Μήπως έχω πίεση λόγω στρες;

Όταν η λεγόμενη «μικρή» πίεση ανεβαίνει, μάλλον χρειαζόμαστε να αντιμετωπίσουμε την καθημερινότητα πιο ήρεμα και χαλαρά.

της Έλενας Κιουρκτσή

Ίσως κάποιοι να έχουν ακούσει για τη «νευροπίεση», ως μια περιγραφή της αύξησης της αρτηριακής πίεσης λόγω κακής ψυχολογικής κατάστασης, αυξημένου άγχους, απότομου θυμού ή συγκίνησης. Πρόκειται για μια κατάσταση αρκετά συνηθισμένη, που συμβαίνει σχεδόν σε όλους μας και, ευτυχώς, δεν είναι απειλητική για την υγεία.
Όταν, όμως, η αύξηση της πίεσης είναι μεγάλη και με διάρκεια, τότε, όπως δείχνουν οι περισσότερες επιδημιολογικές μελέτες, υπάρχει συσχέτιση μεταξύ του χρόνιου στρες και της εμφάνισης (ή και μονιμοποίησης) της υπέρτασης. Γνωστή και ως «σιωπηλός δολοφόνος», γιατί δε δίνει συμπτώματα, η υπέρταση λόγω στρες συνήθως εντοπίζεται από κάποιο τυχαίο ιατρικό έλεγχο. Μόνο που, αν η αυξημένη πίεση δεν διαγνωστεί έγκαιρα ή παραμείνει χωρίς θεραπεία, μπορεί να οδηγήσει σε βλάβες και απειλητικές για τη ζωή επιπλοκές.

Φυσιολογικές και επικίνδυνες τιμές
Αρτηριακή πίεση είναι η πίεση που ασκεί το αίμα στα τοιχώματα των αρτηριών όταν η καρδιά αντλεί αίμα και φυσιολογικά μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της ημέρας. Περιλαμβάνει τη συστολική πίεση, η οποία δείχνει την πίεση στα τοιχώματα των αρτηριών όταν η καρδιά συστέλλεται, και τη διαστολική πίεση, η οποία δείχνει την πίεση στις αρτηρίες όταν η καρδιά ηρεμεί ανάμεσα στους χτύπους. Τα επίπεδα της φυσιολογικής αρτηριακής πίεσης είναι 120mmHg / 80mmHg αντίστοιχα (συστολική/διαστολική) ή χαμηλότερα. Σε γενικές γραμμές, καλό είναι όλοι να έχουμε συστολική πίεση κάτω από 13 και διαστολική κάτω από 8.
Σύμφωνα με τους ειδικούς παθολόγους – υπερτασιολόγους, σε όσους η συστολική πίεση («μεγάλη») φτάνει ή ξεπερνά τα 160 ή 170 mmHg (χιλιοστά στήλης υδραργύρου) και η διαστολική («μικρή») φθάνει στα 100 ή 110 mmHg δεν συνιστάται εφησυχασμός, καθώς οι τιμές αυτές κρύβουν πολλούς κινδύνους που μελλοντικά μπορεί να δημιουργήσουν σοβαρές βλάβες στην καρδιά (π.χ. σκλήρυνση αρτηριών, νεφρική δυσλειτουργία κ.α.).

Under pressure
Στην πραγματικότητα, «μεγάλη» και «μικρή» πίεση έχουν εντελώς διαφορετικό υπόβαθρο και σημαίνουν διαφορετικά πράγματα. Ωστόσο, οι αυξημένες τιμές και των δυο είναι επιβλαβείς για την καρδιά, τα αγγεία, τους νεφρούς και τον εγκέφαλο. Όμως, καθότι η καθημερινότητα, ειδικά στις Δυτικού τύπου κοινωνίες, είναι απαιτητική και στρεσογόνα, συχνά προκαλεί αγχώδη σύσπαση στα αγγεία, με αποτέλεσμα να τα φθείρει.
Ειδικότερα, δε, σε νέους ανθρώπους, των οποίων τα αγγεία είναι ακόμα ελαστικά και αντιδρούν εύκολα στο ψυχικό στρες, αυξάνει τη μικρή/διαστολική πίεση. Συνεπώς, η μικρή πίεση είναι «του άγχους» ή, αλλιώς, της ψυχικής κόπωσης.
Επιπρόσθετα, τους ήδη υπερτασικούς τούς καθιστά πιο επιρρεπείς σε νοσήματα του καρδιαγγειακού, έμφραγμα, εγκεφαλικό επεισόδιο, νεφρική νόσο και ανεύρυσμα.
Αυξημένο κίνδυνο για υψηλή αρτηριακή πίεση φαίνεται ότι εμφανίζουν και ασθενείς με χρόνια νοσήματα, όπως ο διαβήτης, η υπνική άπνοια και η υψηλή χοληστερόλη.

Πώς επηρεάζει το άγχος την αρτηριακή πίεση;
Μηχανισμός «πάλης ή φυγής». Το στρες, υπό κανονικές συνθήκες, είναι μια φυσιολογική, επιβιωτική αντίδραση του οργανισμού, ο οποίος ενεργοποιεί τον βιοχημικό μηχανισμό «πάλης ή φυγής» (fight or flight), προκειμένου να αντεπεξέλθει σε έναν ορατό κίνδυνο. Ως αποτέλεσμα, προκαλείται ένα ντόμινο σωματικών εκδηλώσεων (γρήγοροι παλμοί καρδιάς, έντονη εφίδρωση –κυρίως στις παλάμες–, τρέμουλο χεριών, ξηροστομία κ.λπ.) επειδή ο εγκέφαλος μπαίνει σε κατάσταση επιφυλακής και προετοιμάζει το σώμα να ανταποκριθεί σε μια επερχόμενη απειλή.
Αυτή η εγρήγορση μπορεί όντως να είναι χρήσιμη σε πραγματικές καταστάσεις κινδύνου, ωστόσο αποδεικνύεται επιβλαβής όταν αποτελεί μέρος της καθημερινής ρουτίνας.
● Αγχώδης τρόπος ζωής. Όταν είμαστε αγχωμένοι, το σώμα απελευθερώνει στο αίμα ορμόνες του στρες, όπως η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη. Αυτές οι ορμόνες προκαλούν προσωρινά μια απότομη αύξηση στην αρτηριακή πίεση, κάνουν την καρδιά να χτυπά πιο γρήγορα και τα αιμοφόρα αγγεία να στενεύουν. Όταν, όμως, το άγχος διαρκεί για μεγάλα χρονικά διαστήματα, η παραγωγή αυτών των ορμονών συντελεί στη διαρκή άνοδο της αρτηριακής πίεσης. Σε συνδυασμό, δε, και με άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες, όπως η κακή διατροφή, η καθιστική ζωή και το κάπνισμα, αυξάνουν τις πιθανότητες για υπέρταση.
● Στρες και επιβλαβείς συνήθειες. Τα άτομα με έντονο καθημερινό στρες φαίνεται πως καταναλώνουν και περισσότερες «έτοιμες» τροφές, αλάτι, αλκοόλ και καφεϊνούχα σκευάσματα, με αποτέλεσμα να επιτείνεται το πρόβλημα της αυξημένης αρτηριακής πίεσης. Επίσης, όσοι πάσχουν από αυξημένο άγχος και κατάθλιψη συχνά δεν ακολουθούν την προτεινόμενη αντι-υπερτασική αγωγή και, σύμφωνα με μελέτες, εμφανίζουν διαταραχή των νευρο-ορμονικών μηχανισμών ρύθμισης της πίεσης.
● Αυξημένος καρδιακός ρυθμός. Είναι ένας από τους κύριους παράγοντες που συμβάλλουν στην αύξηση της αρτηριακής πίεσης. Όταν βιώνουμε άγχος, ο ρυθμός της καρδιάς αυξάνεται, προκειμένου να μπορέσει να διοχετεύσει αίμα σε περιοχές του σώματος που χρειάζεται για να αντιμετωπίσει την απειλή. Ωστόσο, αυτή η αύξηση στη λειτουργία της καρδιάς αυξάνει τη συστολική αρτηριακή πίεση. Η διαστολική πίεση συνήθως παραμένει σταθερή, αν και είναι πιθανό να αυξηθεί.

Χρήσιμα tips
● Αν νιώθουμε συχνά πως μας «ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι» λόγω του αγχωτικού τρόπου που ζούμε (οικονομικές δυσκολίες, προσωπικό ανικανοποίητο, αυξημένες ευθύνες, καταπιεσμένα συναισθήματα, ενδοοικογενειακές εντάσεις κ.λπ.), καλό είναι να αποφύγουμε να μετρήσουμε την πίεσή μας σε στιγμές… δύσκολες. Η μέτρηση θα πρέπει να πραγματοποιείται όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση σχετικής ή (ιδανικά) απόλυτης ηρεμίας.
● Η μέτρηση της πίεσης σε ηρεμία πρέπει να γίνεται αφού έχουμε αναπαυθεί σε καθιστή θέση για τουλάχιστον 5 λεπτά, σε περιβάλλον με κανονική θερμοκρασία και, αν καπνίζουμε, μισή ώρα μετά το τσιγάρο.
● Την πρώτη φορά, καλό είναι η μέτρηση της πίεσης να γίνει και στα δύο χέρια, για να αποκλειστεί το ενδεχόμενο τού να υπάρχει στένωση σε κάποια αρτηρία. Φυσιολογικά, η διαφορά της πίεσης μεταξύ των δύο χεριών πρέπει να είναι το πολύ έως 20mmΗg (ή 2 μονάδες). Αν η διαφορά είναι μεγαλύτερη, πρέπει να απευθυνθούμε σε ειδικό.

7 βήματα για να ρίξουμε την πίεση
1. Η συχνή αερόβια άσκηση (π.χ. γρήγορο περπάτημα, κολύμπι, χορός) για 30 λεπτά, 5 ως 7 φορές την εβδομάδα, συμβάλλει σημαντικά στην αντιμετώπιση τόσο του στρες, όσο και της αρτηριακής πίεσης. Είναι, μάλιστα, τόσο αποτελεσματική, που μελέτες έδειξαν ότι μπορεί να μειώσει κατά 20% τη θνησιμότητα σε υπερτασικούς.
2. Διακόπτουμε το κάπνισμα (το κάπνισμα συσπά ακόμα περισσότερο τα αγγεία).
3. Επιλέγουμε μια διατροφή με λιγότερα λιπαρά και αλάτι, καθώς σχετίζονται με διέγερση του συμπαθητικού συστήματος. Σύμφωνα με μελέτες, όταν το άγχος προκαλεί υπέρταση, το σώμα δεν μπορεί να αποβάλει το νάτριο. Το υπερβολικό νάτριο μπορεί να προκαλέσει κατακράτηση υγρών, με συνέπεια να αυξάνεται η πίεση στην καρδιά και τα αιμοφόρα αγγεία. Και καθώς μεγάλη ποσότητα νατρίου προέρχεται από τις επεξεργασμένες τροφές, καλό είναι, αντ’ αυτών, εμείς να λέμε «ναι» σε φρούτα και λαχανικά.
4. Η κατανάλωση καλίου μπορεί να αντισταθμίσει την επίδραση του νατρίου και να βοηθήσει στην απομάκρυνσή του από τον οργανισμό. Καλή πηγή είναι οι γλυκοπατάτες, το σπανάκι, οι μπανάνες και τα πορτοκάλια.
5. Εφαρμόζουμε ειδικές τεχνικές, οι οποίες μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης υπό την επίβλεψη του θεράποντος γιατρού. Τέτοιες τεχνικές είναι η ψυχοθεραπεία, ο διαλογισμός και ο βελονισμός.
6. Ο καλός ύπνος βοηθά στην πρόληψη και διαχείριση της υψηλής αρτηριακής πίεσης. Όσοι δεν κοιμούνται επαρκώς τη νύχτα (8 συνεχόμενες ώρες) έχουν υψηλότερο κίνδυνο να εμφανίσουν υπέρταση.
7. Καταναλώνουμε καλής ποιότητας κόκκινο κρασί, αλλά… με μέτρο!

Ενδιαφέροντα άρθρα και πληροφορίες: www.hypertensionwatch.com