Παχυσαρκία παιδιών και ενηλίκων στο lockdown
“Κλασικά” λάθη και πρακτικές λύσεις

Οι στρατηγικές περιορισμού λόγω της πανδημίας έχουν αυξήσει τα ποσοστά παχυσαρκίας διεθνώς. Ευτυχώς, όμως, υπάρχουν λύσεις.

της Έλενας Κιουρκτσή

Το στρες, η κοινωνική αποστασιοποίηση, η οικονομική πίεση και ο εγκλεισμός λόγω πανδημίας, σε συνδυασμό με τα χαμηλότερα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας, φαίνεται ότι εντείνει το ήδη υπάρχον σοβαρό πρόβλημα της παχυσαρκίας, τόσο στους ενήλικες, όσο και στα παιδιά.
Αισθήματα μοναξιάς και απομόνωσης, ο περιορισμός στο σπίτι και το διαρκές άγχος ενδέχεται να επηρεάσουν τη διατροφική μας συμπεριφορά και να μας οδηγήσουν σε υπερκατανάλωση φαγητού με έντονες γεύσεις – γεγονός που σημαίνει ζάχαρη, αλάτι, επεξεργασμένες τροφές και πολλά κακά λιπαρά.
Και τότε το «έχω ένα βάρος, γιατρέ» γίνεται κυριολεκτικό.

«Σούζυ… τρως!»
Η αιτιολογία της παχυσαρκίας είναι πολυπαραγοντική. Βασικές αιτίες της νόσου μπορεί να αποτελούν η κακή διατροφή, ο χαμηλός βαθμός άσκησης, ο σύγχρονος τρόπος ζωής και η γενετική προδιάθεση.
Επιπλέον, σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση παχυσαρκίας έχουν ενδοκρινικοί, ψυχολογικοί-ψυχιατρικοί και παθολογικοί παράγοντες. Επίσης, γονιδιακές βλάβες που επηρεάζουν τον υποθάλαμο (το εγκεφαλικό κέντρο ρύθμισης της ενεργειακής ισορροπίας) οδηγούν στην εμφάνιση παθολογικής μορφής παχυσαρκίας. Ωστόσο, και χρόνιες θεραπείες με ορισμένα φάρμακα (π.χ. αντικαταθλιπτικά, αντισυλληπτικά και στεροειδή/κορτιζόνη) σχετίζονται με πρόκληση παχυσαρκίας.

Οι ενήλικες
Τα “κλασικά” λάθη
Αντικαταστήσαμε τα χόρτα, τα όσπρια και τα φασολάκια με τηγανητές πατάτες, μακαρονάδες, χάμπουργκερς και σουβλάκια, ενώ τα μήλα, τις φράουλες και τα μούσμουλα, με παγωτά, σοκολατίνες και προφιτερόλ.
Η σημαντική μείωση της σωματικής δραστηριότητας, ως αποτέλεσμα και σε συνδυασμό με τις ανέσεις της «ανάπτυξης»: Η ηλεκτρική σκούπα, οι ανελκυστήρες και, βέβαια, το τηλεκοντρόλ ευνόησαν τη συσσώρευση λίπους στο σώμα μας.
Αυξήσαμε τη χρήση των ιδιωτικών και δημόσιων μέσων μεταφοράς, οπότε περπατάμε λιγότερο, χωρίς να έχουμε αντικαταστήσει αυτή τη δραστηριότητα με κάποια άλλη, π.χ. με τρέξιμο, γιόγκα ή κολύμπι. Αντίθετα, γεμίσαμε τον ελεύθερο χρόνο μας με καναπέ, τηλεόραση, πατατάκια και σκληρά ποτά.

Ο κίνδυνος: Εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων (υπέρταση, στεφανιαία νόσος, εγκεφαλικά επεισόδια), καθώς και ενδοκρινικών διαταραχών, με κυριότερο τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Η πλειοψηφία των παχύσαρκων ατόμων πάσχουν από το μεταβολικό σύνδρομο, έναν συνδυασμό παθήσεων, όπως ο διαβήτης τύπου 2, η υπέρταση, η υπερλιπιδαιμία και η μη αλκοολική ηπατική νόσος.
Η παχυσαρκία επιβαρύνει σημαντικά και το αναπνευστικό σύστημα (δύσπνοια προσπάθειας, χαμηλά επίπεδα οξυγόνωσης και υπνική άπνοια). Άλλες επιπτώσεις της νόσου στην υγεία είναι η λιπώδης εκφύλιση ήπατος, πέτρες στη χολή, παγκρεατίτιδα, υπογονιμότητα, φλεβική ανεπάρκεια και ορισμένες μορφές καρκίνου, όπως του μαστού, του προστάτη, του οισοφάγου, του παχέος εντέρου κ.ά.

Πρακτικές λύσεις
✓ Ο συνδυασμός άσκησης (για παράδειγμα, το να χορεύουμε σπίτι λόγω καραντίνας, που είναι ευεργετικό και για την ψυχική υγεία) και σωστής διατροφής είναι το πρώτο προληπτικό μέτρο.
✓ Σε περιόδους εγκλεισμού, οι δουλειές του σπιτιού και η ενασχόληση με τον κήπο ή τις γλάστρες μας είναι μια καλή λύση, από το να είμαστε διαρκώς καθιστοί και… αποχαυνωμένοι.
✓ Για τη διατροφή μας καλό είναι να επιλέγουμε όσπρια (η φάβα είναι εξαιρετική), μαύρο ψωμί, ελιές, σαρδέλες (εκτός από την υπέροχη γεύση, είναι πολύ πλούσιες σε ω-λιπαρά) και ζαρζαβατικά (φασολάκια, μελιτζάνες, κολοκυθάκια). Επίσης, αυγά με ντομάτα μαγειρεμένα με λάδι, αντί για χοιρινή ή μοσχαρίσια μπριζόλα με τηγανητές πατάτες. Δεν είναι μόνο οι οικονομικότερες λύσεις σε μια εξαιρετικά δύσκολη εποχή, αλλά και οι υγιεινότερες.
✓ Το καλύτερο “ποτό” είναι το νερό (τουλάχιστον 6 ποτήρια την ημέρα).

Τα παιδιά
«Κωστάκη, φάε να μεγαλώσεις!»
Βασικό αίτιο για το αν είναι ένα παιδί υπέρβαρο ή παχύσαρκο, είναι η σημαντική μείωση της σωματικής δραστηριότητας και η αύξηση της κατανάλωσης τροφίμων υψηλής θερμιδικής αξίας. Αρνητική επίδραση έχουν και οι αλλαγές προς το χειρότερο της ποσότητας, του τρόπου και του είδους του φαγητού.
Παλαιότερα η ελληνική οικογένεια κατανάλωνε μαγειρευτό φαγητό, σε τακτές ώρες και σε υπολογισμένες μερίδες. Τα λαχανικά και τα όσπρια –μαγειρεμένα με ελαιόλαδο– ήταν το συνηθισμένο κυρίως γεύμα, ενώ το φρούτο αποτελούσε το επιδόρπιο. Για πολλούς πλέον όλα αυτά φαντάζουν αδιανόητα.

“Κλασικά” λάθη γονέων
● Μελέτες δείχνουν ότι ο θηλασμός, εκτός από τα άλλα οφέλη, προστατεύει και από την παχυσαρκία. Αν χρησιμοποιήσουμε τεχνητό γάλα (φόρμουλα), καλό είναι να μην περιέχει ζάχαρη και να είναι βιολογικής προέλευσης.
● Συχνά η αγωνία να έχουμε ένα υγιές παιδί οδηγεί στην πίεση να τελειώσει όλη την ποσότητα του φαγητού του, ακόμα και αν έχει χορτάσει. Άλλες φορές, οδηγεί στην ενοχή («έλα, μια μπουκίτσα για τη μαμά, τόσο κόπο έκανε να σου μαγειρέψει…»). Με συνέπεια, «για το καλό του», να το παχαίνουμε.
● Εξίσου σημαντικό λάθος είναι η ανταμοιβή ή η έκφραση αγάπης με σοκολάτα, παγωτό ή καραμέλες.
● Η αποθάρρυνση της σωματικής δραστηριότητας σε μικρή ηλικία για την πρόληψη ατυχημάτων, μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά και στην ενήλικη ζωή του παιδιού, με συνέπεια να αποφεύγει την άσκηση, γιατί βαριέται ή και φοβάται.
● Σε μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους, ολέθρια αποτελέσματα για το βάρος και την υγεία τους έχουν τα αναψυκτικά, τα γλυκά και τα εύκολα, πρόχειρα γεύματα, σε καθημερινό επίπεδο και σε μεγάλες ποσότητες. 

Ο κίνδυνος: Είναι σχεδόν σίγουρο πως ένα παχύσαρκο παιδί θα μετεξελιχθεί σε έναν παχύσαρκο ενήλικα. Τα υπέρβαρα, αλλά κυρίως τα παχύσαρκα παιδιά, ως ενήλικες είναι πολύ πιθανό να εκδηλώσουν σε σχετικά νεαρή ηλικία σοβαρά νοσήματα, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, η στηθάγχη και το έμφραγμα του μυοκαρδίου, τα εγκεφαλικά, καθώς και μια σειρά καρκίνων, όπως του παχέος εντέρου, του μαστού, του σώματος της μήτρας, των ωοθηκών και του προστάτη.

Πρακτικές λύσεις
✓ Στα νήπια παίζει μεγάλο ρόλο η επιλογή των τροφίμων. Είναι σημαντικό να συνηθίζουν από νωρίς στις γεύσεις των λαχανικών, των οσπρίων και των φρούτων.
✓ Έχει σημασία το φαγητό να μην είναι έτοιμο, αλλά μαγειρευτό στο σπίτι (με παραδοσιακές ελληνικές συνταγές) και να συνδυάζεται ως ευκαιρία να συνευρεθούν και να επικοινωνήσουν μεταξύ τους τα μέλη της οικογένειας.
✓ Εκπαιδεύουμε και ενθαρρύνουμε τα παιδιά από μικρή ηλικία να θεωρούν τη σωματική δραστηριότητα ως πηγή χαράς. Οι περίπατοι, το κολύμπι, ο χορός, η ομαδική άθληση ή η ορειβασία μπορούν να γίνουν μέρος των εξωσχολικών δραστηριοτήτων του παιδιού.
✓ Να έχουμε υπ’ όψιν πως η διατροφή είναι και μορφή πολιτισμού που διδάσκεται από το άμεσο οικογενειακό περιβάλλον. Όταν οι γονείς τρέφονται σωστά, τότε το παιδί θα αποφύγει τη σοβαρή νόσο της παχυσαρκίας.

* Ευχαριστούμε για τις επιστημονικές πληροφορίες τον Παθολόγο-Κλινικό Διατροφολόγο Θεόδωρο Τσίγκρη MD, CD, RD, Μέλος της Ελληνικής Ιατρικής Εταιρείας Παχυσαρκίας (Ε.Ι.Ε.Π.), Μέλος της European Society of Lifestyle Medicine (ESLM).


Παχυσαρκία και κορονοϊός
Ερευνητές του University of Copenhagen και του Aarhus University προειδοποιούν, σε έκθεση που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Reviews Endocrinology, ότι τα ποσοστά παχυσαρκίας μπορεί να εκτοξευθούν λόγω των στρατηγικών περιορισμού της εξάπλωσης της πανδημίας COVID-19.
Επιπρόσθετα, σύμφωνα με πρόσφατες ιατρικές μελέτες, τα άτομα με Δείκτη Μάζας Σώματος μεγαλύτερο από 30 είναι εκείνα που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα προβλήματα, αν προσβληθούν από τον κορονοϊό. Όταν, δε, ένα παχύσαρκο άτομο προσβληθεί από κορονοϊό, έχει αυξημένες πιθανότητες να νοσηλευτεί, όχι μόνο σε νοσοκομείο, αλλά και σε ΜΕΘ. Επιπρόσθετα, η παχυσαρκία αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο θανάτου από COVID-19.