή αρθρίτιδα και διαπίστωσαν ότι η δραστηριότητα της νόσου ήταν υψηλότερη την άνοιξη και χαμηλότερη το φθινόπωρο.
Ωστόσο, καμία από αυτές τις μελέτες δεν μπόρεσε να προσδιορίσει με βεβαιότητα ποιες ακριβώς κλιματικές αλλαγές ευθύνονταν για τις μεταβολές στη δραστηριότητα της νόσου ή στα συμπτώματα.
Τελικά, φταίει ο καιρός;
Ο Terrance Starz, MD, κλινικός καθηγητής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Pittsburgh, πιστεύει ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Δεν αμφισβητεί ότι μπορεί να υπάρχει σχέση ανάμεσα στον καιρό και τον πόνο, θεωρεί όμως απίθανο να πρόκειται για μια άμεση και μονοδιάστατη σχέση.
Ο πόνος είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο, γι’ αυτό και είναι δύσκολο να απομονωθεί η επίδραση ενός και μόνο παράγοντα. Για παράδειγμα, για ορισμένους ανθρώπους μια παρατεταμένη περίοδος συννεφιάς μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη διάθεση. Η χαμηλή διάθεση, με τη σειρά της, μπορεί να κάνει κάποιον να επικεντρώνεται περισσότερο στον πόνο.
Αντίστοιχα, τις ημέρες με πολύ αέρα ή βροχή μπορεί να μένουμε περισσότερο στο σπίτι και να κινούμαστε λιγότερο. Η μειωμένη σωματική δραστηριότητα μπορεί να εντείνει τη δυσκαμψία και, τελικά, την ενόχληση στις αρθρώσεις.
Επιπλέον, υπάρχει και κάτι άλλο σημαντικό: η επίδραση του καιρού μπορεί να μην είναι ίδια σε όλες τις μορφές αρθρίτιδας.
Είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς: ακόμη κι αν αποδειχθεί ακράδαντα ότι ο καιρός επηρεάζει τον πόνο της αρθρίτιδας, σε τι μπορεί να βοηθήσει αυτή η γνώση;
Το μόνο σίγουρο είναι ότι μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τι προκαλεί και τι επιδεινώνει τον πόνο της αρθρίτιδας. Και αυτή η γνώση μπορεί στο μέλλον να οδηγήσει σε καλύτερες θεραπείες, αλλά και σε νέες στρατηγικές πρόληψης.
Ακόμα, το να κατανοήσουμε γιατί κάποιοι άνθρωποι αισθάνονται χειρότερα υπό συγκεκριμένες συνθήκες, ενώ άλλοι δεν παρατηρούν καμία αλλαγή, μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τις αποκλίσεις μεταξύ των διάφορων μορφών αρθρίτιδας, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο κάθε οργανισμός αντιδρά στη νόσο.
Πηγές
https://www.health.harvard.edu/blog/can-the-weather-really-worsen-arthritis-pain-201511208661